{"id":147941,"date":"2025-12-13T08:13:17","date_gmt":"2025-12-13T08:13:17","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/147941\/"},"modified":"2025-12-13T08:13:17","modified_gmt":"2025-12-13T08:13:17","slug":"kulisy-wprowadzenia-stanu-wojennego-w-polsce-w-kazdej-chwili-moglo-sie-wydarzyc-cos-niespodziewanego-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/147941\/","title":{"rendered":"Kulisy wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. &#8222;W ka\u017cdej chwili mog\u0142o si\u0119 wydarzy\u0107 co\u015b niespodziewanego&#8221;"},"content":{"rendered":"<ul class=\"UnorderedList_container__nmfSl\">\n<li class=\"UnorderedList_listElement__Py7xi\" data-id=\"ai-summary-link\">Du\u017co czytania, a ma\u0142o czasu? Sprawd\u017a\u00a0skr\u00f3t\u00a0artyku\u0142u<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Poni\u017cej prezentujemy fragment ksi\u0105\u017cki za zgod\u0105 wydawnictwa: <\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Miros\u0142aw Maciorowski: Czy Jaruzelski osobi\u015bcie zdecydowa\u0142 o wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r.?<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Prof. Andrzej Paczkowski: Termin by\u0142 g\u0142\u0119boko przemy\u015blany. Po pierwsze, to by\u0142a niedziela, kiedy wi\u0119kszo\u015b\u0107 zak\u0142ad\u00f3w ma wolne. Po drugie, przeci\u0119tnemu Polakowi katolikowi nie mie\u015bci\u0142o si\u0119 w g\u0142owie, \u017ce tu\u017c przed \u015bwi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia w\u0142adza zdecyduje si\u0119 na taki krok. I po trzecie, zbli\u017ca\u0142 si\u0119 17 grudnia, rocznica masakry na Wybrze\u017cu w 1970 r., a Solidarno\u015b\u0107 zapowiedzia\u0142a wielk\u0105 demonstracj\u0119 w Gda\u0144sku.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Ostateczna decyzja zapad\u0142a w gabinecie Jaruzelskiego 12 grudnia rano w gronie czterech genera\u0142\u00f3w: poza nim byli tam minister spraw wewn\u0119trznych Czes\u0142aw Kiszczak, szef Sztabu Generalnego WP Florian Siwicki i Micha\u0142 Janiszewski, bliski wsp\u00f3\u0142pracownik Jaruzelskiego.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Milicja, ZOMO, SB oraz inne resortowe s\u0142u\u017cby ruszy\u0142y do akcji jako pierwsze. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 dyslokacja jednostek \u2014 przemieszcza\u0142y si\u0119 do rejon\u00f3w swoich dzia\u0142a\u0144 operacyjnych.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">W swojej ksi\u0105\u017cce &#8222;Wojna polsko-jaruzelska&#8221; wylicza pan, \u017ce do akcji wyruszy\u0142o 200 tys. zomowc\u00f3w i \u017co\u0142nierzy, 22 tys. esbek\u00f3w, 46 tys. milicyjnych rezerwist\u00f3w i ormowc\u00f3w, a tak\u017ce 1636 czo\u0142g\u00f3w i 2034 transportery opancerzone. To pot\u0119\u017cne si\u0142y. Trudno przygotowa\u0107 je do wielkiej operacji w tajemnicy, a jednak si\u0119 uda\u0142o.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Do cz\u0142onk\u00f3w Komisji Krajowej Solidarno\u015bci, obraduj\u0105cych do p\u00f3\u017anego wieczora 12 grudnia, dotar\u0142y informacje, \u017ce w stron\u0119 Gda\u0144ska jad\u0105 du\u017ce si\u0142y ze szk\u00f3\u0142 milicyjnych w Szczytnie i S\u0142upsku. Ludzie z kierownictwa zwi\u0105zku zapytali w\u0142adze wojew\u00f3dzkie, co si\u0119 dzieje. Dostali odpowied\u017a, \u017ce milicja realizuje og\u00f3lnopolsk\u0105 operacj\u0119 &#8222;Pier\u015bcie\u0144&#8221; wymierzon\u0105 w spekulant\u00f3w i z\u0142odziei.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">I nawet je\u015bli delegaci w to nie uwierzyli, to raczej s\u0105dzili, \u017ce chodzi o demonstracj\u0119 si\u0142y, a nie wielk\u0105 operacj\u0119 pacyfikacyjno-represyjn\u0105, kt\u00f3ra obejmie ca\u0142y kraj.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Stan wojenny by\u0142 dla Polak\u00f3w ogromnym zaskoczeniem. Dla dzieci, bo rano w telewizji nie by\u0142o ich ulubionego programu \u2014 &#8222;Teleranka&#8221;. Dla doros\u0142ych, bo na ekranach zobaczyli spiker\u00f3w w mundurach, a na ulicach \u2014 czo\u0142gi.