![\"Szczepan](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2551-www-null-twardoch.jpg.webp\" "\\"Szczepan")
<\/p>\n10. Szczepan Twardoch, Null, Marginesy <\/p>\n
Monika Och\u0119dowska<\/a>: Pod koniec lutego, tu\u017c po trzeciej rocznicy pe\u0142noskalowej wojny w Ukrainie<\/a>, ukazuje si\u0119 \u201eNull\u201d Szczepana Twardocha \u2013 powie\u015b\u0107 o \u017co\u0142nierzach walcz\u0105cych na pierwszej linii frontu. G\u0142\u00f3wnym bohaterem jest polski ochotnik o ukrai\u0144skich korzeniach, do kt\u00f3rego towarzysze broni zwracaj\u0105 si\u0119 per Ko\u0144. Kiedy\u015b Ko\u0144 by\u0142 pilotem, obs\u0142ugiwa\u0142 drony. Dzi\u015b siedzi ze Szczurem w zamaskowanej jamie na lewym brzegu Dniepru, sk\u0105d biegnie do nas jego opowie\u015b\u0107. A w\u0142a\u015bciwie biegnie opowie\u015b\u0107 o nim, czy te\u017c opowie\u015b\u0107 Twardocha skierowana bezpo\u015brednio do niego, bo \u201eNull\u201d jest inwokacj\u0105, wo\u0142aniem.<\/p>\n Oficjalnie Ko\u0144 jest Koniem, bo na zdj\u0119ciach publikowanych w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych<\/a> zakryto mu kiedy\u015b dla bezpiecze\u0144stwa twarz obrazkiem u\u015bmiechni\u0119tego ko\u0144skiego \u0142ba. Tak naprawd\u0119 jednak do nazywania Konia Koniem mo\u017cna znale\u017a\u0107 inne, du\u017co lepsze powody. Pami\u0119tacie plato\u0144sk\u0105 alegori\u0119 duszy jako rydwanu? Wo\u017anica symbolizowa\u0142 w niej cz\u0119\u015b\u0107 rozumn\u0105, za\u015b dwa skrzydlate konie cz\u0119\u015bci odpowiadaj\u0105ce nami\u0119tno\u015bciom takim jak gniew i po\u017c\u0105danie. Ko\u0144 \u2013 bohater Twardocha \u2013\u00a0rzeczywi\u015bcie, jak ju\u017c wiemy, jest rozgniewany. Wedle tego porz\u0105dku jest jednak t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 duszy, kt\u00f3ra zawsze sprzymierza si\u0119 z rozumem, z tym, co sprawiedliwe.<\/p>\n S\u0105 w \u201eNullu\u201d momenty, gdy Ko\u0144 my\u015bli o \u201eIliadzie\u201d. A pierwszym s\u0142owem eposu Homera jest przecie\u017c gniew. \u201eWszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od gniewu\u201d, m\u00f3wi do siebie Ko\u0144, a mo\u017ce m\u00f3wi to do Konia Twardoch? Gniew<\/a>, to \u201efatalne i uroczyste niczym nieznosz\u0105cy sprzeciwu apel\u201d s\u0142owo \u2013 jak zauwa\u017cy\u0142 niemiecki filozof Peter Sloterdijk \u2013 jest pierwszym znanym nam leksemem Europy<\/a>. Kamieniem w\u0119gielnym starego kontynentu, naszym punktem startowym.<\/p>\n Wi\u0119cej o powie\u015bci Szczepana Twardocha oraz innych ksi\u0105\u017ckach o wojnie w Ukrainie<\/a><\/p>\n 9. Arturo P\u00e9rez-Reverte, Ostatnia zagadka, prze\u0142. Katarzyna Okrasko, ArtRage Monika Och\u0119dowska<\/a>: Gratka dla mi\u0142o\u015bniczek i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w klasycznych powie\u015bci detektywistycznych, szczeg\u00f3lnie przyg\u00f3d Sherlocka Holmesa<\/a>. Hiszpa\u0144ski pisarz zaszy\u0142 tu odniesienia do ponad dwudziestu ksi\u0105\u017cek Arthura Conan Doyle\u2019a. Bohaterowie nie tylko rozmawiaj\u0105 o poszczeg\u00f3lnych w\u0105tkach z jego tw\u00f3rczo\u015bci, sama akcja nawi\u0105zuje do rozwi\u0105za\u0144 stosowanych przez klasyka.