{"id":141513,"date":"2025-12-09T18:10:06","date_gmt":"2025-12-09T18:10:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/141513\/"},"modified":"2025-12-09T18:10:06","modified_gmt":"2025-12-09T18:10:06","slug":"kosmiczny-wybuch-uchwycony-przez-teleskopy-materia-wyrzucona-z-niebywala-predkoscia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/141513\/","title":{"rendered":"Kosmiczny wybuch uchwycony przez teleskopy. Materia wyrzucona z niebywa\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105"},"content":{"rendered":"<p>Astronomowie korzystaj\u0105cy z rentgenowskich teleskop\u00f3w kosmicznych XMM-Newton i XRISM zaobserwowali nigdy wcze\u015bniej niewidziany wybuch supermasywnej czarnej dziury. Na \u0142amach czasopisma &#8222;Astronomy and Astrophysics&#8221; opisuj\u0105 zjawisko, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do wyrzucenia materii w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105 z osza\u0142amiaj\u0105c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 60 000 km na sekund\u0119. Ta gigantyczna czarna dziura kryje si\u0119 w galaktyce spiralnej NGC 3783, odleg\u0142ej od Ziemi o 130 milion\u00f3w lat \u015bwietlnych. <\/p>\n<p>                         &#13;<br \/>\n        &#13;<\/p>\n<p>                                        &#13;<br \/>\n                        &#13;<br \/>\n                            <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M1U6XE6NUB17W-C123-F4.jpg\" title=\"Czarna dziura wybucha i wyrzuca materi\u0119 z niebywa\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105\" alt=\"Ilustracja wybuchu supermasywnej czarnej dziury w galaktyce spiralnej NGC 3783 \/European Space Agency (ESA) \/Materia\u0142y prasowe\" class=\"img-responsive\"\/>&#13;<\/p>\n<p>                            &#13;<\/p>\n<p>      &#13;<br \/>\n                            Ilustracja wybuchu supermasywnej czarnej dziury w galaktyce spiralnej NGC 3783&#13;<br \/>\n                                    \/European Space Agency (ESA) \/Materia\u0142y prasowe  &#13;\n                                    <\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<ul class=\"bullet\">\n<li>Po raz pierwszy zaobserwowano ultraszybki wiatr materii wyrzucony przez supermasywn\u0105 czarn\u0105 dziur\u0119.<\/li>\n<li>Pr\u0119dko\u015b\u0107 wyrzuconej materii osi\u0105gn\u0119\u0142a a\u017c 60 000 km\/s.<\/li>\n<li>Zjawisko mia\u0142o miejsce w galaktyce NGC 3783, oddalonej o 130 milion\u00f3w lat \u015bwietlnych od Ziemi.<\/li>\n<li>Obserwacje przeprowadzono przy u\u017cyciu teleskop\u00f3w XMM-Newton i XRISM.<\/li>\n<li>Mechanizm wyrzutu materii przypomina koronalne wyrzuty masy ze S\u0142o\u0144ca, ale w znacznie wi\u0119kszej skali.<\/li>\n<li>Wi\u0119cej informacji z\u00a0Polski i\u00a0\u015bwiata znajdziesz na\u00a0<a href=\"https:\/\/www.rmf24.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener nofollow\">RMF24.pl<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>W galaktyce NGC 3783 pi\u0119knie sfotografowanej niedawno przez Kosmiczny Teleskop Hubble\u2019a, astronomowie zauwa\u017cyli jasny b\u0142ysk rentgenowski od czarnej dziury, kt\u00f3ry szybko zgas\u0142. Wkr\u00f3tce pojawi\u0142 si\u0119 tam wiatr materii szalej\u0105cy z pr\u0119dko\u015bci\u0105 jednej pi\u0105tej pr\u0119dko\u015bci \u015bwiat\u0142a. Nigdy wcze\u015bniej nie obserwowali\u015bmy, jak czarna dziura tworzy wiatr materii uciekaj\u0105cej z tak\u0105 szybko\u015bci\u0105. Po raz pierwszy te\u017c zobaczyli\u015bmy, jak szybki wybuch promieniowania rentgenowskiego z czarnej dziury natychmiast wywo\u0142uje ultraszybki wiatr, formuj\u0105cy si\u0119 w ci\u0105gu zaledwie jednego dnia\u00a0&#8211; m\u00f3wi g\u0142\u00f3wny badacz, Liyi Gu z Organizacji Bada\u0144 Kosmicznych Holandii (SRON).<\/p>\n<p>Aby zbada\u0107 NGC 3783 i jej czarn\u0105 dziur\u0119, Gu i wsp\u00f3\u0142pracownicy jednocze\u015bnie wykorzystali kosmiczne obserwatorium Europejskiej Agencji Kosmicznej XMM-Newton oraz misj\u0119 XRISM (X-Ray Imaging and Spectroscopy Mission), prowadzon\u0105 przez Japo\u0144sk\u0105 Agencj\u0119 Kosmiczn\u0105 JAXA przy wsp\u00f3\u0142udziale ESA i NASA. Czarna dziura, o kt\u00f3rej mowa, ma mas\u0119 r\u00f3wn\u0105 30 milionom S\u0142o\u0144c. Po\u017ceraj\u0105c poblisk\u0105 materi\u0119, zasila niezwykle jasny i aktywny obszar w centrum galaktyki spiralnej. Ten obszar, znany jako aktywne j\u0105dro galaktyczne (AGN), \u015bwieci we wszystkich rodzajach \u015bwiat\u0142a i wyrzuca w przestrze\u0144 pot\u0119\u017cne strumienie (d\u017cety) promieniowania i materii.