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">O tym, jak utrzymywano w tajemnicy przygotowania do akcji, mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 fakt, \u017ce Jaruzelski dopiero w nocy z 12 na 13 grudnia nagra\u0142 radiowo-telewizyjne przem\u00f3wienie, w kt\u00f3rym og\u0142asza\u0142 wprowadzenie stanu wojennego. Oczywi\u015bcie termin operacji by\u0142 dawno wyznaczony, do daty 13 grudnia dopasowywano wszelkie inne dzia\u0142ania. S\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce nawet Jaruzelski do ko\u0144ca nie by\u0142 pewien, czy to nast\u0105pi akurat tej nocy, bo w ka\u017cdej chwili mog\u0142o si\u0119 wydarzy\u0107 co\u015b niespodziewanego.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"Image_image__0tuHp Image_autoHeight__f2n87 \" height=\"587\" width=\"482\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/5V6k9kpTURBXy83YTUwYjU3ZDkyYjJlODIyMzE5NTljNGJiNWJhYWM4Zi5qcGeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\" alt=\"Wojciech Jaruzelski\" loading=\"lazy\" \/>Archiwum \/ PAP<\/p>\n<p>Wojciech Jaruzelski<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Tak\u017ce pracownicy MSW czuli, \u017ce co si\u0119 \u015bwi\u0119ci, ale nie wiedzieli, co dok\u0142adnie ani kiedy. Zomowcy, kt\u00f3rzy tygodniami \u0107wiczyli rozbijanie wiec\u00f3w, nie mieli poj\u0119cia, kiedy b\u0119d\u0105 mogli zastosowa\u0107 umiej\u0119tno\u015bci nabyte podczas szkole\u0144.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Wojsko r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o wtajemniczone w szczeg\u00f3\u0142y. Zreszt\u0105 z wyj\u0105tkiem kilku mniejszych jednostek przyst\u0105pi\u0142o do operacji dopiero w nocy z 12 na 13 grudnia.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Wojewodowie o stanie wojennym dowiadywali si\u0119 13 grudnia o pi\u0105tej rano, gdy do ich drzwi puka\u0142 goniec z kopert\u0105, w kt\u00f3rej by\u0142y wytyczne. Zaskoczeni byli nawet cz\u0142onkowie Rady Pa\u0144stwa. Jedynie jej przewodnicz\u0105cy prof. Henryk Jab\u0142o\u0144ski musia\u0142 si\u0119 czego\u015b domy\u015bla\u0107, poniewa\u017c wcze\u015bniej dosta\u0142 informacj\u0119, \u017ce w nocy z 12 na 13 grudnia w Belwederze ma zwo\u0142a\u0107 posiedzenie. Cz\u0142onkowie Rady zostali tam przywiezieni wy\u0142\u0105cznie po to, \u017ceby przeg\u0142osowa\u0107 dekrety w sprawie stanu wojennego.<\/p>\n<p class=\"VideoPlayerText_videoPlayerText__iDwyz\">Dalszy ci\u0105g materia\u0142u pod wideo<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Stan wojenny zosta\u0142 wprowadzony z naruszeniem prawa?<\/p>\n<ul class=\"OchatFollowUps_wrapper__1ry7X\">\n<li class=\"OchatFollowUps_item__Dhyly OchatFollowUps_itemDesktop__R6aBv\">Dlaczego stan wojenny wprowadzono akurat 13 grudnia?<\/li>\n<li class=\"OchatFollowUps_item__Dhyly OchatFollowUps_itemDesktop__R6aBv\">Kto podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o wprowadzeniu stanu wojennego?<\/li>\n<li class=\"OchatFollowUps_item__Dhyly OchatFollowUps_itemDesktop__R6aBv\">Jakie dzia\u0142ania podj\u0119to przed wprowadzeniem stanu wojennego?<\/li>\n<li class=\"OchatFollowUps_item__Dhyly OchatFollowUps_itemDesktop__R6aBv\">Co si\u0119 dzia\u0142o w kopalni Wujek podczas stanu wojennego?<\/li>\n<\/ul>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Tak, bo sta\u0142o si\u0119 to w trakcie sesji sejmu, a wtedy Rada Pa\u0144stwa nie mo\u017ce wydawa\u0107 dekret\u00f3w. Podczas tego nocnego posiedzenia jedynie przedstawiciel Stowarzyszenia PAX Ryszard Reiff wyrazi\u0142 sprzeciw. A znany socjolog prof. Jan Szczepa\u0144ski powiedzia\u0142, \u017ce nie mia\u0142 czasu zapozna\u0107 si\u0119 z tre\u015bci\u0105 dekret\u00f3w o stanie wojennym, wi\u0119c wstrzyma\u0142 si\u0119 od g\u0142osu. Wszystkie zosta\u0142y jednak uchwalone.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">O tym, jak nieistotna w strukturze w\u0142adzy by\u0142a w\u00f3wczas Rada Pa\u0144stwa, najlepiej \u015bwiadczy fakt, \u017ce Jaruzelski na to spotkanie w og\u00f3le nie przyszed\u0142, cho\u0107 z Alej Ujazdowskich do Belwederu mia\u0142 par\u0119 krok\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Faktyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 przej\u0119\u0142a Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Organ ca\u0142kowicie pozakonstytucyjny, czyli r\u00f3wnie\u017c formalnie nielegalny. To by\u0142a de facto realizacja zalecenia Moskwy, kt\u00f3ra jeszcze w pierwszych dniach wrze\u015bnia 1980 r. sugerowa\u0142a Gierkowi, aby w\u0142\u0105czy\u0142 aparat wojskowy do zarz\u0105dzania pa\u0144stwem. I tak si\u0119 sta\u0142o 13 grudnia.