{"id":137769,"date":"2025-12-07T16:41:15","date_gmt":"2025-12-07T16:41:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/137769\/"},"modified":"2025-12-07T16:41:15","modified_gmt":"2025-12-07T16:41:15","slug":"einstein-sie-mylil-fizycy-z-mit-ostatecznie-rozstrzygneli-stuletni-spor-o-nature-swiatla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/137769\/","title":{"rendered":"Einstein si\u0119 myli\u0142. Fizycy z MIT ostatecznie rozstrzygn\u0119li stuletni sp\u00f3r o natur\u0119 \u015bwiat\u0142a"},"content":{"rendered":"

\u015awiat\u0142o ma\u00a0dwie to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3rych\u00a0nie\u00a0da si\u0119 zobaczy\u0107 jednocze\u015bnie. Fizycy z\u00a0MIT przeprowadzili najbardziej precyzyjn\u0105 w\u00a0historii wersj\u0119 s\u0142ynnego eksperymentu z\u00a0dwiema szczelinami, u\u017cywaj\u0105c do\u00a0tego pojedynczych atom\u00f3w. Wynik?<\/p>\n

To\u00a0potwierdzenie fundamentalnej zasady mechaniki kwantowej i\u00a0ostateczny dow\u00f3d na\u00a0to, \u017ce\u00a0w\u00a0s\u0142ynnym sporze z\u00a0Nielsem Bohrem, Albert Einstein nie\u00a0mia\u0142 racji.<\/p>\n

Eksperyment z\u00a0dwiema szczelinami to\u00a0klasyka fizyki, znana ka\u017cdemu liceali\u015bcie (a\u00a0przynajmniej powinna by\u0107 znana). Gdy\u00a0przepu\u015bcimy \u015bwiat\u0142o przez\u00a0dwie szczeliny, na\u00a0ekranie za\u00a0nimi nie\u00a0zobaczymy dw\u00f3ch jasnych plam (jakby\u015bmy strzelali pi\u0142eczkami), ale\u00a0naprzemienne jasne i\u00a0ciemne paski \u2013 wz\u00f3r interferencyjny, dowodz\u0105cy falowej natury \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n

Magia zaczyna si\u0119 jednak wtedy, gdy\u00a0pr\u00f3bujemy podgl\u0105da\u0107 (obserwowa\u0107), przez\u00a0kt\u00f3r\u0105 szczelin\u0119 przelecia\u0142 foton. W\u00f3wczas wz\u00f3r znika, a\u00a0\u015bwiat\u0142o zachowuje si\u0119 jak cz\u0105steczka. Natura chroni swoje sekrety: nie\u00a0pozwala obserwowa\u0107 obu stan\u00f3w naraz.<\/p>\n

\"Einstein<\/a><\/p>\n

Sp\u00f3r gigant\u00f3w: Einstein kontra Bohr<\/p>\n

W\u00a01927 roku Albert Einstein rzuci\u0142 wyzwanie tej\u00a0koncepcji. Twierdzi\u0142, \u017ce\u00a0foton przelatuj\u0105cy przez\u00a0szczelin\u0119 powinien wywrze\u0107 na\u00a0ni\u0105 minimalny nacisk \u2013 jak ptak muskaj\u0105cy li\u015b\u0107 w\u00a0locie. Einstein uwa\u017ca\u0142, \u017ce\u00a0mierz\u0105c ten \u201eszelest\u201d, mo\u017cna by\u00a0ustali\u0107 drog\u0119 cz\u0105steczki, nie\u00a0niszcz\u0105c jednocze\u015bnie falowego wzoru interferencyjnego. W\u00a0skr\u00f3cie: chcia\u0142 mie\u0107 ciastko i\u00a0zje\u015b\u0107 ciastko. Niels Bohr ripostowa\u0142, \u017ce\u00a0sama pr\u00f3ba pomiaru i\u00a0tak\u00a0zniszczy falow\u0105 natur\u0119 zjawiska.<\/p>\n

Przez\u00a0lata przeprowadzano wiele test\u00f3w, ale\u00a0dopiero teraz zesp\u00f3\u0142 z\u00a0MIT pod\u00a0wodz\u0105 prof.\u00a0Wolfganga Ketterle dokona\u0142 tego w\u00a0wersji \u201eidealnej\u201d, sprowadzaj\u0105c eksperyment do\u00a0kwantowych fundament\u00f3w.<\/p>\n

