Np. Estonia, kraj o populacji 1,2 mln, zdo\u0142a\u0142a przekona\u0107 ca\u0142\u0105 Uni\u0119 Europejsk\u0105 do rozpocz\u0119cia wsp\u00f3lnego zakupu 155-milimetrowych pocisk\u00f3w artyleryjskich dla Ukrainy. Litwa przeciwstawi\u0142a si\u0119 Chinom<\/a> i ich embargu handlowemu, ostatecznie zmuszaj\u0105c reszt\u0119 Unii Europejskiej do stworzenia instrumentu przeciwko presji Pekinu. M\u00f3g\u0142bym wymienia\u0107 przyk\u0142ad za przyk\u0142adem. Czechy s\u0105 pod tym wzgl\u0119dem niemal honorowym cz\u0142onkiem pa\u0144stw ba\u0142tyckich. Postrzegam je jako cz\u0119\u015b\u0107 tego \u0142uku awangardowej polityki zagranicznej i bezpiecze\u0144stwa, a przynajmniej tak by\u0142o w erze prezydenta Petra Pavla i premiera Petra Fiali<\/a>.<\/p>\n Je\u015bli spojrze\u0107 na \u017cyciorys przeci\u0119tnego polityka w krajach ba\u0142tyckich, to je\u015bli ma on obecnie 50 lat, by\u0142 nastolatkiem, gdy upad\u0142 mur berli\u0144ski. Do tego czasu do\u015bwiadczy\u0142 okresu ca\u0142kowitego ucisku, w kt\u00f3rym jego kraj wchodzi\u0142 w sklad Zwi\u0105zku Radzieckiego, jego j\u0119zyk by\u0142 t\u0142umiony, a on sam by\u0142 zmuszony uczy\u0107 si\u0119 w\u0142asnej historii przez sowiecki pryzmat. W tym najbardziej formacyjnym okresie swojego \u017cycia do\u015bwiadczy\u0142 szoku zwi\u0105zanego z przej\u015bciem gospodarczym do kapitalizmu wolnorynkowego, politycznym przej\u015bciem do niepodleg\u0142o\u015bci \u2014 a nast\u0119pnie szybkim procesem zakotwiczenia si\u0119 na Zachodzie poprzez przyst\u0105pienie do Unii Europejskiej i NATO. W ci\u0105gu trzech dekad by\u0142 \u015bwiadkiem najszybszego wzrostu gospodarczego, jaki Europa widzia\u0142a od stulecia.<\/p>\n Jest to zupe\u0142nie inne do\u015bwiadczenie \u017cyciowe i prawie odwrotna trajektoria ni\u017c ta, przez kt\u00f3r\u0105 przeszed\u0142 niemiecki polityk. Badania pokazuj\u0105, \u017ce dla Niemc\u00f3w lata 80. i 90. by\u0142y szczytem cywilizacji, a od tego czasu uwa\u017caj\u0105, \u017ce wszystko posz\u0142o w d\u00f3\u0142. Zachodnie my\u015blenie polega w du\u017cej mierze na zachowaniu starego porz\u0105dku i starych sposob\u00f3w, a nie na radykalnej otwarto\u015bci na zmiany i uznaniu, \u017ce historia si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142a. I \u017ce sposobem na przetrwanie i prosperowanie jest zmiana zgodna z okoliczno\u015bciami i pr\u00f3ba przej\u0119cia inicjatywy.<\/p>\n Dotyczy to Polski czy trzech ma\u0142ych kraj\u00f3w ba\u0142tyckich<\/a>, ale w ksi\u0105\u017cce uwzgl\u0119dnia pan tak\u017ce Szwecj\u0119 czy Dani\u0119. Jak te kraje s\u0105 powi\u0105zane z tym do\u015bwiadczeniem?<\/p>\n Dania i Szwecja bardzo dobrze radzi\u0142y sobie z obron\u0105 cywiln\u0105 i wojskow\u0105, co doceniali\u015bmy podczas zimnej wojny. Ale po 1990 r. ca\u0142kowicie „wyluzowa\u0142y” i rozwi\u0105za\u0142y swoje struktury wojskowe. Ich armie wycofa\u0142y si\u0119 ze strategicznych wysp Bornholm i Gotlandia<\/a>, a ca\u0142a instytucjonalna gotowo\u015b\u0107 zosta\u0142a utracona. Szwedzka doktryna obrony narodowej dos\u0142ownie m\u00f3wi\u0142a, \u017ce nie ma dla nich \u017cadnego zagro\u017cenia terytorialnego.