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Jaruzelski powo\u0142a\u0142 wy\u017cszych oficer\u00f3w wojska na stanowiska w administracji, na wojewod\u00f3w, a tak\u017ce na prezydent\u00f3w miast. Zostali te\u017c ministrami czysto cywilnych resort\u00f3w, a nawet pojawili si\u0119 na kluczowych stanowiskach w aparacie partyjnym.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">To wojskowe &#8222;opakowanie&#8221; by\u0142o wa\u017cne z powod\u00f3w propagandowych. Armia niezmiennie cieszy\u0142a si\u0119 spo\u0142ecznym zaufaniem, nadawa\u0142a ca\u0142emu stanowi wojennemu patriotyczny sztafa\u017c. Przecie\u017c samo u\u017cycie w nazwie WRON-u sformu\u0142owania &#8222;ocalenie narodowe&#8221; podkre\u015bla\u0142o powag\u0119 sytuacji, mia\u0142o uzmys\u0142awia\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu, \u017ce chodzi o sprawy dla Polski najwa\u017cniejsze, wr\u0119cz ostateczne. [\u2026]<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Wszyscy byli zaskoczeni, niekt\u00f3rzy w szoku, a jednak w ca\u0142ym kraju wybuch\u0142y strajki.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Lecz nie w tak du\u017cej skali, jak chcieliby liderzy zwi\u0105zku. Wynika\u0142o to w\u0142a\u015bnie z tego, \u017ce operacja zosta\u0142a dobrze przygotowana i zaplanowana. W zak\u0142adach w niedziel\u0119 nie by\u0142o za\u0142\u00f3g. Poza tym wy\u0142\u0105czono telefony, co okaza\u0142o si\u0119 kluczowe, bo dzia\u0142acze zwi\u0105zkowi, kt\u00f3rzy unikn\u0119li internowania, nie mogli si\u0119 kontaktowa\u0107 i organizowa\u0107 og\u00f3lnopolskiej, skoordynowanej akcji. Telefony odci\u0119to nawet ambasadom i konsulatom. Pewien dyplomata komentowa\u0142, \u017ce w jego kraju by\u0142y dwa zamachy wojskowe, ale nikomu nie przysz\u0142o do g\u0142owy, \u017ceby wy\u0142\u0105czy\u0107 telefony. A w Polsce zastosowano ten prosty zabieg i okaza\u0142 si\u0119 on bardzo skuteczny.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"Image_image__0tuHp Image_autoHeight__f2n87 \" height=\"587\" width=\"792\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/hGbk9kpTURBXy8wYTE2NjQ5MzYzYmM2NzZiZDdlYjMwM2RmMDI4MjNiNC5qcGeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\" alt=\"Stan wojenny w Polsce\" loading=\"lazy\" \/>Ireneusz Sobieszczuk \/ PAP<\/p>\n<p>Stan wojenny w Polsce<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">W wielu miastach robotnicy, cz\u0119sto m\u0142odzi i silni ludzie, natychmiast po og\u0142oszeniu stanu wojennego przyszli do swoich zak\u0142ad\u00f3w. Czasem by\u0142y to spore, kilkusetosobowe grupy. Ale zazwyczaj brakowa\u0142o im wodza, autorytetu \u2014 ludzie z komisji zak\u0142adowych ju\u017c siedzieli albo si\u0119 ukrywali. A ci, kt\u00f3rzy pozostali, zwykle nie wiedzieli, co robi\u0107.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Esbecy ca\u0142kowicie rozbili infrastruktur\u0119 organizacyjn\u0105 Solidarno\u015bci. Do siedzib zarz\u0105d\u00f3w region\u00f3w wpadli zomowcy, aresztowali przebywaj\u0105ce tam osoby albo kazali im si\u0119 wynosi\u0107, a nast\u0119pnie wszystko demolowali. Rozbijali urz\u0105dzenia nag\u0142a\u015bniaj\u0105ce, maszyny do pisania, telefony, niszczyli dokumentacj\u0119. W\u0142adys\u0142aw Frasyniuk, lider dolno\u015bl\u0105skiej Solidarno\u015bci, opowiada\u0142, \u017ce ci, kt\u00f3rzy zaatakowali we Wroc\u0142awiu Zarz\u0105d Regionu Dolny \u015al\u0105sk, w szale niszczenia tak si\u0119 rozp\u0119dzili, \u017ce pobiegli na inne pi\u0119tro i zdemolowali siedzib\u0119 prorz\u0105dowych zwi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">A jak ZOMO post\u0119powa\u0142o w strajkuj\u0105cych zak\u0142adach pracy?<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w podobnie: oddzia\u0142y uzbrojone w pa\u0142ki, tarcze, a tak\u017ce bro\u0144 paln\u0105 okr\u0105\u017ca\u0142y je, potem dow\u00f3dca wzywa\u0142 do zako\u0144czenia strajku i wyj\u015bcia \u2014 przez megafon albo wchodzi\u0142 do \u015brodka i rozmawia\u0142 z za\u0142og\u0105.