Dziedzictwo nuklearne to gro\u017ana i niezwykle kosztowna kumulacja niebezpiecznych miejsc rozci\u0105gaj\u0105cych si\u0119 wzd\u0142u\u017c arktycznych wybrze\u017cy kraju, las\u00f3w oraz dawnych baz morskich. Zagra\u017ca ono dobrobytowi obecnych i przysz\u0142ych pokole\u0144 oraz stanowi obci\u0105\u017cenie finansowe i technologiczne dla rz\u0105du, kt\u00f3ry rzadko by\u0142 sk\u0142onny zmierzy\u0107 si\u0119 z pe\u0142n\u0105 skal\u0105 tego problemu.<\/p>\n
System, kt\u00f3ry kiedy\u015b zarz\u0105dza\u0142 tym dziedzictwem zimnej wojny \u2014 cho\u0107 niedoskona\u0142y \u2014 zosta\u0142 wyczerpany, niedofinansowany i ukryty przed opini\u0105 publiczn\u0105. Skutkiem tego jest rodz\u0105cy si\u0119 kryzys o globalnych konsekwencjach. Zaj\u0119ty wojn\u0105 Kreml, kt\u00f3ry zerwa\u0142 dziesi\u0119ciolecia wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej, nie jest w stanie sam sprosta\u0107 wyzwaniom zwi\u0105zanym z zarz\u0105dzaniem swoim dziedzictwem nuklearnym. Struktury polityczne i biurokratyczne odpowiedzialne za jego \u0142agodzenie umieraj\u0105 z powodu zaniedba\u0144.<\/p>\n
Mi\u0119dzynarodowi eksperci, w tym rosyjscy specjali\u015bci, od dawna ostrzegaj\u0105, \u017ce dziedzictwo nuklearne wsz\u0119dzie \u2014 czy to w Stanach Zjednoczonych, Francji, Wielkiej Brytanii czy Rosji \u2014 ma charakter systemowy, wielowarstwowy i kosztowny. Wymaga ono dekad planowania, stabilnego finansowania i przejrzystego nadzoru. Rosyjskie oceny, w tym te sporz\u0105dzone przez Rosatom, wskazuj\u0105, \u017ce pe\u0142ny cykl rekultywacji mo\u017ce trwa\u0107 ponad 50 lat i poch\u0142on\u0105\u0107 zasoby wykraczaj\u0105ce daleko poza mo\u017cliwo\u015bci jednego pokolenia mened\u017cer\u00f3w, polityk\u00f3w czy in\u017cynier\u00f3w.<\/p>\n
A jednak dwie dekady po uruchomieniu pierwszego federalnego programu dotycz\u0105cego bezpiecze\u0144stwa j\u0105drowego i radiacyjnego, Rosja osi\u0105gn\u0119\u0142a jedynie ograniczony post\u0119p.<\/p>\n
Podstawowe problemy pozostaj\u0105: ska\u017cone terytoria, kt\u00f3re nigdy nie zosta\u0142y zrekultywowane, nieodpowiednie sk\u0142adowanie odpad\u00f3w radioaktywnych, dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ton zgromadzonego zu\u017cytego paliwa j\u0105drowego oraz opuszczone obiekty j\u0105drowe i stwarzaj\u0105ce zagro\u017cenie promieniowaniem, kt\u00f3re nie zosta\u0142y zaprojektowane z my\u015bl\u0105 o tak d\u0142ugim okresie eksploatacji.<\/p>\n
Aby zrozumie\u0107 powag\u0119 tej sytuacji, nale\u017cy przypomnie\u0107, w jaki spos\u00f3b zarz\u0105dzano dziedzictwem j\u0105drowym Rosji przed inwazj\u0105 na Ukrain\u0119.<\/p>\n
W latach 90. i na pocz\u0105tku XXI w. niezale\u017cni eksperci i organizacje ekologiczne \u2014 w tym Bellona [norweska organizacja pozarz\u0105dowa, kt\u00f3rej autor jest wsp\u00f3\u0142pracownikiem] \u2014 odegrali kluczow\u0105 rol\u0119 w ujawnieniu informacji, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y niedost\u0119pne dla odbiorc\u00f3w krajowych i mi\u0119dzynarodowych. Nasza praca wymusi\u0142a ujawnienie tej kwestii i sk\u0142oni\u0142a rosyjski rz\u0105d do podj\u0119cia pierwszych znacz\u0105cych krok\u00f3w.<\/p>\n