<\/p>\n Szwedzcy \u017co\u0142nierze do\u0142\u0105czaj\u0105 do wielonarodowej brygady NATO w bazie wojskowej Adazi na \u0141otwie, 7 lutego 2025 r.<\/p>\n Po aneksji Krymu przez Rosj\u0119 w 2014 r. instytucje w tych krajach zacz\u0119\u0142y zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce pope\u0142ni\u0142y straszny b\u0142\u0105d i zacz\u0119\u0142y si\u0119 odradza\u0107. Zbudowa\u0142y wiele dawnych struktur niemal od zera. Obudzi\u0142y star\u0105 instytucjonaln\u0105 „pami\u0119\u0107 mi\u0119\u015bniow\u0105” \u2014 i zrobi\u0142y to w spos\u00f3b niezwykle podobny do tego, co wcze\u015bniej zrobi\u0142y pa\u0144stwa ba\u0142tyckie i Polska. Nie s\u0105dz\u0119, by by\u0142 to przypadek \u2014 kraje nadba\u0142tyckie s\u0105 prawdopodobnie najbardziej zintegrowanym politycznie i gospodarczo regionem na \u015bwiecie. Nieustannie si\u0119 sobie przygl\u0105daj\u0105, ucz\u0105 si\u0119 od siebie nawzajem i na\u015bladuj\u0105.<\/p>\n W swojej ksi\u0105\u017cce pisze pan, \u017ce Zach\u00f3d powinien obserwowa\u0107 te kraje i uczy\u0107 si\u0119 od nich. Jak wed\u0142ug ciebie powinno to wygl\u0105da\u0107? Czy kraje Europy Zachodniej powinny kopiowa\u0107 konkretne prawa, czy te\u017c og\u00f3ln\u0105 postaw\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa?<\/p>\n Kraje Europy Zachodniej doskonale zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce odporno\u015b\u0107 w szerszym znaczeniu dzia\u0142a bardzo dobrze w krajach pierwszej linii i staraj\u0105 si\u0119 od nich uczy\u0107. Wiele misji udaje si\u0119 do Estonii lub Finlandii i m\u00f3wi: „Te wasze \u015brodki s\u0105 \u015bwietne”. Ale potem wracaj\u0105, a raporty z tego, co widzieli, l\u0105duj\u0105 w szufladzie. Problem polega na tym, \u017ce zaczynaj\u0105 z niew\u0142a\u015bciwej pozycji. Powinni zacz\u0105\u0107 od u\u015bwiadomienia sobie, \u017ce Europa znajduje si\u0119 w egzystencjalnym niebezpiecze\u0144stwie. \u017be znajdujemy si\u0119 w bardzo donios\u0142ym momencie, a zagro\u017cenie ze strony Rosji, kt\u00f3re jest tak silnie odczuwalne w krajach z ni\u0105 granicz\u0105cych, dotyczy nas wszystkich.<\/p>\n W erze tzw. wojny hybrydowej i broni o zasi\u0119gu od 2 do 3 tys. km rozmieszczonej na granicach Europy, wszyscy jeste\u015bmy teraz na pierwszej linii frontu. Z tego naturalnie wynikaj\u0105 modele, kt\u00f3re pa\u0144stwa na linii frontu wypracowa\u0142y z konieczno\u015bci \u2014 wysokie wydatki na obron\u0119, pob\u00f3r do wojska, bunkry, szkolenia, publiczne kampanie informacyjne. Z u\u015bwiadomienia sobie, o co toczy si\u0119 dzi\u015b gra w Europie, wy\u0142oni\u0105 si\u0119 przynajmniej ich odpowiedniki.<\/p>\n Niekt\u00f3rzy politycy s\u0105 sk\u0142onni inwestowa\u0107 wi\u0119cej pieni\u0119dzy w wojsko. S\u0105 te\u017c jednak programy spo\u0142eczne lub edukacja, kt\u00f3re s\u0105 coraz wa\u017cniejsze dla wielu ludzi. Czy nasze spo\u0142ecze\u0144stwo musi zmieni\u0107 swoje priorytety i czy musimy przesta\u0107 prowadzi\u0107 wygodne \u017cycie w ramach pa\u0144stwa opieku\u0144czego?