\nUzasadnieniem mo\u017ce by\u0107 znana prawu mi\u0119dzynarodowemu koncepcja d\u0142ug\u00f3w odra\u017caj\u0105cych (odious depts).
\n<\/p>\n
Gro\u017aba bankructwa<\/p>\n
\nMamy bud\u017cet na\u00a02026\u00a0r. z\u00a0astronomicznym deficytem (42 proc. rocznych przychod\u00f3w pa\u0144stwa), d\u0142ug publiczny zosta\u0142 za\u0142o\u017cony na\u00a0poziomie 53,8 proc., co\u00a0oznacza, \u017ce\u00a0w\u00a0praktyce w\u00a0drugiej po\u0142owie 2026\u00a0r. si\u0119gnie konstytucyjnie zakazanego progu (art. 216 ust. 5). To\u00a0dwa podstawowe znaki wskazuj\u0105ce, \u017ce\u00a0Polska jest na\u00a0prostej drodze do\u00a0bankructwa.
\n<\/p>\n
\nBankructwo pa\u0144stwa nie\u00a0jest tematem, kt\u00f3ry zajmuje dzi\u015b szerzej Polak\u00f3w. Tylko osoby starsze pami\u0119taj\u0105 lata 80. XX w., tragiczn\u0105 sytuacj\u0119 bud\u017cetu pa\u0144stwa i\u00a0jej konsekwencje. Dzi\u015b wi\u0119kszo\u015b\u0107 u\u015bmiecha si\u0119 z\u00a0pob\u0142a\u017caniem, gdy o\u00a0takich przypadkach czyta w\u00a0prasie. Ka\u017cdy my\u015bli, \u017ce\u00a0jego to\u00a0nie dotknie.
\n<\/p>\n
\nTo lekcewa\u017cenie zagro\u017cenia wynika z\u00a0powierzchownej przewa\u017cnie wiedzy. Bankructwo pa\u0144stwa to\u00a0problematyka, o\u00a0kt\u00f3rej nie\u00a0uczymy na\u00a0studiach. A\u00a0przyda\u0142oby si\u0119. Na\u00a0ekonomii, prawie czy\u00a0stosunkach mi\u0119dzynarodowych. A\u00a0mo\u017ce ju\u017c nawet w\u00a0liceach. Takie szkolenie obywatelskie. Przecie\u017c kierunek, w\u00a0kt\u00f3rym zmierza dzisiejszy \u015bwiat jasno pokazuje, \u017ce\u00a0staje si\u0119 ono sta\u0142ym i\u00a0cz\u0119stym elementem mi\u0119dzynarodowego \u017cycia politycznego. Mi te\u017c czasu na\u00a0ten temat nie\u00a0starcza. Programy studi\u00f3w ci\u0105gle s\u0105 skracane. Dlatego postanowi\u0142em zrobi\u0107 taki kr\u00f3ciutki wyk\u0142ad w\u00a0tej kwestii. Szkoda tylko, \u017ce\u00a0musz\u0119 to\u00a0robi\u0107 na\u00a0przyk\u0142adzie wal\u0105cych si\u0119 finans\u00f3w Polski. Ale\u00a0koszula bli\u017csza cia\u0142u\u2026.
\n<\/p>\n
\nNie u\u015bwiadamiamy te\u017c sobie, \u017ce\u00a0bankructwo pa\u0144stwa to\u00a0naprawd\u0119 powa\u017cny problem. I\u00a0nie tyle dla\u00a0rz\u0105du, ile dla\u00a0obywateli. Rz\u0105d zawali, a\u00a0to obywatele b\u0119d\u0105 na\u00a0r\u00f3\u017cne sposoby dotkni\u0119ci krachem finans\u00f3w publicznych: strac\u0105 przywileje socjalne, a\u00a0zyskaj\u0105 podwy\u017cszone podatki. Pa\u0144stwo nie\u00a0b\u0119dzie w\u00a0stanie realizowa\u0107 wielu swoich funkcji. Padnie do\u00a0ko\u0144ca ochrona zdrowia, szkolnictwo. Stan\u0105 inwestycje. \u015awiadczenia emerytalne b\u0119d\u0105 na\u00a0poziomie \u017cebraczym. A\u00a0na koniec pojawia si\u0119 olbrzymia inflacja. Tylko rz\u0105d sobie poradzi.
