![\"Korneli](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/kUwk9kpTURBXy9jZThmN2U0MWVjMmE1ODA2NGU2ODJiNDI0NzAzNzY2Yy5qcGeTlQMAzQGmzQiUzQTTlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw.jpeg\")
zbiory biblioteki Pawlikowskich \/ Domena publiczna<\/p>\nDr Joanna Orze\u0142: podoba\u0142, ale szybko zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce b\u0119dzie on mniej osadzony w rzeczywisto\u015bci historycznej XVII w., \u017ce sta\u0142 si\u0119 bardziej serialem komediowym z jeszcze mocniej ni\u017c w pierwszym sezonie okre\u015blon\u0105 konwencj\u0105. Pierwszy sezon musia\u0142 nas wprowadzi\u0107 w realia epoki, jest w nim zatem wi\u0119cej odniesie\u0144 do siedemnastowiecznej Rzeczypospolitej, czasem nieoczywistych dla przeci\u0119tnego odbiorcy. Drugi sezon jest zupe\u0142nie inny. Zak\u0142adam, \u017ce taki mia\u0142 by\u0107 \u2014 trudnym bowiem zadaniem dla tw\u00f3rc\u00f3w serialu by\u0142o stworzy\u0107 co\u015b \u015bwie\u017cego, zaskoczy\u0107 widz\u00f3w, zw\u0142aszcza fan\u00f3w \u015bwiata Adamczychy. Nie jest to z mojej strony zarzut, po prostu stwierdzam, \u017ce forma wygra\u0142a z tre\u015bci\u0105 rozumian\u0105 jako realia historyczne.<\/p>\n
Mamy do czynienia z serialem komediowym, bardzo lu\u017ano osadzonym w realiach epoki. Ale skoro nawi\u0105zuje do historii, to popatrzmy na niego w\u0142a\u015bnie pod tym k\u0105tem. Jaki w\u0105tek pani zdaniem najbardziej odbiega od prawdy historycznej?<\/p>\n
Nie wiem, czy s\u0142owo „najbardziej” jest adekwatne, poniewa\u017c ka\u017cdy historyk m\u00f3g\u0142by mie\u0107 na ten temat inne zdanie. Dla mnie najbardziej fantastycznym, nierealnym w\u0105tkiem, kt\u00f3ry trwa niemal\u017ce od pocz\u0105tku pierwszego sezonu, a w drugim w pe\u0142ni rozkwita i stanowi o\u015b wielu wydarze\u0144, jest relacja Anieli i Macieja, czyli szlachcianki i ch\u0142opa.<\/p>\n
Czy znane s\u0105 takie przypadki, \u017ce szlachcianka wda\u0142a si\u0119 w jak\u0105\u015b relacj\u0119, romans z kim\u015b z ch\u0142opstwa?<\/p>\n
Takie przypadki si\u0119 zdarza\u0142y, ale w odniesieniu do kobiet reprezentuj\u0105cych szlacht\u0119 drobn\u0105, go\u0142ot\u0119, czyli t\u0119, kt\u00f3re warunki bytowe by\u0142y podobne, a czasami nawet gorsze ni\u017c ch\u0142op\u00f3w. Musimy bowiem zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce ch\u0142opstwo, tak jak szlachta, by\u0142o mocno zr\u00f3\u017cnicowanym ekonomicznie stanem. Cz\u0119\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w mia\u0142a swoich parobk\u00f3w i nie odprawia\u0142a pa\u0144szczyzny w\u0142asnymi r\u0119kami. Dla bardzo ubogiej szlachcianki takie ma\u0142\u017ce\u0144stwo mog\u0142o wi\u0119c by\u0107 szans\u0105 na popraw\u0119 sytuacji ekonomicznej.<\/p>\n
Jakie konsekwencje grozi\u0142y za taki zwi\u0105zek?<\/p>\n
Je\u017celi szlachcianka zwi\u0105za\u0142a si\u0119 z ch\u0142opem, to ich potomstwo nie nale\u017ca\u0142o ju\u017c do stanu szlacheckiego, poniewa\u017c szlachectwo dziedziczy\u0142o si\u0119 „po mieczu”, czyli po ojcu. Skoro wi\u0119c ojciec nie by\u0142 szlachcicem, to dzieci r\u00f3wnie\u017c. Nie mia\u0142y one zatem \u017cadnych przywilej\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie Rzeczypospolitej. Lokalna spo\u0142eczno\u015b\u0107 raczej tolerowa\u0142a takie zwi\u0105zki, bo wiedzia\u0142a, \u017ce by\u0142y one powodowane wzgl\u0119dami praktycznymi.<\/p>\n