<\/p>\n<p>AGN to naprawd\u0119 fascynuj\u0105ce i intensywne rejony, kluczowe cele obserwacji zar\u00f3wno dla XMM-Newton, jak i XRISM. Wiatry materii wok\u00f3\u0142 tej czarnej dziury wydaj\u0105 si\u0119 powstawa\u0107, gdy spl\u0105tane pole magnetyczne AGN nagle si\u0119 &#8222;rozpl\u0105tuje&#8221;. To podobnie jak b\u0142yski S\u0142o\u0144ca, ale w skali niewyobra\u017calnie wi\u0119kszej\u00a0&#8211; t\u0142umaczy wsp\u00f3\u0142autor odkrycia, Matteo Guainazzi z projektu XRISM w ESA.\u00a0<\/p>\n<p>Strumienie materii z tej czarnej dziury przypominaj\u0105 du\u017ce s\u0142oneczne wybuchy znane jako koronalne wyrzuty masy, kt\u00f3re powstaj\u0105, gdy S\u0142o\u0144ce wyrzuca strumienie przegrzanej materii w przestrze\u0144. W ten spos\u00f3b badanie pokazuje, \u017ce supermasywne czarne dziury czasami zachowuj\u0105 si\u0119 nieco jak nasza w\u0142asna gwiazda, co sprawia, \u017ce te tajemnicze obiekty wydaj\u0105 si\u0119 nieco mniej obce.<\/p>\n<p>    &#13;<br \/>\n        &#13;<\/p>\n<p>                                        &#13;<br \/>\n                        &#13;<br \/>\n                            <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M1U8LB9D3CHCC-C123-F4.jpg\" title=\"Czarna dziura wybucha i wyrzuca materi\u0119 z niebywa\u0142\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105\" alt=\"Galaktyka NGC 3783, le\u017c\u0105ca oko\u0142o 130 milion\u00f3w lat \u015bwietlnych od Ziemi, w obiektywie teleskopu Hubble'a. Jasna gwiazda po prawej to HD 101274, 1530 lat \u015bwietlnych od nas. \/ESA\/Hubble &amp; NASA, M. C. Bentz, D. J. V. Rosario \/Materia\u0142y prasowe\" class=\"img-responsive\"\/>&#13;<\/p>\n<p>                            &#13;<\/p>\n<p>      &#13;<br \/>\n                            Galaktyka NGC 3783, le\u017c\u0105ca oko\u0142o 130 milion\u00f3w lat \u015bwietlnych od Ziemi, w obiektywie teleskopu Hubble&#8217;a. Jasna gwiazda po prawej to HD 101274, 1530 lat \u015bwietlnych od nas.&#13;<br \/>\n                                    \/ESA\/Hubble &amp; NASA, M. C. Bentz, D. J. V. Rosario \/Materia\u0142y prasowe  &#13;\n                                    <\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Aktywne j\u0105dra galaktyczne odgrywaj\u0105 du\u017c\u0105 rol\u0119 w ewolucji ich galaktyk macierzystych na przestrzeni czasu oraz w procesie powstawania nowych gwiazd. Lepsze poznanie magnetyzmu AGN i sposobu, w jaki powstaj\u0105 takie wyrzuty masy jest kluczowe dla zrozumienia historii galaktyk w ca\u0142ym Wszech\u015bwiecie\u00a0&#8211; podkre\u015bla wsp\u00f3\u0142autorka pracy, stypendystka ESA, Camille Diez.<\/p>\n<p>XMM-Newton to pionierski instrument do bada\u0144 gor\u0105cego i ekstremalnego Wszech\u015bwiata, kt\u00f3ry dzia\u0142a od ponad 25 lat, podczas gdy XRISM od momentu startu we wrze\u015bniu 2023 roku pracuje nad odpowiedzi\u0105 na kluczowe pytania dotycz\u0105ce sposobu, w jaki materia i energia przemieszczaj\u0105 si\u0119 w kosmosie.\u00a0<\/p>\n<p>Oba rentgenowskie teleskopy kosmiczne wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y przy tych konkretnych obserwacjach, by lepiej zarejestrowa\u0107 i zrozumie\u0107 to unikatowe zdarzenie. XMM-Newton \u015bledzi\u0142 ewolucj\u0119 pocz\u0105tkowego b\u0142ysku za pomoc\u0105 swojego Monitora Optycznego oraz ocenia\u0142 zakres pr\u0119dko\u015bci strumieni materii przy pomocy Europejskiej Kamery Obrazowania Foton\u00f3w (EPIC). XRISM zaobserwowa\u0142 b\u0142ysk i wiatr materii z pomoc\u0105 instrumentu Resolve, badaj\u0105c tak\u017ce pr\u0119dko\u015b\u0107, struktur\u0119 strumieni materii oraz spos\u00f3b ich wyrzutu w przestrze\u0144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Astronomowie korzystaj\u0105cy z rentgenowskich teleskop\u00f3w kosmicznych XMM-Newton i XRISM zaobserwowali nigdy wcze\u015bniej niewidziany wybuch supermasywnej czarnej dziury. Na&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":141514,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[120,118,119,42,38,40,39,41,116,114,115,121,117],"class_list":{"0":"post-141513","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-nauka","9":"tag-nauka-i-technika","10":"tag-naukatechnika","11":"tag-pl","12":"tag-poland","13":"tag-polish","14":"tag-polska","15":"tag-polski","16":"tag-science","17":"tag-science-and-technology","18":"tag-sciencetechnology","19":"tag-technika","20":"tag-technology"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115690958322206728","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/141513","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=141513"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/141513\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/141514"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=141513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=141513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=141513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}