<\/p>\n Jest to co\u015b, z czym pa\u0144stwa pierwszej linii musia\u0142y sobie poradzi\u0107, aby zwi\u0119kszy\u0107 swoje wydatki na obron\u0119 powy\u017cej 5 proc. PKB. To, co jest w nich absolutnie niezwyk\u0142e, to poziom konsensusu politycznego, jaki uda\u0142o im si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 w sprawie tej zmiany w polityce fiskalnej. Niezwykle imponuj\u0105cy jest fakt, \u017ce cz\u0119sto wprowadzali korekty podatkowe, zamiast ci\u0105\u0107 wydatki socjalne, a ludzie byli gotowi ponie\u015b\u0107 ten ci\u0119\u017car. Wracaj\u0105c do punktu wyj\u015bcia: opinia publiczna musi zda\u0107 sobie spraw\u0119 z tego, jak decyduj\u0105cy b\u0119dzie to moment dla przysz\u0142o\u015bci Europy. Gdy ludzie zdadz\u0105 sobie z tego spraw\u0119, debata na temat priorytet\u00f3w b\u0119dzie znacznie prostsza.<\/p>\n Ale do tej idei i troski znacznie \u0142atwiej przekona\u0107 ludzi w Estonii z ich wsp\u00f3lnym do\u015bwiadczeniem ni\u017c, powiedzmy, na po\u0142udniu Francji. Nawet przy dzisiejszym zasi\u0119gu broni Rosja wci\u0105\u017c wydaje si\u0119 bardzo odleg\u0142a. Jak zakomunikowa\u0107 t\u0119 zmian\u0119?<\/p>\n Nie ma dobrej odpowiedzi na to pytanie. Je\u015bli mieszkasz np. w Hiszpanii, twoje poczucie wzgl\u0119dnego bezpiecze\u0144stwa jest w pewnym stopniu uzasadnione. Mieszka\u0144cy tego kraju nie traktuj\u0105 powa\u017cnie wypowiedzi Marka Rutte, sekretarza generalnego NATO, i Alexusa Grynkewicha, Naczelnego Dow\u00f3dcy Si\u0142 Sojuszniczych w Europie: „Je\u015bli rosyjski pocisk hipersoniczny mo\u017ce dotrze\u0107 do Tallina lub Wilna w pi\u0119\u0107 minut, to mo\u017ce uderzy\u0107 w Madryt w 10 minut”.<\/p>\n Szczerze m\u00f3wi\u0105c, uwa\u017cam, \u017ce jedynym sposobem na posuni\u0119cie debaty naprz\u00f3d bez nadmiernego alarmizmu jest znacznie wi\u0119ksza otwarto\u015b\u0107 w kwestii scenariuszy wojny NATO-Rosja. Powiedzie\u0107, w jakim stopniu, w wyniku rosyjskiej doktryny wojskowej, konflikt nie ograniczy\u0142by si\u0119 do wschodniej flanki Sojuszu, ale Rosjanie zbombardowaliby cele znajduj\u0105ce si\u0119 daleko za liniami obrony. Przede wszystkim w Niemczech, ale tak\u017ce na p\u00f3\u0142nocnym Atlantyku i Morzu P\u00f3\u0142nocnym, w Skandynawii i w mojej ojczy\u017anie, Wielkiej Brytanii.<\/p>\n „Mo\u017cna obserwowa\u0107 tempo, w jakim Rosja produkuje kluczowy sprz\u0119t obronny” <\/p>\n Czy uwa\u017ca pan, \u017ce Rosja naprawd\u0119 jest w stanie zaatakowa\u0107 europejskie kraje NATO i ma na to „apetyt”?<\/p>\n Zaczn\u0119 od cz\u0119\u015bci pytania dotycz\u0105cej intencji, poniewa\u017c \u0142atwiej na nie odpowiedzie\u0107. Nie s\u0105dz\u0119, by\u015bmy mogli oceni\u0107 taktyczne intencje re\u017cimu Putina wobec pa\u0144stw NATO. Wszystko, na czym musimy si\u0119 oprze\u0107, to strategiczne zamiary, kt\u00f3re tamtejszy re\u017cim jasno wyrazi\u0142 podczas negocjacji z administracj\u0105 Bidena w miesi\u0105cach poprzedzaj\u0105cych inwazj\u0119 na Ukrain\u0119 na pe\u0142n\u0105 skal\u0119, pod koniec 