{"id":132748,"date":"2025-12-04T15:19:16","date_gmt":"2025-12-04T15:19:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/132748\/"},"modified":"2025-12-04T15:19:16","modified_gmt":"2025-12-04T15:19:16","slug":"polska-orka-niewykrywalna-sprawdzamy-co-potrafi-szwedzki-aip","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/132748\/","title":{"rendered":"Polska Orka niewykrywalna? Sprawdzamy, co potrafi szwedzki AIP"},"content":{"rendered":"

\"Maksymilian
\n Maksymilian Dura
\n <\/a> <\/p>\n

Okr\u0119ty podwodne A26 dla programu Orka b\u0119d\u0105 mia\u0142y nap\u0119d AIP oparty o silnik Stirlinga, pozwalaj\u0105cy na pozostawanie w zanurzeniu nawet przez 18 dni – deklaruje producent okr\u0119t\u00f3w, koncern Saab.<\/p>\n

\"Wizualizacja
\n Autor. Saab Kockums
\n
\n Szwedzi jako pierwsi zastosowali nap\u0119d AIP<\/p>\n

<\/a>
\n Jak dzia\u0142a modu\u0142 AIP z silnikiem Stirlinga?<\/p>\n

<\/a> <\/p>\n

Najwi\u0119kszym ograniczeniem okr\u0119t\u00f3w podwodnych by\u0142 zawsze ograniczony czas przebywania pod wod\u0105. Przy p\u0142ywaniu w po\u0142o\u017ceniu nawodnym silnik elektryczny nap\u0119dzaj\u0105cy \u015brub\u0119 jest bowiem zasilany przez uk\u0142ad: generator elektryczny i silnik diesla. Pod wod\u0105 jest to jednak niemo\u017cliwe i wtedy korzysta si\u0119 z zapasu energii, jaki zapewniaj\u0105 baterie akumulator\u00f3w kwasowo-o\u0142owiowych. A ten zapas przy korzystaniu z silnika bardzo szybko si\u0119 zu\u017cywa i zasadniczo starcza na trzy doby.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej trzeba si\u0119 wynurzy\u0107 na powierzchni\u0119, by po w\u0142\u0105czeniu silnika diesla ponownie na\u0142adowa\u0107 akumulatory. Pewnym rozwi\u0105zaniem by\u0142y chrapy, a wi\u0119c specjalna rura, kt\u00f3r\u0105 wysuwano na powierzchni\u0119 i kt\u00f3r\u0105 dostarcza si\u0119 powietrze do silnik\u00f3w. Rozwi\u0105zanie to jest nawet stosowane na atomowych okr\u0119tach podwodnych do zasilania awaryjnego nap\u0119du konwencjonalnego.<\/p>\n

Chrapy maj\u0105 jednak wady. Przy wzburzonym morzu mog\u0105 by\u0107 zalewane wod\u0105, co mo\u017ce doprowadzi\u0107 do zasysania powietrza przez silniki spalinowe z wn\u0119trza okr\u0119tu. Chrapy s\u0105 dodatkowo wykrywane przez radary (np. ze statk\u00f3w powietrznych) nawet wtedy, gdy s\u0105 pokryte specjaln\u0105 pow\u0142ok\u0105 antyradarow\u0105. Dodatkowo po w\u0142\u0105czeniu silnik\u00f3w w strefie, gdzie nie mo\u017cna si\u0119 wynurza\u0107, zwi\u0119ksza si\u0119 ha\u0142as, kt\u00f3ry mo\u017ce doprowadzi\u0107 do wykrycia okr\u0119tu podwodnego, np. przez sonoboje.<\/p>\n

\"YouTube <\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie z tego powodu opracowano podwodny system \u0142adowania akumulator\u00f3w, kt\u00f3ry w spos\u00f3b nieco myl\u0105cy nazwano nap\u0119dem niezale\u017cnym od powietrza AIP (Air Independent Propulsion). \u201eW spos\u00f3b myl\u0105cy\u201d, poniewa\u017c do czasu wprowadzenia akumulator\u00f3w litowo-jonowych wszystkie inne rozwi\u0105zania AIP w rzeczywisto\u015bci korzysta\u0142y z powietrza \u2013 gaz\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y dla nich magazynowane w specjalnych zbiornikach lub by\u0142y pozyskiwane ze spalanego paliwa. Prawid\u0142owa nazwa powinna wi\u0119c brzmie\u0107: \u201enap\u0119d niezale\u017cny od powietrza atmosferycznego\u201d.<\/p>\n