<\/p>\n \u201eOstatnia zagadka\u201d to prawdziwie przewrotny traktat o \u201emorderstwie jako jednej ze sztuk pi\u0119knych\u201d. Nic dziwnego \u2013 Arturo P\u00e9rez-Reverte w ksi\u0105\u017ckach z Sherlockiem zaczytywa\u0142 si\u0119 pono\u0107 od \u00f3smego roku \u017cycia. G\u0142\u00f3wnym bohaterem powie\u015bci jest niejaki Hopalong Basil, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry wiele lat gra\u0142 Holmesa w Hollywood<\/a>. To posta\u0107 tak\u017ce inspirowana uniwersum Doyle\u2019a, wprost wzorowana na Basilu Rathbonie, dwukrotnie nominowanym do Oscara angielskim aktorze wiele lat graj\u0105cym detektywa w kinie.\u00a0<\/p>\n Wi\u0119cej o \u201eOstatniej zagadce\u201d<\/a><\/p>\n 8. Rafa\u0142 Ksi\u0119\u017cyk, Fala. Rok 1984 i polski postpunk, Czarne Dariusz Kosi\u0144ski<\/a>: S\u0142uchali\u015bcie pasjami Siekiery, Vari\u00e9t\u00e9, 1984 albo One Million Bulgarians? Je\u015bli nie, to nic nie szkodzi. Ksi\u0105\u017cka \u201eFala. Rok 1984 i polski postpunk\u201d Rafa\u0142a Ksi\u0119\u017cyka nie jest tylko opowie\u015bci\u0105 dla nostalgicznych fan\u00f3w. Po ponad czterdziestu latach muzyczne do\u015bwiadczenia z roku Orwellowskiego zn\u00f3w zaczynaj\u0105 w nas rezonowa\u0107.<\/p>\n \u017baden z zespo\u0142\u00f3w, o kt\u00f3rych tu mowa, nie zdoby\u0142 masowej popularno\u015bci, cho\u0107 ka\u017cdy zas\u0142u\u017cy\u0142 na niezdewaluowany przymiotnik \u201ekultowy\u201d. Ich kult trwa\u0142 zaledwie kilka lat \u2013 g\u0142\u00f3wnie tych, o kt\u00f3rych opowiada ksi\u0105\u017cka \u2013 mniej wi\u0119cej od 1983 do 1988 r.<\/p>\n Jako muzyczna fala \u201epolski postpunk\u201d podni\u00f3s\u0142 si\u0119 gwa\u0142townie w roku 1984, by potem opa\u015b\u0107 i rozlawszy si\u0119 szerok\u0105 \u0142aw\u0105, wsi\u0105kn\u0105\u0107 pozornie bez \u015bladu w piach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zespo\u0142\u00f3w si\u0119 rozpad\u0142a, pozostawiaj\u0105c po sobie nawet nie p\u0142yty, ale unikatowe nagrania o niejasnym statusie. Niekt\u00f3rzy muzycy dzia\u0142ali dalej, ale nawet je\u015bli ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 by\u0142a dostrzegana i dobrze oceniana, to takiego wp\u0142ywu, jaki mieli w latach 80., ju\u017c nigdy nie zdobyli.\u00a0<\/p>\n Wi\u0119cej o ksi\u0105\u017cce Rafa\u0142a Ksi\u0119\u017cyka<\/a><\/p>\n 7. Kasia Mazur, Do poprawki, Kultura Gniewu Remigiusz R\u00f3\u017ca\u0144ski<\/a>: Kasia Mazur w komiksie <\/a>\u201eDo poprawki\u201d opowiada o tym okresie w \u017cyciu, kiedy postrzeganie siebie narzucali jej w\u0142a\u015bnie r\u00f3wie\u015bnicy i rodzice. Za kanw\u0119 fabu\u0142y s\u0142u\u017c\u0105 autorce wspomnienia walki z zaawansowan\u0105 skolioz\u0105, b\u0119d\u0105c\u0105 tyle\u017c wstydliw\u0105 i uci\u0105\u017cliw\u0105 przypad\u0142o\u015bci\u0105, ile symbolem niedopasowania do kanonu pi\u0119kna.