2021 r. Rosyjscy negocjatorzy wezwali w\u00f3wczas do wycofania si\u0142 NATO za lini\u0119 z 1997 r., co zasadniczo cofn\u0119\u0142oby geopolityczny zegar Europy o ponad 25 lat. Wiemy, \u017ce d\u0142ugoterminowym celem Moskwy jest os\u0142abienie, podzielenie lub ograniczenie wp\u0142yw\u00f3w NATO w p\u00f3\u0142nocnej, \u015brodkowej i wschodniej Europie w celu przywr\u00f3cenia czego\u015b na kszta\u0142t tradycyjnej rosyjskiej strefy wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n Nie znamy jednak konkretnych plan\u00f3w.<\/p>\n Nie wiemy, jakie plany terytorialne ma wobec pa\u0144stw NATO. Wszystkie te ostrze\u017cenia, \u017ce Rosja mo\u017ce zaatakowa\u0107 NATO w ci\u0105gu roku lub pi\u0119ciu lat, opieraj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na obserwacji rosyjskich mo\u017cliwo\u015bci. Mo\u017cna obserwowa\u0107 tempo, w jakim Rosja produkuje kluczowy sprz\u0119t obronny<\/a>. Mo\u017cna przyjrze\u0107 si\u0119 szybko\u015bci, z jak\u0105 jest w stanie mobilizowa\u0107 i szkoli\u0107 wojska. Mo\u017cna przyjrze\u0107 si\u0119 jej wydatkom na obronno\u015b\u0107 i strukturze przemys\u0142u zbrojeniowego. A przede wszystkim mo\u017cna przyjrze\u0107 si\u0119 reorganizacji instytucji wojskowych i baz, kt\u00f3re Rosja buduje na Zachodzie. Ale jest ca\u0142kiem jasne, \u017ce gdy w Ukrainie zapanuje jaka\u015b r\u00f3wnowaga, w ci\u0105gu kilku lat Rosja b\u0119dzie w stanie zaatakowa\u0107 NATO.<\/p>\n M\u00f3wi pan, \u017ce Wielka Brytania mo\u017ce by\u0107 potencjalnym celem, ale nawet dla Moskwy istnieje du\u017ca r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy atakiem na by\u0142e terytorium Zwi\u0105zku Radzieckiego a na miasta w Europie Zachodniej \u2014 mimo \u017ce wszyscy jeste\u015bmy cz\u0119\u015bci\u0105 NATO. Dlaczego uwa\u017ca pan, \u017ce zach\u00f3d kontynentu jest r\u00f3wnie\u017c bezpo\u015brednio zagro\u017cony?<\/p>\n Bo widzieli\u015bmy to w Ukrainie. Posuwaniu si\u0119 naprz\u00f3d w terenie towarzysz\u0105 ataki nawet setki kilometr\u00f3w od frontu \u2014 na krytyczn\u0105 infrastruktur\u0119 energetyczn\u0105, szpitale i w\u0119z\u0142y transportowe. A je\u015bli porozmawia\u0107 z brytyjskimi, niemieckimi lub ameryka\u0144skimi genera\u0142ami, to spodziewaj\u0105 si\u0119 oni, \u017ce Rosja b\u0119dzie atakowa\u0107 sieci logistyczne, kt\u00f3rych NATO u\u017cywa do wysy\u0142ania posi\u0142k\u00f3w i sprz\u0119tu transportowego na front, a kt\u00f3re biegn\u0105 przez Niemcy i Polsk\u0119 oraz do kraj\u00f3w ba\u0142tyckich. Wielka Brytania r\u00f3wnie\u017c odegra\u0142aby ogromn\u0105 rol\u0119 jako w\u0119ze\u0142 logistyczny drugiego rz\u0119du, a ich celem b\u0119d\u0105 r\u00f3wnie\u017c si\u0142y morskie. Ale dla Rosji istnia\u0142by r\u00f3wnie\u017c polityczny argument za atakiem na te cz\u0119\u015bci Europy, kt\u00f3re naj\u0142atwiej odstraszy\u0107 i kt\u00f3re prawdopodobnie mia\u0142yby w\u0105tpliwo\u015bci co do kontynuowania wojny, gdyby znalaz\u0142y si\u0119 bezpo\u015brednio pod ostrza\u0142em. Mam tu na my\u015bli w szczeg\u00f3lno\u015bci Niemcy.