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Gdy nie by\u0142o reakcji, wy\u0142amywano bram\u0119 za pomoc\u0105 ci\u0119\u017ckiego sprz\u0119tu, np. woz\u00f3w opancerzonych, albo robiono wy\u0142om w murze lub ogrodzeniu. Tak zomowcy wchodzili na teren zak\u0142adu. Czasem musieli usun\u0105\u0107 zapory zbudowane przez robotnik\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Nast\u0119pnie zap\u0119dzali strajkuj\u0105cych do jednej hali albo du\u017cej sali, gdzie dow\u00f3dca zn\u00f3w wzywa\u0142 do polubownego zako\u0144czenia strajku i wyj\u015bcia z zak\u0142adu, gwarantuj\u0105c, \u017ce nikt nie zostanie aresztowany, co zreszt\u0105 na og\u00f3\u0142 by\u0142o przestrzegane.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Najcz\u0119\u015bciej wystarcza\u0142o to do z\u0142amania oporu. Ludzie podporz\u0105dkowywali si\u0119 poleceniom, tym bardziej \u017ce nie wiedzieli, co si\u0119 dzieje w innych miastach: czy strajk rozla\u0142 si\u0119 po kraju, czy zostali sami.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Niekiedy ZOMO napotyka\u0142o wi\u0119kszy op\u00f3r. Na teren Huty Katowice zomowcy musieli wchodzi\u0107 kilka razy. W niekt\u00f3rych zak\u0142adach robotnicy grozili u\u017cyciem jako broni butli z gazem albo pomp ci\u015bnieniowych, wi\u0119c pacyfikacja si\u0119 przeci\u0105ga\u0142a.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Oczywi\u015bcie po si\u0142owym z\u0142amaniu strajku zomowcy brutalnie traktowali protestuj\u0105cych robotnik\u00f3w \u2014 szarpali ich, popychali, puszczali przez &#8222;\u015bcie\u017cki zdrowia&#8221;. Bywa\u0142o, \u017ce wyci\u0105gali ludzi z t\u0142umu stoj\u0105cego przed strajkuj\u0105cym zak\u0142adem i ich te\u017c bili.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Z dokument\u00f3w, kt\u00f3re przegl\u0105da\u0142em, wynika, \u017ce tylko w jednym miejscu dow\u00f3dca zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o zgod\u0119 na u\u017cycie broni palnej, ale jej nie dosta\u0142.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"Image_image__0tuHp Image_autoHeight__f2n87 \" height=\"1044\" width=\"940\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/vYCk9kpTURBXy85MTI0NTY1OWFlMDQ5NDc4ZWM4NjY5ZGM4YzJkZDM5Ni5wbmeSlQMAAM0Ops0QRZUCzQOsAMLD3gADoTABoTEBo.jpeg\" loading=\"lazy\" \/>Maciej Zieli\u0144ski, Adam Ziemienowicz \/ PAP<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">A jednak zosta\u0142a u\u017cyta: 15 grudnia pad\u0142y strza\u0142y w jastrz\u0119bskiej kopalni Manifest Lipcowy (dzi\u015b Zofi\u00f3wka), gdzie rannych zosta\u0142o czterech g\u00f3rnik\u00f3w. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej dosz\u0142o do najwi\u0119kszej tragedii stanu wojennego \u2014 masakry w katowickiej kopalni Wujek. Zgin\u0119\u0142o dziewi\u0119ciu g\u00f3rnik\u00f3w, a 23 zosta\u0142o rannych. Dlaczego akurat na \u015al\u0105sku op\u00f3r by\u0142 tak zaciek\u0142y?<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Du\u017co rzeczy si\u0119 na to z\u0142o\u017cy\u0142o, m.in. lokalna specyfika. Na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku szczeg\u00f3lnie aktywna by\u0142a radykalna Konfederacja Polski Niepodleg\u0142ej (KPN) Leszka Moczulskiego. Z KPN-em sympatyzowa\u0142o wielu m\u0142odych ludzi, m.in. w\u0142a\u015bnie g\u00f3rnik\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich uwa\u017ca\u0142a, \u017ce o niepodleg\u0142\u0105 Polsk\u0119 nale\u017cy walczy\u0107 czynnie. Dlatego w niekt\u00f3rych kopalniach, hutach i innych \u015bl\u0105skich zak\u0142adach przygotowywano si\u0119 do takiej walki. Ludzie spodziewali si\u0119, \u017ce pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej dojdzie do jakiej\u015b powa\u017cniejszej konfrontacji i zaatakuje ich ZOMO, bo wojska to chyba nikt si\u0119 nie spodziewa\u0142.