\u00a0<\/p>\n Podobnie jak \u201eDziewczy\u0144stwo\u201d ameryka\u0144skiej pisarki Melissy Febos, \u201eDo poprawki\u201d traktuje o zinternalizowanej nienawi\u015bci do siebie. Mazur z gaw\u0119dziarsk\u0105 lekko\u015bci\u0105 przytacza przykre fakty ze swojego \u017cycia, prze\u0142amuj\u0105c jednak ponur\u0105 atmosfer\u0119 rozbrajaj\u0105cym \u017cartem. Rysunki nie tyle odzwierciedlaj\u0105 monolog pami\u0119tnikarki, ile stanowi\u0105 jego przed\u0142u\u017cenie lub puent\u0119.<\/p>\n Wi\u0119cej o komiksie Kasi Mazur<\/a><\/p>\n 6. Natalia Ginzburg, Ma\u0142e cnoty, prze\u0142. Weronika Korzeniecka, Filtry\u00a0 Lektor<\/a>: Tom esej\u00f3w \u2013 szczup\u0142y, ale g\u0119sty, zbieraj\u0105cy utwory powsta\u0142e w r\u00f3\u017cnym czasie, opublikowany w 1962 r. Bogaty w tropy autobiograficzne, przede wszystkim jednak daj\u0105cy si\u0119 czyta\u0107 jako m\u0105dro\u015bciowa refleksja nad \u015bwiatem i warto\u015bci\u0105 \u017cycia, z kt\u00f3rej ka\u017cdy co\u015b wyniesie.<\/p>\n Pi\u0119kny jest \u201ePortret przyjaciela\u201d \u2013 to wybitny pisarz Cesare Pavese \u2013 napisany po jego samob\u00f3jczej \u015bmierci. Wra\u017cliwego i ciep\u0142ego portretu doczeka\u0142 si\u0119 te\u017c, jeszcze za \u017cycia, drugi m\u0105\u017c autorki, anglista Gabriele Baldini (w szkicu \u201eOn i ja\u201d). Pobytom na wyspach zawdzi\u0119czamy mi\u0119dzy innymi \u201ePochwa\u0142\u0119 i op\u0142akiwanie Anglii\u201d, kt\u00f3ra nie wiem czy zachwyci anglofil\u00f3w, ale jest chwilami niezmiernie zabawna.\u00a0<\/p>\n Wi\u0119cej o \u201eMa\u0142ych cnotach\u201d<\/a><\/p>\n 5. Gyula Kr\u00fady, Wszystkie kobiety Sindbada. Opowiadania wybrane, wyb\u00f3r i przek\u0142ad El\u017cbieta Cygielska i Anna G\u00f3recka, PIW Lektor<\/a>: Legenda literatury w\u0119gierskiej, pisarz niezwykle oryginalny, kt\u00f3rego stopniowo dopiero poznajemy \u2013 p\u00f3\u017aniej ni\u017c tych, co si\u0119 do jego dziedzictwa przyznawali, jak S\u00e1ndor M\u00e1rai <\/a>i noblista Imre Kert\u00e9sz<\/a>. Po wyborze opowiada\u0144 i felieton\u00f3w \u201eMiasto u\u015bpionych kobiet\u201d otrzymali\u015bmy kolejny tom opowiada\u0144 <\/a>(niekt\u00f3re si\u0119 powtarzaj\u0105), kt\u00f3rych bohaterem jest Sindbad \u2013 kluczowa posta\u0107 \u015bwiata wykreowanego przez Gyul\u0119 Kr\u00fadyego (1878-1933).<\/p>\n Kim jest Sindbad? Nie manipulatorem Don Juanem, cho\u0107 kochanek to nienasycony, a jego podziw dla kobiet ma rys nieco wampiryczny. Postaci\u0105 mityczn\u0105, kt\u00f3ra swobodnie przemieszcza si\u0119 pomi\u0119dzy \u017cyciem a \u015bmierci\u0105, zarazem jednak bytem realnym, osadzonym w \u015bwiecie schy\u0142kowej b\u0105d\u017a ju\u017c upad\u0142ej c-k Monarchii (znajdzie si\u0119 tu tak\u017ce ma\u0142e polskie uzdrowisko).<\/p>\n Wi\u0119cej o \u201eWszystkich kobietach Sindbada\u201d<\/a><\/p>\n 4. Charles Burns, El Borbah, prze\u0142. Wojciech G\u00f3ralczyk, Kultura Gniewu\u00a0 Remigiusz R\u00f3\u017ca\u0144ski<\/a>: El Borbah to chandlerowski detektyw do kwadratu \u2013 pije na um\u00f3r, pali jak smok, zawsze m\u00f3wi o jedno s\u0142owo za du\u017co, a gdy zabraknie mu argument\u00f3w, perswaduje pi\u0119\u015bci\u0105. Ima si\u0119 spraw beznadziejnych, jednak w przeciwie\u0144stwie do Philipa Marlowe\u2019a nie posiada kr\u0119gos\u0142upa moralnego, powoduje nim wy\u0142\u0105cznie szmal. W jego garderobie nie ma prochowca i kapelusza, s\u0105 za to trykot i maska luchadora.