Jeszcze do niedawna wi\u0119kszo\u015b\u0107 okr\u0119t\u00f3w podwodnych wyposa\u017conych w AIP mia\u0142a ten nap\u0119d oparty na tzw. ogniwach paliwowych \u2013 wymagaj\u0105cych dostarczenia wodoru i tlenu. Gazy te by\u0142y pocz\u0105tkowo magazynowane w specjalnych zbiornikach, co w przypadku wodoru sprawia\u0142o du\u017ce problemy. Dlatego wprowadzono p\u00f3\u017aniej system AIP, w kt\u00f3rym wod\u00f3r dla ogniw by\u0142 pozyskiwany z paliwa.<\/p>\n

Odmienne rozwi\u0105zanie opracowali Francuzi, kt\u00f3rzy dla swoich okr\u0119t\u00f3w typu Agosta 90B i Scorp\u00e8ne proponowali modu\u0142 MESMA (Module d\u2019Energie Sous-Marine Ana\u00e9robie), kt\u00f3ry by\u0142 tak naprawd\u0119 powieleniem nap\u0119du zastosowanego na atomowych okr\u0119tach podwodnych. Podstawow\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 by\u0142o zastosowanie zamiast reaktora turbiny parowej o zamkni\u0119tym obiegu parowym Rankine\u2019a (z wod\u0105 jako czynnikiem roboczym). Ostatecznie zrezygnowano jednak z tego rozwi\u0105zania i obecnie, by wyd\u0142u\u017cy\u0107 czas przebywania pod wod\u0105, we Francji proponuje si\u0119 po prostu przej\u015bcie na akumulatory litowo-jonowe.<\/p>\n

\"Gotowy
\n Gotowy do zamontowania szwedzki modu\u0142 MkIII Stirling
\n
Autor. M.Dura\/Saab<\/p>\n

Swoj\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 poszli r\u00f3wnie\u017c Szwedzi, kt\u00f3rzy do \u0142adowania akumulator\u00f3w w zanurzeniu (jak r\u00f3wnie\u017c do nap\u0119dzania g\u0142\u00f3wnego silnika elektrycznego i silnik\u00f3w steruj\u0105cych poziomem powietrza i wody w zbiorniku trymuj\u0105cym \u2013 pozwalaj\u0105cym na kontrol\u0119 g\u0142\u0119boko\u015bci) zaproponowali nap\u0119d AIP oparty o silnik Stirlinga. I to w\u0142a\u015bnie to rozwi\u0105zanie b\u0119dzie najprawdopodobniej wykorzystane na polskich Orkach<\/a>.<\/p>\n

Szwedzi jako pierwsi zastosowali nap\u0119d AIP <\/p>\n

Pierwszymi, operacyjnymi okr\u0119tami podwodnymi, kt\u00f3re otrzyma\u0142y nap\u0119d niezale\u017cny od powietrza oparty na silnikach Stirlinga, by\u0142y szwedzkie jednostki typu Gotland (A19) (wprowadzane do s\u0142u\u017cby w latach 1995-1996). Jednak wcze\u015bniej prototypow\u0105 wersj\u0119 tego rozwi\u0105zania zamontowano na cywilnym statku \u201eSaga\u201d i po testach stworzono sekcj\u0119 o d\u0142ugo\u015bci 8\u00a0m, kt\u00f3r\u0105 wkomponowano dla pr\u00f3b w stary okr\u0119t podwodny HMwMS\u00a0\u201eN\u00e4cken\u201d (typu A14). Ten modu\u0142owy spos\u00f3b budowy zachowano r\u00f3wnie\u017c w p\u00f3\u017aniejszych pracach.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b mo\u017cna bowiem stosunkowo \u0142atwo doinstalowa\u0107 modu\u0142 Kockums\u00a0Stirling\u00a0AIP na ju\u017c dzia\u0142aj\u0105cych okr\u0119tach podwodnych, poprzez do\u0142o\u017cenie do nich po prostu jednej, kompletnej sekcji o d\u0142ugo\u015bci 7,5\u00a0m (co automatycznie by\u0142o zwi\u0105zane ze zwi\u0119kszeniem wyporno\u015bci). Tak zrobiono na starszych od Gotland\u00f3w jednostkach typu V\u00e4sterg\u00f6tland (A17), kt\u00f3re zacz\u0119to wprowadza\u0107 do linii w 1987\u00a0r.<\/p>\n