W jednym z odcink\u00f3w „1670” bohaterowie \u015bwi\u0119tuj\u0105 Noc Kupa\u0142y, gdzie widzimy dosy\u0107 lu\u017ane podej\u015bcie do sfery seksualnej. Jak mog\u0142o to wygl\u0105da\u0107 naprawd\u0119?<\/p>\n
Seksualno\u015b\u0107 w epoce nowo\u017cytnej dawa\u0142a o sobie zna\u0107 cz\u0119\u015bciej, ni\u017c nam si\u0119 wydaje, co mo\u017ce nas dzisiaj dziwi\u0107, gdy\u017c cz\u0119sto na Rzeczpospolit\u0105, szlacht\u0119 i magnateri\u0119 patrzymy jako na pobo\u017cne, katolickie, czasem nawet nieco dewocyjne spo\u0142ecze\u0144stwo. Potrafi\u0142o ono jednak sobie pofolgowa\u0107. Z wielu \u017ar\u00f3de\u0142 mamy informacje o tym, \u017ce zar\u00f3wno magnateria, jak i bogata szlachta podczas suto zakrapianych uczt dawa\u0142a upust swoim \u017c\u0105dzom.<\/p>\n
Ale seksualno\u015b\u0107 w tym czasie to tak\u017ce odzwierciedlenie nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznych, w tym przypadku nier\u00f3wno\u015bci p\u0142ci. Od kobiet \u2014 jako kandydatki na \u017con\u0119 \u2014 wymagano czysto\u015bci, a po \u015blubie \u2014 wierno\u015bci. M\u0119\u017cczyznom spo\u0142ecze\u0144stwo pozwala\u0142o na wi\u0119cej, nawet je\u015bli niezbyt dobrze si\u0119 o tym wypowiadano: na romanse czy pojedyncze wyskoki zw\u0142aszcza z ch\u0142opkami. Najbardziej znany jest tu przyk\u0142ad Jana Sobiepana Zamoyskiego, pierwszego m\u0119\u017ca przysz\u0142ej kr\u00f3lowej Marysie\u0144ki Sobieskiej, o kt\u00f3rego seksualnych ekscesach poeta Jan Andrzej Morsztyn napisa\u0142 dwie, dzi\u015b niecenzuralnie zatytu\u0142owane, fraszki.<\/p>\n
Kontakty, tak\u017ce seksualne, z ch\u0142opkami by\u0142y w pewnym sensie na porz\u0105dku dziennym. Je\u017celi ch\u0142opka zasz\u0142a w ci\u0105\u017c\u0119 ze szlachcicem, to niekoniecznie by\u0142o to postrzegane jako skandal. Raczej za\u0142atwiano tak\u0105 spraw\u0119, przekazuj\u0105c kobiecie odpowiedni\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy i szlachcic zapomina\u0142 o swoim „w po\u0142owie ch\u0142opskim” potomku, a ch\u0142opka nie wnosi\u0142a \u017cadnych dalszych roszcze\u0144. Skandalem by\u0142oby natomiast, gdyby szlachcic czy magnat doprowadzi\u0142 do zaj\u015bcia w ci\u0105\u017c\u0119 szlachciank\u0119. W takim wypadku rodziny wywiera\u0142y du\u017c\u0105 presj\u0119 na zawarcie ma\u0142\u017ce\u0144stwa, bo w spo\u0142ecze\u0144stwie Rzeczypospolitej szlachcic by\u0142 przede wszystkim przedstawicielem swego rodu, rodziny. B\u0119kart oznacza\u0142by wstyd dla ca\u0142ego rodu szlacheckiego, st\u0105d presja na \u015blub. Bezpieczniejszym wi\u0119c dla frywolnego szlachcica rozwi\u0105zaniem by\u0142o folgowanie z ch\u0142opkami.<\/p>\n