<\/p>\n Charles Burns, ameryka\u0144ski tw\u00f3rca komiks\u00f3w <\/a>(wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 m.in. z \u201eRolling Stone\u201d i \u201eNew Yorkerem\u201d<\/a>) w albumie \u201eEl Borbah\u201d \u017ceni zami\u0142owanie do film\u00f3w noir z fascynacj\u0105 lucha libre (meksyka\u0144sk\u0105 odmian\u0105 wrestlingu) i kinem klasy B.<\/p>\n Wychowanek legendarnego magazynu \u201eRaw\u201d korzysta tu z gatunkowych prefabrykat\u00f3w, aby za ich pomoc\u0105 da\u0107 wyraz swojej zwichrowanej wyobra\u017ani. Wykreowany przeze\u0144 \u015bwiat zamieszkuj\u0105 zdeformowani dziwacy rodem z horror\u00f3w<\/a> Clive\u2019a Barkera. Z kolei dotycz\u0105ce ich \u015bledztwa sytuuj\u0105 si\u0119 gdzie\u015b na przeci\u0119ciu lynchowskiej <\/a>groteski, czarnego krymina\u0142u i film\u00f3w o El Santo.\u00a0<\/p>\n Wi\u0119cej o \u201eEl Borbah\u201d Charlesa Burnsa<\/a><\/p>\n 3. Halina Nelken, Pami\u0119tnik z getta w Krakowie, W.A.B. Lektor<\/a>: Halina Nelken urodzi\u0142a si\u0119 w 1923 r., rodzina mieszka\u0142a przy ul. D\u0142ugosza. Wojenne gettowe adresy te\u017c b\u0119d\u0105 w Podg\u00f3rzu, tyle \u017ce miejsce wielopokojowego mieszkania z wiede\u0144skimi meblami i m\u0142odopolskimi obrazami zajm\u0105 obskurne lokale, w kt\u00f3rych z trudem mieszcz\u0105 si\u0119 wszystkie \u0142\u00f3\u017cka. Dzienniczek nastolatki zmienia si\u0119 w kronik\u0119 przyspieszonego dorastania i narastaj\u0105cej grozy. Brud, g\u0142\u00f3d, przymusowa praca sprz\u0105taczki na rakowickim lotnisku.<\/p>\n \u201eAkcje\u201d i \u0142apanki, potem wysiedlenia. Wracaj\u0105c z Rakowic, Halina przeskakuje ka\u0142u\u017ce krwi na rogu D\u0105br\u00f3wki i Janowej Woli; kilka godzin wcze\u015bniej zgin\u0105\u0142 tu, w\u015br\u00f3d innych, poeta i pie\u015bniarz Mordechaj Gebirtig. Wysiedlenie pa\u017adziernikowe 1942: \u201eksi\u0119\u017cyc srebrzy\u0142 bladym \u015bwiat\u0142em w\u0105skie jak studnia podw\u00f3rko… W dole le\u017ca\u0142y stosy pomordowanych podczas akcji ludzi. Trupy rzucone byle jak miesza\u0142y si\u0119 z sob\u0105 w ostatnim u\u015bcisku\u201d.<\/p>\n Po wojnie Halina Nelken uko\u0144czy\u0142a histori\u0119 sztuki, zosta\u0142a kustoszem w krakowskim Muzeum Narodowym. W 1958 r. wyjecha\u0142a do Wiednia, od 1960 r. do \u015bmierci mieszka\u0142a w Stanach Zjednoczonych<\/a>, gdzie pracowa\u0142a na kilku uczelniach. A z jej niezwyk\u0142ego pami\u0119tnika z getta warto wydoby\u0107 jeszcze jeden w\u0105tek: przyja\u017a\u0144, a troch\u0119 flirt z pewnym uroczym 40-letnim in\u017cynierem, o kt\u00f3rym pisze, \u017ce by\u0142 wtedy dla niej autorytetem.