<\/p>\n M\u00f3wimy o scenariuszu, w kt\u00f3rym NATO przetrwa. Co jest powa\u017cnym pytaniem, zw\u0142aszcza od czasu doj\u015bcia do w\u0142adzy Donalda Trumpa. Jak du\u017c\u0105 pewno\u015b\u0107 siebie maj\u0105 kraje na linii frontu, \u017ce NATO rzeczywi\u015bcie b\u0119dzie ich broni\u0107?<\/p>\n Ka\u017cdy przedstawiciel rz\u0105du w krajach pierwszej linii b\u0119dzie oficjalnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce Trump jest w 100 proc. zaanga\u017cowany w NATO. Kilka tygodni temu spotka\u0142em si\u0119 z prezydentem Finlandii Alexandrem Stubbem, kt\u00f3ry rozumie Trumpa lepiej i ma z nim bli\u017csze relacje ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 innych europejskich przyw\u00f3dc\u00f3w<\/a>. On r\u00f3wnie\u017c by\u0142 absolutnie przekonany, \u017ce Trump wszystko rozumie i mo\u017cna na niego liczy\u0107, \u017ce w nag\u0142ych przypadkach stanie w obronie swoich europejskich sojusznik\u00f3w.<\/p>\n Alexander Stubb, prezydent Finlandii, i Donald Trump, prezydent USA, w Gabinecie Owalnym. Waszyngton, 9 pa\u017adziernika 2025 r.<\/p>\n Taki jest wizerunek publiczny, ale nie zlicz\u0119 rozm\u00f3w, kt\u00f3re odby\u0142em nieoficjalnie, w kt\u00f3rych ludzie pytali mnie, czy mog\u0105 polega\u0107 na kluczowych sojusznikach. I nie m\u00f3wili o Stanach Zjednoczonych, tylko o Niemczech, Wielkiej Brytanii, Kanadzie. Ujawnia to, w jakim stopniu ameryka\u0144skie gwarancje bezpiecze\u0144stwa do tej pory podtrzymywa\u0142y sp\u00f3jno\u015b\u0107 ca\u0142ego europejskiego projektu. A gdy pojawi\u0105 si\u0119 powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci co do ameryka\u0144skich gwarancji bezpiecze\u0144stwa, ka\u017cdy kraj stanie przed bardzo trudn\u0105 decyzj\u0105, co zrobi w scenariuszu wojennym. Istnieje niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce wszystko si\u0119 rozpadnie. S\u0105 to kwestie, z kt\u00f3rymi nie mieli\u015bmy do czynienia na powa\u017cnie od lat 30. ub. w.<\/p>\n „Trzeba zaanga\u017cowa\u0107 Wielk\u0105 Brytani\u0119, Norwegi\u0119 i Turcj\u0119” <\/p>\n Wielu przyw\u00f3dc\u00f3w pa\u0144stw ba\u0142tyckich zajmuje kluczowe stanowiska w strukturach europejskich lub sojuszniczych. Co jeszcze mog\u0105 zrobi\u0107 te kraje, aby poprawi\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 w tych organizacjach lub na scenie geopolitycznej \u2014 i wzmocni\u0107 NATO?<\/p>\n My\u015bl\u0119, \u017ce realistycznie rzecz bior\u0105c, zrobili wszystko, co mogli. Pierwszym etapem by\u0142o w og\u00f3le zwr\u00f3cenie na siebie uwagi, co zrobili w imponuj\u0105cy spos\u00f3b. Drugim by\u0142o potwierdzenie ostrze\u017ce\u0144 dotycz\u0105cych Rosji i priorytet\u00f3w bezpiecze\u0144stwa po 2022 r. A teraz jeste\u015bmy w trzeciej fazie, kt\u00f3ra jest procesem uczenia si\u0119, jak sprawowa\u0107 w\u0142adz\u0119 w samym \u015brodowisku instytucji europejskich, kt\u00f3re jest bardzo p\u0142ynne i niejasne. Wci\u0105\u017c zmienia si\u0119 wiele format\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 najwa\u017cniejsze.