Nawet wtedy post\u0119py by\u0142y powolne i cz\u0119sto uzale\u017cnione od zagranicznej pomocy technicznej. Do 2007 r. wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z oczyszczaniem Arktyki i Dalekiego Wschodu opiera\u0142a si\u0119 na mi\u0119dzynarodowym finansowaniu ze strony zachodnich rz\u0105d\u00f3w i instytucji finansowych. Mo\u017cliwo\u015bci Moskwy by\u0142y ograniczone, a bezpiecze\u0144stwo \u015brodowiskowe zajmowa\u0142o niskie miejsce na li\u015bcie jej priorytet\u00f3w.<\/p>\n
Restrukturyzacja z 2007 r., w wyniku kt\u00f3rej Federalna Agencja Energii Atomowej zosta\u0142a przekszta\u0142cona w pa\u0144stwow\u0105 korporacj\u0119 Rosatom, by\u0142a pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0105 stworzenia scentralizowanego systemu. Nowa Dyrekcja ds. Odpad\u00f3w Radioaktywnych i Polityki Likwidacji Obiekt\u00f3w J\u0105drowych lobbowa\u0142a na rzecz ambitnych przepis\u00f3w \u2014 ustaw „O gospodarowaniu odpadami radioaktywnymi” i „O dziedzictwie j\u0105drowym” \u2014 maj\u0105cych na celu wyja\u015bnienie obowi\u0105zk\u00f3w i utworzenie jednolitego krajowego operatora odpad\u00f3w radioaktywnych.<\/p>\n
Jednak kluczowe elementy tych ram nigdy nie zosta\u0142y uko\u0144czone. Ustawa „O dziedzictwie nuklearnym” nigdy nie zosta\u0142a uchwalona. Kluczowe pytania \u2014 co dok\u0142adnie stanowi dziedzictwo nuklearne, kto jest jego w\u0142a\u015bcicielem, kto za nie p\u0142aci i jak nale\u017cy mierzy\u0107 sukces [w usuwaniu zagro\u017ce\u0144] \u2014 pozostaj\u0105 bez odpowiedzi nawet dzisiaj.<\/p>\n
Nawet teraz 124 miejsca „pokojowych” wybuch\u00f3w j\u0105drowych pozostaj\u0105 w stanie prawnego zawieszenia. Finansowanie ponad 80 proc. zobowi\u0105za\u0144 zwi\u0105zanych z oczyszczaniem nie jest okre\u015blone w \u017cadnym rosyjskim akcie prawnym.<\/p>\n
<\/p>\n
Widok z lotu ptaka na sk\u0142adowisko odpad\u00f3w radioaktywnych z czas\u00f3w radzieckich w Kirgistanie, 19 pa\u017adziernika 2024 r.VYACHESLAV OSELEDKO \/ AFP \/ AFP<\/p>\n
Wojna w Ukrainie<\/p>\n
System ten by\u0142 niekompletny nawet w czasie pokoju. Jednak nadal by\u0142 to system: mozaika przepis\u00f3w, komisji, partnerstw zagranicznych i nadzoru ekspert\u00f3w.<\/p>\n
Jednak atak Rosji na Ukrain\u0119 zako\u0144czy\u0142 niemal ca\u0142\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w zakresie oczyszczania dziedzictwa j\u0105drowego. Zachodnie instytucje finansowe, agencje techniczne i niezale\u017cni eksperci wstrzymali swoje dzia\u0142ania. Przejrzysto\u015b\u0107, kt\u00f3ra kiedy\u015b istnia\u0142a, nawet je\u015bli by\u0142a tylko cz\u0119\u015bciowa, uleg\u0142a za\u0142amaniu. Obecnie Rosatom i ministerstwa federalne publikuj\u0105 jedynie fragmentaryczne i propagandowe raporty, pozbawione szczeg\u00f3\u0142\u00f3w technicznych niezb\u0119dnych do prawdziwego nadzoru.<\/p>\n
Ta nieprzejrzysto\u015b\u0107 nie jest jedynie biurokratyczn\u0105 niedogodno\u015bci\u0105. To sygna\u0142 ostrzegawczy. Bezpiecze\u0144stwo j\u0105drowe zale\u017cy od przejrzysto\u015bci, zewn\u0119trznej weryfikacji i sta\u0142ej kontroli in\u017cynier\u00f3w, organ\u00f3w regulacyjnych, naukowc\u00f3w i opinii publicznej. Bez tych element\u00f3w nawet dobrze zaprojektowane systemy popadaj\u0105 w dysfunkcj\u0119. Niestety, rosyjski system od pocz\u0105tku nie by\u0142 dobrze zaprojektowany.<\/p>\n