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">M\u00f3wi\u0105c o masakrze w kopalni Wujek, stale trzeba przypomina\u0107, \u017ce nawet je\u015bli g\u00f3rnicy przygotowywali si\u0119 do walki, to nie planowali u\u017cycia broni, kt\u00f3rej nikt w Wujku po prostu nie mia\u0142. Z publikacji na temat wydarze\u0144 w Wujku i Manife\u015bcie Lipcowym trudno jednoznacznie okre\u015bli\u0107, ile by\u0142o tam \u0142om\u00f3w, zwa\u0142\u00f3w kamieni, kilof\u00f3w, kt\u00f3re zamierzano wykorzysta\u0107 w walce, ale niew\u0105tpliwie taki arsena\u0142 zosta\u0142 przygotowany. Wyznaczone zosta\u0142y te\u017c zast\u0119pcze kierownictwa Solidarno\u015bci na wypadek aresztowania tych oficjalnych. Zorganizowano rezerwowe lokale, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o wykorzysta\u0107 w razie ataku. Nikomu jednak nie przysz\u0142o do g\u0142owy, by zak\u0142ada\u0107 niezale\u017cn\u0105 lini\u0119 telefoniczn\u0105 mi\u0119dzy zak\u0142adami. W ka\u017cdym razie na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku do ataku ZOMO robotnicy przygotowali si\u0119 lepiej ni\u017c w innych o\u015brodkach przemys\u0142owych.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">M\u0142odzi ludzie czekali na zadym\u0119. W\u0142a\u015bnie tak sobie wyobra\u017cali walk\u0119: &#8222;Jak przyjd\u0105 zomowcy, to b\u0119dziemy si\u0119 z nimi bi\u0107&#8221;. Oczywi\u015bcie my\u015bleli wy\u0142\u0105cznie o swojej kopalni, bo tego, \u017ce to samo b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142o w ca\u0142ej Polsce, nikt nie by\u0142 sobie w stanie wyobrazi\u0107.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">W kopalni Manifest Lipcowy zomowcom pu\u015bci\u0142y nerwy: gdy g\u00f3rnicy rzucali w nich kamieniami, odpowiedzieli ogniem. W Wujku operacja by\u0142a staranniej przygotowana, cho\u0107 prowadzona na mrozie.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Ilu g\u00f3rnik\u00f3w przebywa\u0142o na terenie Wujka od 13 grudnia?<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Mniej wi\u0119cej 3,5 tys. Gdy 16 grudnia oko\u0142o godziny 11 strajkuj\u0105cy odrzucili \u017c\u0105dania dowodz\u0105cego akcj\u0105, \u017ceby opu\u015bcili zak\u0142ad, wojsko czo\u0142gami rozwali\u0142o mur i wjecha\u0142o na teren kopalni. Nast\u0119pni wtargn\u0119li zomowcy, strzelaj\u0105cy pociskami z gazem \u0142zawi\u0105cym. G\u00f3rnicy byli atakowani tak\u017ce z g\u00f3ry \u2014 pojemniki z gazem zrzucano na nich z helikoptera. W zomowc\u00f3w polecia\u0142 grad kamieni i \u015brub, dosz\u0142o do walki wr\u0119cz. I nagle pad\u0142y strza\u0142y.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"Image_image__0tuHp Image_autoHeight__f2n87 \" height=\"626\" width=\"940\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/7QDk9kpTURBXy9iODkwODNiZjY0YTY4NDY1OTkxMjFhMWNiNDU0NDg0NS5qcGeRlQLNA6wAwsPeAAOhMAGhMQGhM8M.jpeg\" alt=\"Pacyfikacja kopalni Wujek (grudzie\u0144 1981 r.)\" loading=\"lazy\" \/>PAP<\/p>\n<p>Pacyfikacja kopalni Wujek (grudzie\u0144 1981 r.)<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Kto wyda\u0142 rozkaz?<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Komendant wojew\u00f3dzki milicji w Katowicach p\u0142k Jerzy Gruba wyda\u0142 zgod\u0119 na u\u017cycie broni wy\u0142\u0105cznie w obronie w\u0142asnej. P\u00f3\u017aniej t\u0142umaczono, \u017ce zomowcy strzelali dopiero wtedy, gdy pod gradem kamieni i metalowych \u015brub nara\u017cone zosta\u0142o ich \u017cycie.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Kiedy zgin\u0119li g\u00f3rnicy, strajk natychmiast si\u0119 zako\u0144czy\u0142. Obie strony momentalnie straci\u0142y rezon.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Po tym, co wydarzy\u0142o si\u0119 w Wujku, g\u00f3rnicy w innych kopalniach zjechali pod ziemi\u0119. To by\u0142y jednak strajki bierne, bo siedz\u0105c g\u0142\u0119boko pod ziemi\u0105, niczego nie mogli za\u0142atwi\u0107. W kopalni Ziemowit w L\u0119dzinach g\u00f3rnicy przebywali w chodnikach do Wigilii, a w kopalni Piast w Bieruniu \u2014 najd\u0142u\u017cej, bo a\u017c do 28 grudnia.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Tragedia w Wujku by\u0142a momentem prze\u0142omowym pierwszej fazy stanu wojennego.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Oznacza\u0142a faktyczne z\u0142amanie oporu i uzmys\u0142owi\u0142a strajkuj\u0105cym, nie tylko w Wujku i na \u015al\u0105sku, ale te\u017c w ca\u0142ym kraju, \u017ce w\u0142adza si\u0119 nie cofnie, nawet je\u015bli trzeba b\u0119dzie strzela\u0107 do ludzi.