Jak wspomnia\u0142am, kobiety-szlachcianki mog\u0142y sobie pozwoli\u0107 na o wiele mniej, cho\u0107 od drugiej po\u0142owy XVII w., a g\u0142\u00f3wnie w XVIII w. \u2014 czyli troch\u0119 p\u00f3\u017aniej, ni\u017c dzieje si\u0119 akcja serialu \u2014 odnotowywano, \u017ce szlachcianki na dworach nosz\u0105 zbyt g\u0142\u0119bokie dekolty („a\u017c do brodawek”, jak pisa\u0142 J\u0119drzej Kitowicz) i wyci\u0119cia na plecach, chc\u0105c pod\u0105\u017ca\u0107 za mod\u0105 francusk\u0105. Nawet ch\u0142opki nie mog\u0142y jednak sobie pozwoli\u0107 na takie samo prowadzenie si\u0119 jak m\u0119\u017cczy\u017ani, bo to wi\u0105za\u0142oby si\u0119 z ostracyzmem spo\u0142ecznym, co jest dobrze zobrazowane w o wiele p\u00f3\u017aniejszym, bo ju\u017c XX-wiecznym utworze, czyli „Ch\u0142opach” i przyk\u0142adzie Jagny.<\/p>\n
zbiory biblioteki Pawlikowskich \/ Domena publiczna<\/p>\n
Korneli Szlegel, „Polonez pod go\u0142ym niebem”<\/p>\n
Wspomniana Noc Kupa\u0142y zosta\u0142a w serialu zestawiona z Noc\u0105 \u015awi\u0119toja\u0144sk\u0105. Jak mocno w XVII w. zakorzenione by\u0142y jeszcze w spo\u0142ecze\u0144stwie wierzenia i zwyczaje poga\u0144skie?<\/p>\n
W okresie nowo\u017cytnym \u015bwiaty chrze\u015bcija\u0144ski i poga\u0144ski nie by\u0142y od siebie oddzielone, przenika\u0142y si\u0119 w codziennym \u017cyciu, wi\u0119c i w obrz\u0119dowo\u015bci, ale i w m\u0105dro\u015bci ludowej (\u017ceby nie u\u017cy\u0107 okre\u015blenia „medycynie ludowej”), zakl\u0119ciach, gus\u0142ach, przepowiedniach. Rzeczpospolita \u2014 zw\u0142aszcza po okresie kontrreformacji i narastaj\u0105cej fali nietolerancji wobec innych wyzna\u0144 \u2014 by\u0142a bardzo katolicka, ale dawne wierzenia czy obrz\u0119dy nie przesta\u0142y by\u0107 dla spo\u0142eczno\u015bci wa\u017cne. Odcinek, o kt\u00f3rym pan wspomnia\u0142, to znakomite pokazanie, \u017ce te dwa \u015bwiaty ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142gra\u0142y. Z tym te\u017c wi\u0105\u017ce si\u0119 kwestia czarownic, kt\u00f3re w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci kojarz\u0105 si\u0119 nam raczej z Europ\u0105 Zachodni\u0105.<\/p>\n
W serialu pojawia si\u0119 do\u015b\u0107 znane stwierdzenie, \u017ce „Polska jest krajem bez stos\u00f3w”. To mit?<\/p>\n
Tak, jeden z wielu. W Rzeczypospolitej by\u0142y procesy o czary, po kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej rzekome czarownice p\u0142on\u0119\u0142y na stosach. Oskar\u017cane by\u0142y najcz\u0119\u015bciej ch\u0142opki albo mieszczki, z prostego powodu \u2014 zakazane by\u0142o torturowanie szlachcianek, a wiadomo, \u017ce torturami naj\u0142atwiej mo\u017cna by\u0142o wym\u00f3c przyznanie si\u0119 do stosowania czar\u00f3w. Tortury zosta\u0142y zniesione dopiero w drugiej po\u0142owie XVIII w. Na mit Polski jako „pa\u0144stwa bez stos\u00f3w” wp\u0142yn\u0119\u0142a przede wszystkim wielokrotnie wznawiana ksi\u0105\u017cka Janusza Tazbira. On jednak skupi\u0142 si\u0119 na wi\u0119kszej ni\u017c w Europie Zachodniej (zw\u0142aszcza XVI w.) tolerancji religijnej, dzi\u0119ki czemu nad Wis\u0142\u0105 nie zabijano za odst\u0119pstwo od katolicyzmu. Tazbir jednak nie podkre\u015bli\u0142, \u017ce owa tolerancja dotyczy\u0142a tylko stanu szlacheckiego, czyli nik\u0142ego odsetka naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Nie podejmowa\u0142 wi\u0119c w\u0105tk\u00f3w czarownic.<\/p>\n