<\/p>\n Widzimy, jak Unia Europejska wycofuje si\u0119 z wielu wa\u017cnych kwestii bezpiecze\u0144stwa i ogranicza si\u0119 do takich spraw, jak wsp\u00f3lne uzbrojenie czy polityka przemys\u0142owa w dziedzinie obronno\u015bci, podczas gdy takie kwestie, jak pomoc i gwarancje bezpiecze\u0144stwa dla Ukrainy s\u0105 obecnie koordynowane za po\u015brednictwem format\u00f3w spoza UE, poniewa\u017c trzeba zaanga\u017cowa\u0107 w nie Wielk\u0105 Brytani\u0119, Norwegi\u0119 i Turcj\u0119.<\/p>\n Kaja Kallas, szefowa unijnej dyplomacji, Andrius Kubilius, komisarz do spraw obrony podczas konferencji prasowej. Bruksela, 19 listopada 2025 r.<\/p>\n Ale nawet w tych formatach niekt\u00f3re z pa\u0144stw ba\u0142tyckich odgrywaj\u0105 wa\u017cn\u0105 rol\u0119.<\/p>\n Finlandia poradzi\u0142a sobie bardzo dobrze. Polska mia\u0142a bardzo dobry start pod rz\u0105dami Donalda Tuska, ale nie udaje jej si\u0119 sta\u0107 si\u0119 rodzajem regionalnego lidera dla Europy P\u00f3\u0142nocno-Wschodniej<\/a> \u2014 a teraz zmaga si\u0119 z bardzo trudn\u0105 koegzystencj\u0105 mi\u0119dzy premierem a prezydentem. Kaja Kallas mia\u0142a trudny okres jako Wysoka Przedstawicielka Unii do Spraw Zagranicznych. Andrius Kubilius, komisarz do spraw obrony z Litwy, bezskutecznie pr\u00f3buje pozyska\u0107 kluczowych partner\u00f3w, w tym Niemcy, dla projektu dron\u00f3w wojennych<\/a>. Wci\u0105\u017c si\u0119 uczy.<\/p>\n „Sk\u0142aniam si\u0119 ku szerszej definicji to\u017csamo\u015bci europejskiej” <\/p>\n Przez wiele dziesi\u0119cioleci Europa szczyci\u0142a si\u0119 poszanowaniem praw cz\u0142owieka i liberaln\u0105 orientacj\u0105. Teraz debata si\u0119 zmienia, a g\u0142\u00f3wnym celem jest nasze bezpiecze\u0144stwo, wi\u0119c patrzymy na nowych lider\u00f3w, kt\u00f3rzy czasami nie maj\u0105 najlepszych osi\u0105gni\u0119\u0107 i reputacji w tych obszarach \u2014 czy to Polska i jej przepisy dotycz\u0105ce os\u00f3b LGBT+<\/a> lub ich ograniczenia dotycz\u0105ce kobiet, czy te\u017c kraje ba\u0142tyckie i ich stosunki z mniejszo\u015bciami. Jak wp\u0142ynie to na Europ\u0119?<\/p>\n Jest to niezwykle trudne pytanie, poniewa\u017c dotyka najbardziej fundamentalnej kwestii, na kt\u00f3r\u0105 nie ma odpowiedzi: czego wsp\u00f3lnie bronimy jako Europejczycy. Czy jest to klasyczne, bardzo szerokie liberalne rozumienie europejskiej to\u017csamo\u015bci, czy te\u017c lu\u017aniejsze rozumienie Europy, w kt\u00f3rym jest miejsce na prawicowy populizm?<\/p>\n![\"Szwedzcy](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/H_qk9kpTURBXy8xNzkwNGU5ZjAxNzdhODc5NDFlYjJjNjQ2ZTM2ZWY4My5qcGeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\")
EPA\/VALDA KALNINA \/ PAP<\/p>\n![\"Alexander](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/k0Bk9kpTURBXy9iMzk5NzU3MWU3OWM4ZTgxMzQ2NTFlMTFhYTA5MjQ5ZS5qcGeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\")
EPA\/SAMUEL CORUM \/ POOL \/ PAP<\/p>\n![\"Kaja](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/EcPk9kpTURBXy9hZDNlNTk0ZjE2NGY1MTA5ZjVjZTE2YTQyMTE5MTRmMC5qcGeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\")
EPA\/OLIVIER HOSLET \/ PAP<\/p>\n