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Po 15 dniach od og\u0142oszenia stanu wojennego nikt ju\u017c w Polsce nie strajkowa\u0142. [\u2026]<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Wprowadzenie stanu wojennego uchodzi za perfekcyjn\u0105 robot\u0119, ale sp\u00f3jrzmy na liczby: zaplanowano internowanie pierwszej nocy 4318 dzia\u0142aczy Solidarno\u015bci, a do godziny si\u00f3dmej esbecy zgarn\u0119li ich 2874. W raporcie dla Kiszczaka dow\u00f3dcy chwalili si\u0119, \u017ce zrealizowali a\u017c 67 proc. planu. Moim zdaniem \u2014 tylko 67 proc.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Wed\u0142ug mnie 67 proc. wykonania planu realizowanego w trudnych warunkach by\u0142o jednak sukcesem. Zagraniczni dyplomaci w raportach s\u0142anych do swoich kraj\u00f3w \u2014 a nie mo\u017cna ich oskar\u017ca\u0107 o brak obiektywizmu \u2014 ocenili, \u017ce operacja zosta\u0142a przeprowadzona bardzo sprawnie. Zako\u0144czy\u0142a si\u0119 pe\u0142nym sukcesem przy niewielkich stratach. W pierwszych dniach stanu wojennego wi\u0119cej os\u00f3b zgin\u0119\u0142o w wypadkach spowodowanych przez przemieszczaj\u0105ce si\u0119 oddzia\u0142y wojska ni\u017c podczas pacyfikacji protest\u00f3w i strajk\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Zreszt\u0105 w nast\u0119pnych dniach liczba internowanych szybko ros\u0142a. Do 22 grudnia pod kluczem znalaz\u0142o si\u0119 ju\u017c ponad 5 tys. ludzi i ci\u0105gle wy\u0142apywano kolejnych. [\u2026]<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 lider\u00f3w Solidarno\u015bci zosta\u0142a internowana. Lecha Wa\u0142\u0119s\u0119 esbecy zatrzymali, ale nie internowali.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Przy ca\u0142ej brutalno\u015bci podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144 w\u0142adza prowadzi\u0142a przer\u00f3\u017cne kalkulacje. Zdawa\u0142a sobie spraw\u0119, \u017ce internowani znale\u017ali si\u0119 w sytuacji bardzo trudnej psychologicznie, mo\u017cna zatem wykorzysta\u0107 czyj\u0105\u015b niepewno\u015b\u0107, chwiejno\u015b\u0107 albo zagra\u0107 na ambicjach. Przekonywano wi\u0119c internowanych, \u017ce stan wojenny by\u0142 potrzebny, \u017ce to droga do uratowania kraju. I kilku dzia\u0142aczy ze strachu posz\u0142o t\u0105 drog\u0105: wyst\u0105pili w telewizji z apelami i wyrazami poparcia dla stanu wojennego.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Komuni\u015bci za\u0142o\u017cyli, \u017ce da si\u0119 do tego przekona\u0107 tak\u017ce Wa\u0142\u0119s\u0119, niech przynajmniej wezwie do niestrajkowania, niestawiania oporu. Dlatego przewodnicz\u0105cy Solidarno\u015bci, cho\u0107 zatrzymany, nie zosta\u0142 formalnie internowany. Przez pierwsze dwa tygodnie by\u0142 \u2014 jak to uj\u0119to \u2014 go\u015bciem rz\u0105du. Trzymano go w rz\u0105dowej willi w Chylicach pod Warszaw\u0105, a potem w Otwocku Wielkim. Zapewniono mu dobre warunki i nak\u0142aniano go do wsp\u00f3\u0142pracy.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">W\u0142adza liczy\u0142a, \u017ce Wa\u0142\u0119sa zmieni postaw\u0119 pod wp\u0142ywem hierarch\u00f3w ko\u015bcielnych, kt\u00f3rzy wprawdzie w czasie karnawa\u0142u wyra\u017anie sprzyjali Solidarno\u015bci, ale ci\u0105gle tonowali nastroje i pr\u00f3bowali mediowa\u0107 mi\u0119dzy stronami. Prymas Stefan Wyszy\u0144ski podj\u0105\u0142 si\u0119 tego w trakcie kryzysu bydgoskiego, a po jego \u015bmierci (28 maja 1981) prymas J\u00f3zef Glemp pr\u00f3bowa\u0142 wp\u0142yn\u0105\u0107 na z\u0142agodzenie coraz bardziej radykalnego kursu Solidarno\u015bci. Tu\u017c przed stanem wojennym podczas spotkania z Wa\u0142\u0119s\u0105 i innymi liderami zwi\u0105zku powiedzia\u0142 im nawet, \u017ce &#8222;przekroczyli uprawnienia dane im przez \u015bwiat pracy&#8221;.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Gra z Wa\u0142\u0119s\u0105 mia\u0142a te\u017c inny cel. S\u0142u\u017cby podj\u0119\u0142y w pierwszych tygodniach stanu wojennego dzia\u0142ania, kt\u00f3re mia\u0142y doprowadzi\u0107 do stworzenia nowej Solidarno\u015bci, kontrolowanej przez w\u0142adze.