\n<\/p>\n
Co pokazuje historia<\/p>\n
\nBankructwo pa\u0144stwa jest cz\u0119stsze ni\u017c\u00a0my\u015blimy i\u00a0znane \u015bwiatu od\u00a0wiek\u00f3w. W\u00a0swojej historii Hiszpania og\u0142asza\u0142a niewyp\u0142acalno\u015b\u0107 15 razy, a\u00a0Francja ok. 10. Wielokrotnie bankrutowa\u0142y w\u00a0XIX w. pa\u0144stewka niemieckie. Na\u00a0prze\u0142omie XIX i\u00a0XX w. na\u00a0porz\u0105dku dziennym by\u0142y bankructwa w\u00a0Ameryce Po\u0142udniowej, a\u00a0niekt\u00f3re nawet ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zbrojnymi interwencjami. Doprowadzi\u0142o to\u00a0do\u00a0przyj\u0119cia I\u00a0konwencji haskiej (tzw. konwencja Drago-Portera) blokuj\u0105cej stosowanie si\u0142y przy \u015bci\u0105ganiu d\u0142ug\u00f3w.
\n<\/p>\n
\nProblemy finansowe mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c pa\u0144stwa europejskie tj. Austria, Holandia, Portugalia. Nawet Stany Zjednoczone jako ca\u0142o\u015b\u0107 maj\u0105 na\u00a0swym koncie dwa przypadki, kt\u00f3re mo\u017cna nazwa\u0107 niewyp\u0142acalno\u015bci\u0105. Po\u00a0rewolucji sowieckiej Rada Komisarzy Ludowych odm\u00f3wi\u0142a sp\u0142aty d\u0142ug\u00f3w caratu. Zbankrutowa\u0142y te\u017c Niemcy po\u00a0I\u00a0wojnie \u015bwiatowej, a\u00a0praktycznie tak\u017ce po\u00a0II\u00a0wojnie \u015bwiatowej. Cho\u0107 skutki obu bankructw by\u0142y inne. Dla\u00a0Niemiec i\u00a0\u015bwiata.
\n<\/p>\n
\nZreszt\u0105 nie\u00a0ma\u00a0co si\u0119ga\u0107 daleko w\u00a0przesz\u0142o\u015b\u0107. To\u00a0r\u00f3wnie\u017c problem wsp\u00f3\u0142czesny. W\u00a0XXI w. najpierw bankrutowa\u0142a Argentynie (2002), a\u00a0nast\u0119pnie w\u00a0latach 2008\u20132010 media pisa\u0142y o\u00a0zagro\u017ceniu dla\u00a0wyp\u0142acalno\u015bci Cypru, Estonii, \u0141otwy, Irlandii, Hiszpanii, Portugalii. Potem pojawi\u0142 si\u0119 problem Grecji, na\u00a0kt\u00f3rym dobrze zarobili Niemcy. W\u00a0listopadzie 2009\u00a0r. gazety og\u0142asza\u0142y bankructwo Dubaju. Dzi\u015b bankrutem jest Ukraina, kt\u00f3ra \u2013\u00a0cho\u0107 o\u00a0tym si\u0119 g\u0142o\u015bno nie\u00a0m\u00f3wi z\u00a0powod\u00f3w politycznych \u2013\u00a0funkcjonuje wy\u0142\u0105cznie na\u00a0zewn\u0119trznej kropl\u00f3wce finansowej. W\u00a0du\u017cej mierze polskiej. I\u00a0oczywi\u015bcie k\u0142opoty ma\u00a0te\u017c Rosja.
\n<\/p>\n
\nA zad\u0142u\u017cone pa\u0144stwo musi sp\u0142aca\u0107 wierzytelno\u015bci. Nie\u00a0ma, \u017ce\u00a0boli, a\u00a0bud\u017cet pusty. Nie\u00a0por\u00f3wnujmy bankructwa pa\u0144stwa z\u00a0bankructwem gospodarczym podmiot\u00f3w krajowych. Tu jest \u017ale, ale\u00a0to\u00a0nie to\u00a0samo. Przy bankructwie pa\u0144stwa jest du\u017co gorzej. W\u00a0relacjach mi\u0119dzynarodowych nie\u00a0ma\u00a0raczej mo\u017cliwo\u015bci, by\u00a0uwolni\u0107 si\u0119 od\u00a0d\u0142ugu, nawet je\u015bli efektem b\u0119dzie jeszcze wi\u0119kszy ekonomiczny krach. Po\u00a0prostu prawo mi\u0119dzynarodowe nie\u00a0pozwala zasadniczo na\u00a0unikanie odpowiedzialno\u015bci finansowej.