Jaka wi\u0119c by\u0142a skala proces\u00f3w o czary w Polsce, w por\u00f3wnaniu z zachodni\u0105 Europ\u0105?<\/p>\n
Mimo \u017ce s\u0105 to statystyki trudne do ustalenia z powodu utraty wielu \u017ar\u00f3de\u0142, by\u0142o to prawdopodobnie kilka tysi\u0119cy przypadk\u00f3w, wi\u0119c ca\u0142kiem sporo. Jak wspomnia\u0142am, szlachcianki nie by\u0142y pos\u0105dzane o czary, ale sta\u0142y po drugiej stronie \u2014 jako oskar\u017cycielki o sprowadzenie nieszcz\u0119\u015b\u0107: konkretnych chor\u00f3b czy nawet \u015bmierci w rodzinie, pomoru zwierz\u0105t, po\u017car\u00f3w albo wi\u0119kszych kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych, jakie dotyka\u0142y lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Procesy o czary nie by\u0142y wi\u0119c odosobnionym zjawiskiem, cho\u0107 nikt nie urz\u0105dza\u0142 z tego takiego widowiska, jak serialowy festiwal „Stos”.<\/p>\n
Mo\u017cna jednak uzna\u0107, \u017ce by\u0142a to swego rodzaju rozrywka dla gawiedzi. O jakich innych rozrywkach wiemy? Jan Pawe\u0142 Adamczewski gra\u0142 w jednym z odcink\u00f3w w pokera, a w co naprawd\u0119 grywa\u0142a szlachta?<\/p>\n
Nie by\u0142 to z pewno\u015bci\u0105 poker, ale karty i r\u00f3\u017cne gry hazardowe istnia\u0142y, cho\u0107 nie urz\u0105dzano turniej\u00f3w z takim rozmachem, jak to widzimy w serialu. Zw\u0142aszcza w okresie jesienno-zimowym, gdy prac zwi\u0105zanych z zarz\u0105dzaniem folwarku by\u0142o mniej, jak r\u00f3wnie\u017c podczas \u015bwi\u0105t szlachta, czy to w kr\u0119gu rodzinnym, czy s\u0105siedzkim, lubi\u0142a sp\u0119dza\u0107 czas na rozrywkach. Gry w karty by\u0142y popularne i by\u0142o ich sporo. Chapanka, kupiec, marjasz, pikieta czy tryszak (straszak) \u2014 to tylko niekt\u00f3re z nich. W marjaszu ka\u017cda karta mia\u0142a przypisan\u0105 warto\u015b\u0107 liczbow\u0105 (przyk\u0142adowo kr\u00f3la wyceniono na 4 punkty) i wygrywa\u0142 ten, kt\u00f3ry uzbiera\u0142 131 punkt\u00f3w. Grywano tak\u017ce w ko\u015bci, w warcaby czy szachy, cho\u0107 te ostatnie raczej spotykano na dworach magnackich, gdy\u017c wymaga\u0142y wi\u0119kszego wysi\u0142ku intelektualnego.<\/p>\n
Jaki by\u0142 najwa\u017cniejszy dzie\u0144 w \u017cyciu szlachcica?<\/p>\n
W jednym z odcink\u00f3w Jan Pawe\u0142 stwierdza, \u017ce jest to dzie\u0144 pogrzebu. Nie powiedzia\u0142abym, \u017ce by\u0142 najwa\u017cniejszy. Za takie \u2014 r\u00f3wnorz\u0119dne \u2014 uznaje si\u0119 trzy dni w \u017cyciu szlachcica: narodziny, \u015blub i w\u0142a\u015bnie pogrzeb.<\/p>\n
Tu warto wskaza\u0107 na jeden z serialowych w\u0105tk\u00f3w, ukazuj\u0105cych ca\u0142kiem dobrze historyczne realia, a wi\u0119c ceremonia\u0142 pogrzebowy \u2014 wystawienie cia\u0142a w domu, wybranie portretu trumiennego, kt\u00f3ry cz\u0119sto by\u0142 przygotowany nawet w kilku wersjach. Nale\u017cy pochwali\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w serialu za pokazanie portretu trumiennego, bo niew\u0105tpliwie jest to fenomen kultury sarmackiej.<\/p>\n
![\"Portret](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/d1bk9kpTURBXy8zYzE1MDZlZGQ1ZDUxYjU0MzRlMmRhMWUyZDFmNjVlYy5qcGeTlQMAHM0Cr80BmJUCzQOsAMLDlQIAzQJLwsPeA.jpeg\")