Skala wyzwa\u0144 finansowych jest pora\u017caj\u0105ca. Publicznie dost\u0119pne dane daj\u0105 pewne wyobra\u017cenie. Wcze\u015bniejsze wewn\u0119trzne szacunki sugerowa\u0142y, \u017ce utrzymanie 20 tys. t zgromadzonego zu\u017cytego paliwa j\u0105drowego w „bezpiecznym” stanie wymaga prawie 309 mln dol. [1 mld 126 mln z\u0142] rocznie. Likwidacja i demonta\u017c obiekt\u00f3w j\u0105drowych oraz tych stwarzaj\u0105cych zagro\u017cenie promieniowaniem mo\u017ce kosztowa\u0107 oko\u0142o 32 mld dol. [116 mld z\u0142].<\/p>\n
Jednak do\u015bwiadczenia mi\u0119dzynarodowe pokazuj\u0105, \u017ce te koszty tylko rosn\u0105. Cena zobowi\u0105za\u0144 zwi\u0105zanych z likwidacj\u0105 brytyjskiej firmy BNFL znacznie przekroczy\u0142a pocz\u0105tkowe szacunki. Rosja zmierza w tym samym kierunku, ale przy znacznie s\u0142abszym nadzorze regulacyjnym.<\/p>\n
Nawet w\u0142asne prognozy Rosatomu wskazuj\u0105 na g\u0142\u0119bsz\u0105 niestabilno\u015b\u0107: do oko\u0142o 2037 r. zobowi\u0105zania korporacji zwi\u0105zane z likwidacj\u0105 i rekultywacj\u0105 mog\u0105 przekroczy\u0107 jej zysk netto. Po\u0142owa tego zysku ma zosta\u0107 ponownie zainwestowana w podstawow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, co oznacza, \u017ce rekultywacja b\u0119dzie bezpo\u015brednio konkurowa\u0107 z utrzymaniem cywilnego przemys\u0142u j\u0105drowego w Rosji.<\/a><\/p>\n Sytuacja ta by\u0142a niebezpieczna ju\u017c przed 2022 r. Od pocz\u0105tku wojny zasoby zosta\u0142y przekierowane na priorytety wojskowe, pozostawiaj\u0105c projekty zwi\u0105zane z dziedzictwem j\u0105drowym w walce o coraz mniejszy kawa\u0142ek bud\u017cetu pa\u0144stwa. Oficjalne raporty twierdz\u0105, \u017ce oko\u0142o 75 proc. planowanego rocznego finansowania na 2024 r. przeznaczono na rekultywacj\u0119 \u015brodowiska \u2014 ale nie mo\u017cna tego niezale\u017cnie zweryfikowa\u0107.<\/p>\n<\/blockquote>\n Globalny problem<\/p>\n Nie jest to tylko kwestia krajowa. To globalny problem. Wiele z najgorszych zagro\u017ce\u0144 \u2014 zatopione atomowe okr\u0119ty podwodne<\/a>, komory reaktor\u00f3w, zbiorniki p\u0142ynnych odpad\u00f3w radioaktywnych \u2014 zagra\u017ca wra\u017cliwemu ekologicznie wybrze\u017cu Arktyki, regionu dzielonego przez wiele pa\u0144stw<\/a>.<\/p>\n Wraz z os\u0142abieniem nadzoru Rosja ryzykuje utrat\u0119 kontroli nad stanem kluczowych obiekt\u00f3w. Niedostatecznie utrzymywana infrastruktura magazynowa ulega degradacji. Op\u00f3\u017anienia w likwidacji obiekt\u00f3w si\u0119 kumuluj\u0105. Nienadzorowane sk\u0142adowiska odpad\u00f3w staj\u0105 si\u0119 potencjalnie katastrofalnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami wyciek\u00f3w. W ten spos\u00f3b powstaj\u0105 kryzysy j\u0105drowe \u2014 niekoniecznie poprzez dramatyczne eksplozje, ale poprzez powolny rozk\u0142ad, kt\u00f3rego nie da si\u0119 odwr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n Wojna nie tylko uniemo\u017cliwi\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 na szczeblu politycznym. Sprawi\u0142a r\u00f3wnie\u017c, \u017ce konsekwencje pora\u017cki Rosji s\u0105 trudniejsze do opanowania dla \u015bwiata. Wraz z odsuni\u0119ciem mi\u0119dzynarodowych ekspert\u00f3w na bok zagraniczne rz\u0105dy straci\u0142y wgl\u0105d w stan obiekt\u00f3w, kt\u00f3re w przypadku awarii mog\u0142yby skazi\u0107 wsp\u00f3lne wody, ekosystemy migracyjne, a nawet spowodowa\u0107 transgraniczne zanieczyszczenie radioaktywne.