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"Image_image__0tuHp Image_autoHeight__f2n87 \" height=\"400\" width=\"275\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/yXwk9kpTURBXy8yMjgxZTNhMDYxMDk3YjM5ZjkxNGNkOTYxYmZkMjc5ZS5qcGeSlQMAAM0BE80BkJUCzQOsAMLD3gADoTABoTEBo.jpeg\" loading=\"lazy\" \/>Wydawnictwo Agora<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Operacja &#8222;Renesans&#8221;?<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Tak. Wyznaczono tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w \u2014 autentycznych dzia\u0142aczy zwi\u0105zku albo ludzi, kt\u00f3rzy mieli w nim wp\u0142ywy \u2014 \u017ceby stan\u0119li na czele tej &#8222;lewej&#8221; Solidarno\u015bci. Ale nic z tego nie wysz\u0142o i w lutym 1982 r. zaniechano operacji &#8222;Renesans&#8221;. Uznano j\u0105 za bezcelow\u0105, poniewa\u017c \u2014 jak oceniono \u2014 innymi \u015brodkami uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 wszystko, co zosta\u0142o zaplanowane: przede wszystkim rozbita zosta\u0142a Solidarno\u015b\u0107.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Zreszt\u0105 Wa\u0142\u0119sa nie zgodzi\u0142 si\u0119 na \u017caden wyst\u0119p w telewizji ani na jak\u0105kolwiek wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i ca\u0142y czas \u017c\u0105da\u0142 spotkania z cz\u0142onkami Komisji Krajowej i swoimi doradcami.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Formalnie internowany zosta\u0142 dopiero pod koniec stycznia. W maju 1982 r. przewieziono go do o\u015brodka w Ar\u0142amowie w Bieszczadach, gdzie siedzia\u0142 do listopada.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Tomasz Koz\u0142owski i Grzegorz Majchrzak opisali jego izolacj\u0119 w ksi\u0105\u017cce &#8222;Kryptonim 333. Internowanie Lecha Wa\u0142\u0119sy w raportach funkcjonariuszy Biura Ochrony Rz\u0105du&#8221; (2012). Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Wa\u0142\u0119sa pogrywa\u0142 z w\u0142adzami. Jednego dnia m\u00f3wi\u0142 o konieczno\u015bci porozumienia i kompromisu, a nast\u0119pnego by\u0142 twardym przyw\u00f3dc\u0105 zwi\u0105zku. I tak miesi\u0105cami.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Wszyscy znamy Lecha Wa\u0142\u0119s\u0119 \u2014 jest jak kot, kt\u00f3ry chodzi w\u0142asnymi drogami, a na pewno nie tymi, na kt\u00f3re chcia\u0142a go skierowa\u0107 w\u0142adza. Podczas internowania zachowywa\u0142 si\u0119 w bardzo cwany spos\u00f3b. Znamy jego spos\u00f3b m\u00f3wienia, pewno\u015b\u0107 siebie i z pozoru pokr\u0119tn\u0105 retoryk\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce zgadza si\u0119 z rozm\u00f3wc\u0105, a nagle m\u00f3wi co\u015b zaskakuj\u0105cego, co jest sprzeczne z tym, co m\u00f3wi\u0142 niedawno. Zreszt\u0105 uwa\u017cam, \u017ce postawa Wa\u0142\u0119sy, jego spos\u00f3b bycia, nawet wygl\u0105d odcisn\u0119\u0142y ogromne pi\u0119tno na Solidarno\u015bci, a tak\u017ce na Polsce.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"Image_image__0tuHp Image_autoHeight__f2n87 \" height=\"620\" width=\"940\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/DVDk9kpTURBXy8zMzZhZWQ1Y2RlMWZiOWYwOTk1ZTQ3MGM4MGUxMmZhMy5qcGeRlQLNA6wAwsPeAAOhMAGhMQGhM8M.jpeg\" alt=\"Lech Wa\u0142\u0119sa w dniu zwolnienia z internowania (15 listopada 1982 r.)\" loading=\"lazy\" \/>Ireneusz Radkiewicz \/ PAP<\/p>\n<p>Lech Wa\u0142\u0119sa w dniu zwolnienia z internowania (15 listopada 1982 r.)<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Komuni\u015bci spreparowali nagranie rozmowy Lecha Wa\u0142\u0119sy z bratem Stanis\u0142awem pods\u0142uchanej podczas widzenia w Ar\u0142amowie. We wrze\u015bniu 1983 r. w telewizji wyemitowano program &#8222;Pieni\u0105dze&#8221;, z kt\u00f3rego wynika\u0142o, \u017ce bracia Wa\u0142\u0119sowie planowali wyw\u00f3z sporej got\u00f3wki z Polski. Dlaczego w\u0142adze si\u0119gn\u0119\u0142y po tak prymitywn\u0105 mistyfikacj\u0119, \u017ceby skompromitowa\u0107 Wa\u0142\u0119s\u0119, a nie wykorzysta\u0142y jego teczki? Mia\u0142y przecie\u017c kwity \u015bwiadcz\u0105ce o wsp\u00f3\u0142pracy z SB, cho\u0107 Wa\u0142\u0119sa do dzi\u015b zaprzecza, \u017ce j\u0105 podj\u0105\u0142.