Domena publiczna<\/p>\n
Portret trumienny Stanis\u0142awa Woyszy<\/p>\n
Wr\u00f3\u0107my jeszcze do pozycji kobiety w szlacheckiej spo\u0142eczno\u015bci. Czy naprawd\u0119 m\u00f3g\u0142by istnie\u0107 kto\u015b taki jak Aniela?<\/p>\n
W pewnym momencie Jakub wypowiada kwesti\u0119, \u017ce Aniela nie mo\u017ce zarz\u0105dza\u0107 folwarkiem, bo podpad\u0142a tym, \u017ce urodzi\u0142a si\u0119 kobiet\u0105. Z kolei Bogdan wybiera sobie na \u017con\u0119 kobiet\u0119, kt\u00f3rej „nikt o nic nie pyta”. To doskonale obrazuje pozycj\u0119 kobiety w spo\u0142ecze\u0144stwie Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, nawet szlachcianki. Kobieta mia\u0142a w \u017cyciu dwie mo\u017cliwo\u015bci: wyj\u015b\u0107 za m\u0105\u017c albo wst\u0105pi\u0107 do klasztoru. A \u017ceby osi\u0105gn\u0105\u0107 jak\u0105\u015b pozycj\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie, musia\u0142aby zosta\u0107 wdow\u0105, bo dopiero w\u00f3wczas by\u0142a cho\u0107 troch\u0119 traktowana jak m\u0119\u017cczyzna.<\/p>\n
Z kolei w folwarku mog\u0142aby podejmowa\u0107 decyzje wy\u0142\u0105cznie wtedy, gdyby na miejscu nie by\u0142o jej m\u0119\u017ca, w\u0142a\u015bciciela maj\u0105tku. Nadal wi\u0119c m\u00f3wimy tu o \u017conie, nie o c\u00f3rce. Gdy wi\u0119c widzimy Aniel\u0119 w tej roli albo na przyk\u0142ad udaj\u0105c\u0105 si\u0119 w podr\u00f3\u017c do ukochanego Macieja, to s\u0105 przek\u0142amania. Kobiety nie podr\u00f3\u017cowa\u0142y same nawet pod koniec XVIII w., robi\u0142y to w m\u0119skiej asy\u015bcie. Dlatego dla mnie Aniela jest najmniej realn\u0105 postaci\u0105 w tej produkcji.<\/p>\n
Znajd\u017amy wi\u0119c jej odwrotno\u015b\u0107. Kt\u00f3ry z bohater\u00f3w najbardziej przypomina potencjalnego przedstawiciela XVII-wiecznej Polski?<\/p>\n
To trudne pytanie, bo ka\u017cda z postaci ma cechy odpowiadaj\u0105ce realiom historycznym, ale wskaza\u0142abym na r\u00f3wni Andrzeja i Jana Paw\u0142a. M\u00f3wi\u0119 o nich razem, bo znakomicie si\u0119 dope\u0142niaj\u0105. W pierwszym sezonie „1670” widzieli\u015bmy, jak na sejmiku byli reprezentantami dw\u00f3ch stronnictw Rzeczypospolitej: reformacyjnego i konserwatywnego. Andrzej by\u0142 zwolennikiem reform, wprowadzenia podatku na wojsko, Jan Pawe\u0142 nie widzia\u0142 potrzeby dodatkowych obci\u0105\u017ce\u0144. To znakomite przedstawienie \u00f3wczesnych problem\u00f3w szlachty, a nawet tego, kt\u00f3ra opcja w rzeczywisto\u015bci zwyci\u0119\u017cy\u0142a \u2014 ta, kt\u00f3ra skupi\u0142a si\u0119 na w\u0142asnych potrzebach, a nie dobru pa\u0144stwa. Dodatkowo idealnie, cho\u0107 oczywi\u015bcie karykaturalnie, prezentuj\u0105 ca\u0142y wachlarz postaw szlachty. Z jednej strony mamy zadufanego w sobie Jana Paw\u0142a, maj\u0105cego si\u0119 za wielkiego retora, kt\u00f3ry cz\u0119sto m\u00f3wi od rzeczy i my\u015bli na przyk\u0142ad, \u017ce Seneka to kobieta, bo to imi\u0119 ko\u0144czy si\u0119 na „a”.<\/p>\n
Z drugiej strony jest Andrzej \u2014 wykszta\u0142cony, potrafi\u0105cy dobiera\u0107 trafne argumenty w rozmowie, maj\u0105cy g\u0142ow\u0119 na karku. Ta dw\u00f3jka znakomicie ukazuje cechy szlachty.<\/p>\n