\n<\/p>\n
\nOwszem, pewne rozwi\u0105zania pozwalaj\u0105ce na\u00a0uchylenie si\u0119 od\u00a0d\u0142ugu istniej\u0105. A\u00a0s\u0105\u00a0to: zgoda wierzyciela, dzia\u0142anie w\u00a0ramach tzw. \u015brodk\u00f3w odwetowych, samoobrony, w\u00a0skutek si\u0142y wy\u017cszej, czy\u00a0w\u00a0ramach stanu wy\u017cszej konieczno\u015bci. Istniej\u0105 te\u017c pewne mo\u017cliwo\u015bci doprowadzenia do\u00a0uniewa\u017cnienia umowy. Ale\u00a0tak naprawd\u0119 wspomniane sytuacje s\u0105 dopuszczalne naprawd\u0119 wyj\u0105tkowo. Na\u00a0dodatek ka\u017cda z\u00a0nich bardzo rzadko okazuje si\u0119 do\u00a0ko\u0144ca skuteczna.
\n<\/p>\n
Koncepcja d\u0142ug\u00f3w odra\u017caj\u0105cych<\/p>\n
\nDlatego dla\u00a0Polski dzi\u015b jest tylko jedno wyj\u015bcie, by\u00a0przerwa\u0107 t\u0119\u00a0zab\u00f3jcz\u0105 polityk\u0119 finansow\u0105 rz\u0105du. Opozycja musi ostrzec zagranicznych wierzycieli, \u017ce\u00a0po\u017cyczaj\u0105 na\u00a0w\u0142asne ryzyko. Przecie\u017c to, co\u00a0robi dzi\u015b rz\u0105d, to\u00a0tworzenie d\u0142ug\u00f3w na\u00a0koszt obywateli i\u00a0przysz\u0142ych rz\u0105dz\u0105cych.
\n<\/p>\n
\nKto\u015b mo\u017ce si\u0119 za\u015bmia\u0107. i\u00a0spyta\u0107 jak to\u00a0zrobi\u0107. Podpowiem. Do\u00a0takiego dzia\u0142ania opozycji mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 tzw. doktryna d\u0142ug\u00f3w odra\u017caj\u0105cych. Koncepcja ta\u00a0jest znana praktyce stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych. Cho\u0107 ma\u0142o os\u00f3b ma\u00a0poj\u0119cie o\u00a0jej istnieniu. Wprawdzie dotychczas by\u0142a u\u017cywana przez pa\u0144stwa ex post, a\u00a0wi\u0119c nie\u00a0przed zad\u0142u\u017ceniem, ale\u00a0dopiero w\u00a0momencie odmowy sp\u0142aty wierzytelno\u015bci, ale\u00a0\u015bwiat si\u0119 zmienia. Dzi\u015b nie\u00a0ma\u00a0przeszk\u00f3d, by\u00a0u\u017cy\u0107 jej ex ante. Jako politycznego ostrze\u017cenia. To\u00a0b\u0119dzie uczciwsze, a\u00a0mo\u017ce i\u00a0skuteczniejsze.
\n<\/p>\n
\nUczciwsze, bo\u00a0koncepcja d\u0142ug\u00f3w odra\u017caj\u0105cych opiera si\u0119 o\u00a0imperatyw moralny. Zgodnie z\u00a0ni\u0105 d\u0142ug\u00f3w zaci\u0105gni\u0119tych przez niepraworz\u0105dny rz\u0105d i\u00a0s\u0142u\u017c\u0105cych de facto niszczeniu demokracji, psuciu pa\u0144stwa, budowaniu dyktatury, albo jawnie defraudowanych, nowa w\u0142adza mo\u017ce nie\u00a0sp\u0142aca\u0107. Skuteczniejsze, bo\u00a0sprawa zostanie postawiona jasno od\u00a0pocz\u0105tku. Mo\u017ce kto\u015b si\u0119 opanuje.