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Nigdy o to nie pyta\u0142em ani Jaruzelskiego, ani \u017cadnego wysoko postawionego esbeka. Wydaje mi si\u0119 po prostu, \u017ce s\u0142u\u017cby szanowa\u0142y w\u0142asne przepisy, w my\u015bl kt\u00f3rych tajnego wsp\u00f3\u0142pracownika nigdy si\u0119 nie ujawnia. I to bez wyj\u0105tk\u00f3w.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Szkalowanie, kompromitowanie, preparowanie jakich\u015b brud\u00f3w \u2014 prosz\u0119 bardzo. Ale ujawnienie informatora to absolutne z\u0142amanie zasad.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Pseudodokument w telewizji mia\u0142 oszkalowa\u0107 przewodnicz\u0105cego Solidarno\u015bci, bo ju\u017c kr\u0105\u017cy\u0142y pog\u0142oski o pokojowym Noblu dla niego.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Komuni\u015bci nie zapobiegli przyznaniu Wa\u0142\u0119sie Nobla. 5 pa\u017adziernika decyzj\u0119 w tej sprawie og\u0142osi\u0142 Norweski Komitet Noblowski, a 10 grudnia nagrod\u0119 w imieniu m\u0119\u017ca odebra\u0142a w Oslo Danuta Wa\u0142\u0119sowa z synem Bogdanem \u2014 Wa\u0142\u0119sa obawia\u0142 si\u0119, \u017ce je\u015bli wyjedzie z Polski, to nie zostanie wpuszczony z powrotem.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Propaganda pr\u00f3bowa\u0142a to przemilcze\u0107, a potem nagrod\u0119 zdyskredytowa\u0107. W\u0142adze wys\u0142a\u0142y nawet do Norwegii oficjalny protest.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Nobel dla Wa\u0142\u0119sy by\u0142 niezmiernie wa\u017cny, zw\u0142aszcza dlatego, \u017ce oddzia\u0142ywa\u0142 na mi\u0119dzynarodow\u0105 opini\u0119, kszta\u0142towa\u0142 obraz Polski na \u015bwiecie. Z perspektywy czasu trzeba przyzna\u0107, \u017ce akurat ten pokojowy Nobel zosta\u0142 s\u0142usznie przyznany, bo bywa\u0142y przecie\u017c bardzo w\u0105tpliwe decyzje Komitetu Noblowskiego.<\/p>\n<p class=\"Paragraph_desktopParagraph__U31Gm\">Fragment pochodzi z ksi\u0105\u017cki Miros\u0142awa Maciorowskiego &#8222;Powsta\u0144cy. Marzyciele i reali\u015bci. Historia na nowo opowiedziana&#8221; (Wydawnictwo Agora), w kt\u00f3rej 27 historyk\u00f3w w 32 rozmowach opowiedzia\u0142o o historii Polski \u2014 od insurekcji ko\u015bciuszkowskiej a\u017c do prze\u0142omu 1989 r. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Du\u017co czytania, a ma\u0142o czasu? Sprawd\u017a\u00a0skr\u00f3t\u00a0artyku\u0142u Poni\u017cej prezentujemy fragment ksi\u0105\u017cki za zgod\u0105 wydawnictwa: Miros\u0142aw Maciorowski: Czy Jaruzelski osobi\u015bcie&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":147942,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[32,33,470,36,37,6767,29869,27,67,34,35,15511,28,31,53,25,5179,52,68,51,55,42,38,40,39,2847,7208,41,47,29870,29,30,50,26],"class_list":{"0":"post-147941","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-educate_me","11":"tag-featured-news","12":"tag-featurednews","13":"tag-fragmenty_ksiazek_tag_techniczny","14":"tag-gen_wojciech_jaruzelski_prezydent_rp","15":"tag-headlines","16":"tag-intextvideo_splayer","17":"tag-latest-news","18":"tag-latestnews","19":"tag-lech_walesa","20":"tag-naglowki","21":"tag-najwazniejsze-artykuly","22":"tag-new_header","23":"tag-news","24":"tag-ohistoria_historia","25":"tag-onet3","26":"tag-onet3d","27":"tag-onet3d_2i","28":"tag-phx","29":"tag-pl","30":"tag-poland","31":"tag-polish","32":"tag-polska","33":"tag-polska_polak_polka_polacy_polki","34":"tag-polska_rzeczpospolita_ludowa_prl","35":"tag-polski","36":"tag-screening_general","37":"tag-stan_wojenny_w_polsce_w_1981_r","38":"tag-top-stories","39":"tag-topstories","40":"tag-v2021","41":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":"Validation failed: Text character limit of 500 exceeded"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/147941","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=147941"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/147941\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/147942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=147941"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=147941"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=147941"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}