Atomy zamiast szczelin<\/p>\n

Naukowcy nie\u00a0u\u017cyli kartki papieru z\u00a0naci\u0119ciami. Zamiast tego wykorzystali chmur\u0119 10 tysi\u0119cy atom\u00f3w sch\u0142odzonych niemal do\u00a0zera absolutnego i\u00a0u\u0142o\u017conych laserami w\u00a0idealn\u0105 siatk\u0119. Ka\u017cdy atom dzia\u0142a\u0142 jak osobna \u201eszczelina\u201d, rozpraszaj\u0105c pojedyncze fotony.<\/p>\n

Kluczowym elementem by\u0142o sterowanie \u201erozmyciem\u201d atom\u00f3w. Im\u00a0lu\u017aniej atom by\u0142 trzymany przez\u00a0laser, tym bardziej by\u0142 \u201erozmyty\u201d w\u00a0przestrzeni i\u00a0tym \u0142atwiej reagowa\u0142 na\u00a0uderzenie fotonu (rejestrowa\u0142 jego drog\u0119). Zgodnie z\u00a0przewidywaniami Bohra, im\u00a0wi\u0119cej informacji o\u00a0drodze cz\u0105steczki (czyli im\u00a0bardziej atom \u201eszeleszcza\u0142\u201d jak li\u015b\u0107 z\u00a0przyk\u0142adu Einsteina), tym s\u0142abszy stawa\u0142 si\u0119 wz\u00f3r falowy.<\/p>\n

Bez\u00a0spr\u0119\u017cyn, bez\u00a0oszustw<\/p>\n

Badacze poszli o\u00a0krok dalej. Aby obali\u0107 teori\u0119, \u017ce\u00a0za\u00a0wszystko odpowiadaj\u0105 si\u0142y trzymaj\u0105ce atomy, wy\u0142\u0105czyli lasery na\u00a0u\u0142amek sekundy. Pomiary wykonano na\u00a0atomach swobodnie spadaj\u0105cych w\u00a0pr\u00f3\u017cni. Wynik by\u0142 identyczny: mechanika kwantowa dzia\u0142a bezb\u0142\u0119dnie.<\/p>\n

Eksperyment potwierdzi\u0142, \u017ce\u00a0nie\u00a0da si\u0119 oszuka\u0107 natury. Obserwacja cz\u0105steczkowa zawsze niszczy obraz falowy. Einstein myli\u0142 si\u0119, s\u0105dz\u0105c, \u017ce\u00a0mo\u017cna to\u00a0obej\u015b\u0107 sprytnym pomiarem odrzutu.<\/p>\n

Publikacja MIT<\/a> to\u00a0pi\u0119kny ho\u0142d dla nauki w\u00a0roku 2025, og\u0142oszonym przez\u00a0ONZ Mi\u0119dzynarodowym Rokiem Nauki i\u00a0Technologii Kwantowych. Jak zauwa\u017caj\u0105 autorzy, to\u00a0\u201ewspania\u0142y zbieg okoliczno\u015bci\u201d, \u017ce\u00a0historyczny sp\u00f3r uda\u0142o si\u0119 ostatecznie rozstrzygn\u0105\u0107 dok\u0142adnie w\u00a0stulecie powstania mechaniki kwantowej.<\/p>\n

\n

Hawking kontra Hawking. Czarne dziury rosn\u0105 czy\u00a0malej\u0105? Wyja\u015bniamy paradoks, kt\u00f3ry\u00a0potwierdzi\u0142o LIGO<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n

\t\t\t\"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u015awiat\u0142o ma\u00a0dwie to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3rych\u00a0nie\u00a0da si\u0119 zobaczy\u0107 jednocze\u015bnie. Fizycy z\u00a0MIT przeprowadzili najbardziej precyzyjn\u0105 w\u00a0historii wersj\u0119 s\u0142ynnego eksperymentu z\u00a0dwiema szczelinami,…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":137770,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[28417,28418,28419,28420,28421,28422,26039,120,118,119,28423,42,38,40,39,41,28424,116,114,115,121,117],"class_list":{"0":"post-137769","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-albert-einstein","9":"tag-atomy","10":"tag-dualizm-korpuskularno-falowy","11":"tag-eksperyment-z-dwiema-szczelinami","12":"tag-fizyka-kwantowa","13":"tag-fotony","14":"tag-mit","15":"tag-nauka","16":"tag-nauka-i-technika","17":"tag-naukatechnika","18":"tag-niels-bohr","19":"tag-pl","20":"tag-poland","21":"tag-polish","22":"tag-polska","23":"tag-polski","24":"tag-publicystyka","25":"tag-science","26":"tag-science-and-technology","27":"tag-sciencetechnology","28":"tag-technika","29":"tag-technology"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115679283736600366","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137769","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=137769"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137769\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/137770"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=137769"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=137769"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=137769"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}