\n<\/p>\n
\nKonceptualizacja doktryny „odra\u017caj\u0105cych d\u0142ug\u00f3w\u201d mia\u0142a miejsce 100 lat temu. Ca\u0142o\u015bciowo opracowa\u0142 j\u0105 Alexander Nahum Sack, by\u0142y minister carskiej Rosji, a\u00a0po rewolucji profesor prawa na\u00a0uniwersytecie w\u00a0Pary\u017cu, autor dw\u00f3ch kluczowych prac w\u00a0tej kwestii. Pierwsza nosi\u0142a tytu\u0142 „Les effets des transformations des \u00e9tats sur leurs dettes publiques et autres obligations financi\u00e8rs\u201d (Pary\u017c 1927), druga to\u00a0„La succession aux dettes publiques d\u2019\u00e9tat\u201d (Haga, wyk\u0142ady kurs\u00f3w Akademii Haskiej t. 23). Ciekawa lektura. Je\u015bli kto\u015b woli kr\u00f3tsze om\u00f3wienie tematu zapraszam do\u00a0swojej monografii z\u00a02012\u00a0r. pt. \u201cPa\u0144stwo w\u00a0prawie mi\u0119dzynarodowym\u201d.
\n<\/p>\n
\nZasadniczo Sack potwierdzi\u0142, \u017ce\u00a0mimo olbrzymich przemian jakim poddany by\u0142 \u015bwiat (komunizm, faszyzm, wojny, kolonizacje i\u00a0ruchy narodowowyzwole\u0144cze, rz\u0105dy cywilne i\u00a0wojskowe, demokracje, dyktatury), d\u0142ugi nale\u017cy sp\u0142aca\u0107. Jest to\u00a0wym\u00f3g nie\u00a0tyle sprawiedliwo\u015bci, ile handlu mi\u0119dzynarodowego. W\u00a0innym przypadku mi\u0119dzynarodowy rynek finansowy m\u00f3g\u0142by si\u0119 za\u0142ama\u0107. Jednak Sack zdefiniowa\u0142 i\u00a0wyodr\u0119bni\u0142 z\u00a0tej zasady kategori\u0119 tzw. „d\u0142ug\u00f3w odra\u017caj\u0105cych\u201d. Zakwalifikowa\u0142 do\u00a0niej d\u0142ugi zaci\u0105gane przez niepraworz\u0105dne re\u017cimy nie\u00a0tyle dla\u00a0cel\u00f3w rozwojowych i\u00a0spo\u0142ecznych, ile dla\u00a0wzmacniania swoich rz\u0105d\u00f3w. \u015arodki z\u00a0tych d\u0142ug\u00f3w s\u0105 wydawane na\u00a0rzecz przetrwania u\u00a0w\u0142adzy a\u00a0nie dla\u00a0dobra pa\u0144stwa i\u00a0obywateli. Sack oceni\u0142, \u017ce\u00a0takie d\u0142ugi, to\u00a0d\u0142ugi zaci\u0105gane przeciwko narodowi. Nie\u00a0s\u0105 wi\u0119c legitymizowane. Ka\u017cdy rz\u0105d, je\u015bli nie\u00a0umie rz\u0105dzi\u0107, powinien odda\u0107 w\u0142adz\u0119, a\u00a0nie utrzymywa\u0107 si\u0119 przy niej na\u00a0koszt przysz\u0142ych w\u0142adz i\u00a0kolejnych pokole\u0144 obywateli, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 to\u00a0sp\u0142aca\u0107. A\u00a0w\u00a0przypadku Polski w\u0142a\u015bnie taka sytuacja ma\u00a0miejsce. I\u00a0wida\u0107 to\u00a0jak na\u00a0d\u0142oni. Nieumiej\u0119tne zarz\u0105dzanie bud\u017cetem pa\u0144stwa, k\u0142opoty ze\u00a0\u015bci\u0105ganiem podatk\u00f3w, przekr\u0119ty z\u00a0VAT, upadek finansowania s\u0142u\u017cby zdrowia, zapa\u015b\u0107 szkolnictwa i\u00a0bada\u0144 naukowych, prze\u015bladowanie opozycji, \u0142amanie konstytucji, przejmowanie s\u0105downictwa s\u0142u\u017c\u0105ce przekszta\u0142caniu pa\u0144stwa w\u00a0dyktatur\u0119 itp. To\u00a0pokazuje o\u00a0co chodzi z\u00a0tym zad\u0142u\u017caniem si\u0119 i\u00a0na co\u00a0rz\u0105dowi te\u00a0pieni\u0105dze.
\n<\/p>\n
D\u0142ugi nielegitymizowane<\/p>\n
\nA skoro wierzyciel o\u00a0tym wie, to\u00a0nie powinien udziela\u0107 po\u017cyczek, bo\u00a0dzia\u0142a wbrew narodowi. Je\u015bli udziela, to\u00a0brak sp\u0142at po\u00a0zmianie w\u0142adzy stanowi\u0107 b\u0119dzie tylko jego problem. A\u00a0po pa\u0144stwowej stronie po\u017cyczka ta\u00a0obci\u0105\u017ca wy\u0142\u0105cznie w\u0142adz\u0119, kt\u00f3ra j\u0105 zaci\u0105gn\u0119\u0142a, a\u00a0nie pa\u0144stwo, obywateli i\u00a0kolejny demokratyczny rz\u0105d.