Okr\u0119ty te mia\u0142y jako pierwsze otrzyma\u0107 nap\u0119d AIP ju\u017c w trakcie budowy, jednak ze wzgl\u0119du na op\u00f3\u017anienie w programie, otrzyma\u0142y go dopiero w latach 2003 i 2004 \u2013 podczas remontu. Maj\u0105 je wi\u0119c dwa pierwsze okr\u0119ty HMwMS\u00a0\u201eV\u00e4sterg\u00f6tland\u201d i HMwMS\u00a0\u201eH\u00e4lsingland\u201d, kt\u00f3re zosta\u0142y w 2005 roku sprzedane do Singapuru (gdzie s\u0142u\u017c\u0105 jako typ Archer pod nazwami: RSS\u00a0\u201eArcher\u201d i RSS\u00a0\u201eSwordsman\u201d) oraz dwa kolejne: #PHOTO[ id: 1799140 | desc: Szwedzki okr\u0119t podwodny HMwMS \u201eS\u00f6dermanland\u201d z nap\u0119dem niezale\u017cnym od powietrza Kockums Stirling AIP, kt\u00f3ry w programie Orka mo\u017ce by\u0107 przekazany Polsce jako rozwi\u0105zanie pomostowe ]
\ni HMwMS\u00a0\u201e\u00d6sterg\u00f6tland\u201d, pozostawione w szwedzkiej marynarce wojennej.<\/p>\n

Co ciekawe, o ile na nowszych Gotlandach (A19) zastosowano modu\u0142 Kockums\u00a0Stirling\u00a0AIP w wersji MkII, to na starszych jednostkach typu A17 wprowadzono ju\u017c zmodernizowany, nowszy modu\u0142 Kockums\u00a0Stirling\u00a0AIP MkIII. Jest to wa\u017cne, poniewa\u017c HMwMS \u201eS\u00f6dermanland\u201d b\u0119dzie prawdopodobnie zaproponowany polskiej Marynarce Wojennej jako rozwi\u0105zanie pomostowe<\/a>, wykorzystywane do czasu dostarczenia Polsce docelowych okr\u0119t\u00f3w podwodnych typu Blekinge (A26). Jednostki te maj\u0105 ju\u017c otrzyma\u0107 modu\u0142 Kockums\u00a0Stirling\u00a0AIP w wersji MkV, jednak r\u00f3\u017cnice w sposobie wykorzystania i szkolenia takiego nap\u0119du w por\u00f3wnaniu do A17 nie s\u0105 du\u017ce.<\/p>\n

\"Ewolucja
\n Ewolucja nap\u0119du AIP opartego o silnik Stirlinga na szwedzkich okr\u0119tach podwodnych
\n
Autor. Saab\/M.Dura
\n Jak dzia\u0142a modu\u0142 AIP z silnikiem Stirlinga? <\/p>\n

Silnik Stirlinga wykorzystywany w systemie AIP na szwedzkich okr\u0119tach podwodnych jest teoretycznie t\u0142okowym silnikiem, przetwarzaj\u0105cym energi\u0119 ciepln\u0105 w mechaniczn\u0105. Ciep\u0142o to nie jest jednak wytwarzane wewn\u0105trz silnika, ale dostarczane z zewn\u0105trz, ze specjalnej komory \u2013 w procesie spalania standardowego paliwa diesla z wykorzystaniem skroplonego tlenu LOX (Liquid Oxygen). Energia cieplna wytworzona w tym procesie spalania s\u0142u\u017cy do \u201epodgrzewania\u201d w silniku t\u0142okowym gazu roboczego (helu), kt\u00f3ry si\u0119 rozpr\u0119\u017ca i wypycha t\u0142ok. P\u00f3\u017aniej ten gaz jest ch\u0142odzony w specjalnej ch\u0142odnicy, zmniejsza swoj\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107, co powoduje cofni\u0119cie t\u0142oka.<\/p>\n

Energia mechaniczna tych t\u0142ok\u00f3w jest pobierana z wa\u0142u po\u0142\u0105czonego z tarcz\u0105 korbow\u0105 i s\u0142u\u017cy do obracania alternatora, wytwarzaj\u0105cego energi\u0119 elektryczn\u0105, niezb\u0119dn\u0105 do \u0142adowania akumulator\u00f3w i zasilania silnik\u00f3w. Gazy otrzymane w wyniku spalania paliwa w komorze i przekazuj\u0105ce ciep\u0142o do silnika s\u0105 r\u00f3wnie\u017c ch\u0142odzone (do temperatury 30\u00baC), jednak po zmieszaniu z wod\u0105 s\u0105 wydalane na zewn\u0105trz okr\u0119tu. Maj\u0105 one przy tym wy\u017csze ci\u015bnienie ni\u017c ci\u015bnienie otaczaj\u0105cej okr\u0119t wody morskiej, a wi\u0119c mog\u0105 by\u0107 usuwane bez potrzeby u\u017cycia dodatkowej spr\u0119\u017carki (co zmniejsza ha\u0142as i ogranicza zu\u017cycie energii).<\/p>\n