Jak uk\u0142ada\u0142y si\u0119 stosunki mi\u0119dzy s\u0105siaduj\u0105cymi ze sob\u0105 maj\u0105tkami? Czy mamy przyk\u0142ady takich konflikt\u00f3w mi\u0119dzy jakim\u015b rzeczywistym „Janem Paw\u0142em” a „Andrzejem”?<\/p>\n
Takie konflikty zawsze istnia\u0142y, a dotyczy\u0142y przede wszystkim procesowania si\u0119 o ziemi\u0119, o t\u0119 tzw. miedz\u0119, o granice p\u00f3l uprawnych czy las\u00f3w, w kt\u00f3rych odbywa\u0142y si\u0119 polowania, czy o wi\u0119ksze maj\u0119tno\u015bci, jak zamek Horeszk\u00f3w z „Pana Tadeusza”. W „1670” Jan Pawe\u0142 i Andrzej to ciekawy przyk\u0142ad znanego od zawsze motywu najbli\u017cszego s\u0105siada, kt\u00f3ry, cho\u0107 jest g\u0142\u00f3wnym rywalem, to w pewnych okoliczno\u015bciach mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 te\u017c najbli\u017cszym pomocnikiem, z kt\u00f3rym trzeba si\u0119 czasem sprzymierzy\u0107.<\/p>\n
Andrzej, wr\u00f3g numer jeden Jana Paw\u0142a, traci ca\u0142y maj\u0105tek i zamieszkuje z rodzin\u0105 w lesie. Co dzia\u0142o si\u0119 ze szlachcicem, kt\u00f3ry traci\u0142 wszystko?<\/p>\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 szlachty by\u0142a uboga, jej egzystencja przypomina\u0142a warunki \u017cycia ch\u0142op\u00f3w. Tacy ludzie \u017cyli podobnie jak ch\u0142opi, pracowali na s\u0142u\u017cbie u bogatszej szlachty lub magnaterii, czasem przenosili si\u0119 do miast. Tam jednak \u2014 za zaj\u0119cie si\u0119 handlem czy rzemios\u0142em \u2014 grozi\u0142a utrata szlachectwa.<\/p>\n
Wracaj\u0105c jeszcze na chwil\u0119 do podr\u00f3\u017cy, czy szlachecka rodzina mog\u0142a pojecha\u0107 na wakacje? Czy w jakiejkolwiek formie istnia\u0142 taki rodzaj podr\u00f3\u017cowania?<\/p>\n
Nie, wakacje w poj\u0119ciu i wyobra\u017ceniu wsp\u00f3\u0142czesnym nie istnia\u0142y. Wolne od pracy by\u0142o w czasie \u015bwi\u0105t religijnych. Podr\u00f3\u017cowano za\u015b w konkretnym celu \u2014 w m\u0142odo\u015bci do szk\u00f3\u0142, do akademii w celu zdobycia wykszta\u0142cenia, a w doros\u0142ym \u017cyciu \u2014 na sejmik czy sejm. Innym rodzajem wyjazdu by\u0142y wyprawy wojenne. Kobiece podr\u00f3\u017ce za\u015b to wyjazd na dwory kr\u00f3lewskie czy magnackie, by sta\u0107 si\u0119 jego cz\u0119\u015bci\u0105 i nabiera\u0107 og\u0142ady towarzyskiej.<\/p>\n
![\"Polskie](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/CWXk9kpTURBXy8xNDQwYjFmMWM0ZjFiZjhiNDExMzdjNTQxNDcwYTYzYi5wbmeTlQMAfM0EoM0CmpUCzQOsAMLDlQIAzQJLwsPeA.jpeg\")
Jan Matejko \/ Domena publiczna<\/p>\n
Polskie wojsko w XVII wieku<\/p>\n
Jak by\u0142o w tamtych czasach z higien\u0105?<\/p>\n
Szlachta stara\u0142a si\u0119 dba\u0107 o higien\u0119, a cudzoziemcy, kt\u00f3rzy trafiali do Rzeczypospolitej, bardzo pozytywnie wypowiadali si\u0119 na temat utrzymywania czysto\u015bci przez bogat\u0105 szlacht\u0119 i magnateri\u0119, z nimi bowiem najcz\u0119\u015bciej mieli kontakty. Zdawano sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce brak higieny wywo\u0142uje choroby, cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, zw\u0142aszcza ni\u017csze warstwy, my\u015bla\u0142a, \u017ce woda sprawi, i\u017c organizm b\u0119dzie na nie bardziej podatny. Odr\u0119bn\u0105 kwesti\u0105 by\u0142 brak dost\u0119pu do wody.<\/p>\n