\n<\/p>\n
\nTakie przypadki odmowy sp\u0142aty zad\u0142u\u017cenia jako „odra\u017caj\u0105cego\u201d znamy z\u00a0historii. To\u00a0one zainspirowa\u0142y Sacka i\u00a0pomog\u0142y wypracowa\u0107 ca\u0142o\u015bciow\u0105 koncepcj\u0119. W\u00a0XIX w. u\u017cywaj\u0105c tego rodzaju argument\u00f3w Stany Zjednoczone odm\u00f3wi\u0142y sp\u0142aty d\u0142ug\u00f3w konfederat\u00f3w z\u00a0wojny domowej (1864). W\u00a0XX w. Polacy w\u00a0rokowaniach wersalskich uwolnili si\u0119 tak od\u00a0d\u0142ug\u00f3w zaborc\u00f3w.
\n<\/p>\n
\nI przyj\u0119\u0142o si\u0119 to\u00a0tak\u017ce w\u00a0bliskich nam czasach. W\u00a0kontek\u015bcie d\u0142ug\u00f3w odra\u017caj\u0105cych potraktowano zad\u0142u\u017cenie irackie po\u00a0upadku Saddama Hussajna, kt\u00f3re zosta\u0142y umorzone, cho\u0107 tylko cz\u0119\u015bciowo. Od\u00a0lat 70. XX w. koncepcja d\u0142ug\u00f3w odra\u017caj\u0105cych pomaga w\u00a0kwestiach wierzytelno\u015bci pa\u0144stw „trzeciego \u015bwiata\u201d. Dzi\u015b z\u00a0powodzeniem mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 Polsce i\u00a0uratowa\u0107 Polak\u00f3w przed nieodpowiedzialno\u015bci\u0105 i\u00a0niekompetencj\u0105, a\u00a0mo\u017ce nawet \u015bwiadomym prowadzeniem pa\u0144stwa do\u00a0bankructwa pa\u0144stwa przez niepraworz\u0105dn\u0105 w\u0142adz\u0119. A\u00a0niewyp\u0142acalne pa\u0144stwo pozostanie na\u00a0\u0142asce UE. Wtedy si\u0119 zacznie \u2013\u00a0zmiany ustrojowe, finansowe uzale\u017cnienie, przyj\u0119cie euro itp. S\u0142owem Polska do\u00a0reszty straci suwerenno\u015b\u0107.
\n<\/p>\n
\nDlatego po\u00a0przyj\u0119ciu bud\u017cetu pa\u0144stwa na\u00a02026\u00a0r. nie\u00a0ma\u00a0co si\u0119 dalej zastanawia\u0107. Wszystko wida\u0107 jak na\u00a0d\u0142oni. Dlatego opozycja powinna jasno og\u0142osi\u0107, \u017ce\u00a0d\u0142ugi zaci\u0105gane przez obecny rz\u0105d s\u0105 sprzeczne z\u00a0interesem pa\u0144stwa i\u00a0obywateli, by\u00a0wierzyciele byli tego \u015bwiadomi, \u017ce\u00a0po\u00a0zmianie w\u0142adzy Polska tych d\u0142ug\u00f3w sp\u0142aca\u0107 nie\u00a0b\u0119dzie.
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Uzasadnieniem mo\u017ce by\u0107 znana prawu mi\u0119dzynarodowemu koncepcja d\u0142ug\u00f3w odra\u017caj\u0105cych (odious depts).
Gro\u017aba bankructwa
Mamy bud\u017cet…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":143251,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[113,112,9385,98,2642,49,29133,102,5417,42,38,40,13285,39,41,2846],"class_list":{"0":"post-143250","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-biznes","8":"tag-biznes","9":"tag-business","10":"tag-dlugi","11":"tag-dorzeczy","12":"tag-kara","13":"tag-kraj","14":"tag-mariusz-muszynski","15":"tag-opinie","16":"tag-pkb","17":"tag-pl","18":"tag-poland","19":"tag-polish","20":"tag-politycy","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-tylko-na-dorzeczy-pl"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115696124945031178","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143250","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=143250"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/143250\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/143251"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=143250"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=143250"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=143250"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}