\"Budowa
\n Budowa modu\u0142u Kockums Stirling AIP
\n
Autor. M.Dura\/Saab<\/p>\n

Cech\u0105 szwedzkiego rozwi\u0105zania jest przede wszystkim niska sygnatura termiczna i akustyczna (brak rozrz\u0105du, wydechu i umieszczenie silnika w specjalnym module akustycznym). Trzeba jednak zaznaczy\u0107, \u017ce Kockums\u00a0Stirling\u00a0AIP jest \u201eg\u0142o\u015bniejszy\u201d od ogniw paliwowych (ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 ruchomych cz\u0119\u015bci mechanicznych). Silniki Stirlinga s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u0142atwe w eksploatacji. Wykorzystuj\u0105 one bowiem takie samo paliwo jak typowe silniki diesla oraz ciek\u0142y tlen, gromadzony w specjalnych zbiornikach.<\/p>\n

Limitem dla tego nap\u0119du jest wi\u0119c tak naprawd\u0119 tylko zapas zabieranego tlenu. Ponowne uzupe\u0142nienie zapas\u00f3w jest zreszt\u0105 bardzo proste i szybkie (trwa od trzech do sze\u015bciu godzin \u2013 czyli tyle samo czasu, ile trzeba na uzupe\u0142nienie paliwa konwencjonalnych OP bez nap\u0119du AIP) oraz mo\u017ce by\u0107 realizowane na morzu (przez standardowe okr\u0119ty zaopatrzeniowe i bez potrzeby tworzenia dodatkowej, specjalistycznej infrastruktury).<\/p>\n

Wadami tego rozwi\u0105zania s\u0105 ma\u0142a pr\u0119dko\u015b\u0107 (do 6\u00a0w) gwarantowana pod wod\u0105 na tym nap\u0119dzie (na akumulatorach podwodna pr\u0119dko\u015b\u0107 maksymalna to oko\u0142o 20\u00a0w), konieczno\u015b\u0107 magazynowania du\u017cych ilo\u015bci tlenu oraz ni\u017csza sprawno\u015b\u0107 konwersji energii (ok. 40%) w por\u00f3wnaniu do ogniw paliwowych (oko\u0142o 80%). Modu\u0142 AIP Stirling jest jednak prostszy, \u0142atwiejszy w konserwacji i bardziej op\u0142acalny w eksploatacji od ogniw paliwowych.<\/p>\n

Wed\u0142ug producenta Saab Kockums, po zamontowaniu na szwedzkich okr\u0119tach podwodnych dw\u00f3ch jednostek Kockums Stirling AIP (ka\u017cda o mocy do 75 kW) zwi\u0119kszono ich czas przebywania w zanurzeniu do ponad czternastu dni. W przypadku Orki ten czas ma by\u0107 wyd\u0142u\u017cony do 18 dni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Maksymilian Dura Okr\u0119ty podwodne A26 dla programu Orka b\u0119d\u0105 mia\u0142y nap\u0119d AIP oparty o silnik Stirlinga, pozwalaj\u0105cy na…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":132749,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[27610,27611,24258,27606,27609,32,33,27,27613,34,35,28,31,27605,27612,25,767,40,41,27608,3076,27607,27614,27604,80,29,30,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-132748","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-a17","9":"tag-a19-gotland","10":"tag-a26","11":"tag-aip","12":"tag-blekinge","13":"tag-breaking-news","14":"tag-breakingnews","15":"tag-headlines","16":"tag-kockums-stirling-aip","17":"tag-latest-news","18":"tag-latestnews","19":"tag-naglowki","20":"tag-najwazniejsze-artykuly","21":"tag-naped-niezalezny-od-powietrza","22":"tag-naped-okretow-podwodnych","23":"tag-news","24":"tag-orka","25":"tag-polish","26":"tag-polski","27":"tag-rozwiazanie-pomostowe","28":"tag-saab","29":"tag-silnik-stirlinga","30":"tag-sodermanland","31":"tag-stirling","32":"tag-swiat","33":"tag-top-stories","34":"tag-topstories","35":"tag-wiadomosci","36":"tag-world","37":"tag-world-news","38":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115661974315616254","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132748","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=132748"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132748\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/132749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=132748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=132748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=132748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}