<\/p>\n W dziesi\u0119cioleciach poprzedzaj\u0105cych wojn\u0119 likwidowanie dziedzictwa nuklearnego by\u0142o jedn\u0105 z niewielu dziedzin, w kt\u00f3rych Rosja konstruktywnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z mi\u0119dzynarodowymi partnerami. Ta era dobieg\u0142a ko\u0144ca. Bez tej wsp\u00f3\u0142pracy ju\u017c i tak ograniczona zdolno\u015b\u0107 Rosji do zarz\u0105dzania swoj\u0105 nuklearn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 ulega za\u0142amaniu.<\/p>\n Kluczowa kwestia jest taka: dziedzictwem nuklearnym nie mo\u017cna zarz\u0105dza\u0107 w tajemnicy, bez stabilnego finansowania, bez udzia\u0142u ekspert\u00f3w i funkcjonuj\u0105cej struktury rz\u0105dowej. Obecna trajektoria polityczna Rosji jest nie do pogodzenia z d\u0142ugoterminow\u0105 dyscyplin\u0105, jakiej wymaga bezpiecze\u0144stwo j\u0105drowe.<\/p>\n Spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowa musi zrozumie\u0107, \u017ce nie jest to pora\u017cka administracyjna, ale rosn\u0105ce zagro\u017cenie dla bezpiecze\u0144stwa \u2014 zagro\u017cenie, kt\u00f3re przetrwa wojn\u0119, a nawet obecny rz\u0105d na Kremlu. Dziedzictwo j\u0105drowe nie znika. Kumuluje si\u0119. Wymaga uwagi, planowania i odpowiedzialno\u015bci. Obecnie Rosja nie jest w stanie tego zapewni\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dziedzictwo nuklearne to gro\u017ana i niezwykle kosztowna kumulacja niebezpiecznych miejsc rozci\u0105gaj\u0105cych si\u0119 wzd\u0142u\u017c arktycznych wybrze\u017cy kraju, las\u00f3w oraz…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":129201,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[2649,56,32,33,27,76,34,35,28,31,48,25,46,40,41,27176,87,47,27177,80,29,30,26,82,83,84,24084],"class_list":{"0":"post-129200","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-arktyka","9":"tag-article_premium","10":"tag-breaking-news","11":"tag-breakingnews","12":"tag-headlines","13":"tag-inwazja_rosji_na_ukraine","14":"tag-latest-news","15":"tag-latestnews","16":"tag-naglowki","17":"tag-najwazniejsze-artykuly","18":"tag-nat_styl","19":"tag-news","20":"tag-omp","21":"tag-polish","22":"tag-polski","23":"tag-program_nuklearny","24":"tag-rosja","25":"tag-screening_general","26":"tag-skazenie_radioaktywne","27":"tag-swiat","28":"tag-top-stories","29":"tag-topstories","30":"tag-wiadomosci","31":"tag-world","32":"tag-world-news","33":"tag-worldnews","34":"tag-zagrozenie_nuklearne"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115650909205752327","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=129200"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129200\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/129201"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=129200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=129200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=129200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n