Serial ko\u0144czy si\u0119 odcinkiem o uroczystych do\u017cynkach kr\u00f3lewskich. Jak mog\u0142yby naprawd\u0119 wygl\u0105da\u0107 takie uroczysto\u015bci? Jak w og\u00f3le \u015bwi\u0119towali sarmaci?<\/p>\n
Nie wyobra\u017cam sobie sytuacji, \u017ce kr\u00f3l wybiera si\u0119 do jakiej\u015b wsi na do\u017cynki. Raczej by\u0142y to uroczysto\u015bci lokalne, nagroda dla pracuj\u0105cych na polach za \u017cniwa, zebrane plony. By\u0142o to wydarzenie wa\u017cne dla miejscowej spo\u0142eczno\u015bci, funkcjonuj\u0105cej na co dzie\u0144 na wsi. Kr\u00f3l czy magnaci byli zaj\u0119ci polityk\u0105. Z uwagi na system polityczny Rzeczypospolitej w\u0142adca nie musia\u0142, niczym wsp\u00f3\u0142czesny pose\u0142, pokazywa\u0107 si\u0119, w co drugim powiecie i \u015bciska\u0107 tam tysi\u0105ce d\u0142oni, by zyska\u0107 sobie poparcie. Mia\u0142 od tego „swoich” ludzi w terenie. Pojawia si\u0119 te\u017c prozaiczna kwestia: gdzie na takiej wsi kr\u00f3l mia\u0142by nocowa\u0107? Miejsc, gdzie mo\u017cna by go tam naprawd\u0119 godnie przyj\u0105\u0107, raczej nie by\u0142o zbyt wiele. Na pewno za\u015b nie by\u0142o takiego miejsca w Adamczysze.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dr Joanna Orze\u0142: podoba\u0142, ale szybko zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce b\u0119dzie on mniej osadzony w rzeczywisto\u015bci historycznej XVII w., \u017ce…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13880,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[217,56,32,33,1703,36,37,66,27,67,261,34,35,28,31,53,25,5179,52,68,51,55,42,38,40,39,41,5058,5057,47,5180,29,30,50,26],"class_list":{"0":"post-13879","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-naglowki","8":"tag-217","9":"tag-article_premium","10":"tag-breaking-news","11":"tag-breakingnews","12":"tag-det_prem_tst0","13":"tag-featured-news","14":"tag-featurednews","15":"tag-give_me_perspective","16":"tag-headlines","17":"tag-intextvideo_splayer","18":"tag-kultura","19":"tag-latest-news","20":"tag-latestnews","21":"tag-naglowki","22":"tag-najwazniejsze-artykuly","23":"tag-new_header","24":"tag-news","25":"tag-ohistoria_historia","26":"tag-onet3","27":"tag-onet3d","28":"tag-onet3d_2i","29":"tag-phx","30":"tag-pl","31":"tag-poland","32":"tag-polish","33":"tag-polska","34":"tag-polski","35":"tag-rzeczpospolita_obojga_narodow","36":"tag-sarmaci","37":"tag-screening_general","38":"tag-teksty_spoleczne_tag_techniczny","39":"tag-top-stories","40":"tag-topstories","41":"tag-v2021","42":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13879","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13879"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13879\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13880"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13879"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13879"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13879"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}