\u00a0<\/p>\n Wi\u0119cej o \u201ePami\u0119tniku z getta w Krakowie\u201d Haliny Nelken<\/a><\/p>\n 2. Jeff Biggers, Sardynia. Podr\u00f3\u017c w czasie, prze\u0142. Barbara Gadomska, Czarne Lektor<\/a>: Na Sardynii nie by\u0142em nigdy, ale ksi\u0105\u017cka Biggersa (Amerykanin, rocznik 1963) mnie zafascynowa\u0142a. Jest w niej wszystko: i historia, i kultura<\/a>, i portrety wa\u017cnych postaci wywodz\u0105cych si\u0119 z tej wyspy, i krajobraz<\/a>, a wszystko to z bardzo osobistej perspektywy, poza przewodnikowym schematem. I tak nasycone tre\u015bci\u0105, \u017ce cz\u0119sto trzeba cofa\u0107 si\u0119 w lekturze, by nie pogubi\u0107 w\u0105tk\u00f3w.\u00a0<\/p>\n Ale te\u017c jest o czym opowiada\u0107: miejsce, gdzie rozwija\u0142y si\u0119 przedrzymskie cywilizacje w epoce br\u0105zu, kraj zagadkowych kamiennych wie\u017c, nuraghes, i spl\u0105tanej historii, przy ca\u0142ej swej odr\u0119bno\u015bci odgrywaj\u0105cy istotn\u0105 rol\u0119 w powstaniu pa\u0144stwa w\u0142oskiego.<\/p>\n Kraj z w\u0142asnym j\u0119zykiem, a w\u0142a\u015bciwie j\u0119zykami, z pisarzami tworz\u0105cymi po sardy\u0144sku i po w\u0142osku. W\u015br\u00f3d tych ostatnich jest noblistka Grazia Deledda, jest Giuseppe Dess\u00ec, autor \u201eKrainy cieni\u201d, Salvatore Satta, autor \u201eDnia s\u0105du\u201d i Gavino Ledda, autor \u201eWe w\u0142adzy ojca\u201d \u2013 by wspomnie\u0107 tylko tych, kt\u00f3rych mo\u017cemy czyta\u0107 po polsku, podobnie jak Antonia Gramsciego, komunist\u0119 i wybitnego my\u015bliciela, ofiar\u0119 faszyzmu. Nazwisk \u2013 tak\u017ce nieznanych u nas poet\u00f3w, tak\u017ce plastyk\u00f3w i muzyk\u00f3w, jak wspania\u0142a pie\u015bniarka Maria Carta \u2013 jest tutaj mn\u00f3stwo.<\/p>\n Wi\u0119cej o \u201eSardynii\u201d Jeffa Biggersa\u00a0<\/a><\/p>\n 1. Marek Bie\u0144czyk, Rondo Wiatraczna, Karakter Piotr Pazi\u0144ski<\/a>: \u201eOd (\u2026) roku \u017cycia mieszka\u0142em sam\u201d \u2013 takie sformu\u0142owanie powtarza si\u0119 w ksi\u0105\u017cce wielokrotnie, zmienia si\u0119 tylko liczba lat: sze\u015b\u0107, osiem itd., co ka\u017ce pomy\u015ble\u0107, \u017ce narrator albo nie ma wielkiego poj\u0119cia o w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci, albo kpi z nas w \u017cywe oczy. Albo, przywdziawszy \u0142obuzersk\u0105 mask\u0119, pragnie zaproponowa\u0107 nam co\u015b wa\u017cnego.<\/p>\n Nie darmo na dzielni nazywano narratora Prorokiem, a on sam do\u015b\u0107 ch\u0119tnie por\u00f3wnuje si\u0119 do Chrystusa i Moj\u017cesza. Grochowski prorok wieszczy rych\u0142e nadej\u015bcie \u201ezbe\u0142tanych czas\u00f3w\u201d, obiecuje wyprowadzi\u0107 sw\u00f3j lud z dzielnicy \u2013 ale nie za Wis\u0142\u0119, lecz do najg\u0142\u0119bszych piwnic, gdzie da si\u0119 spokojnie przeczeka\u0107 najgorsze, ale te\u017c to i owo zrozumie\u0107.<\/p>\n Przede wszystkim jednak nasz narrator, oswobodzony z profesorskiego gorsetu, niczym klasowy nicpo\u0144 z o\u015blej \u0142awki kwestionuje domy\u015blny porz\u0105dek, wywraca na nice szacowne doktryny filozoficzne, szydzi z bog\u00f3w i szatan\u00f3w, ob\u015bmiewa Kartezjusza<\/a>, Freuda<\/a>, Derrid\u0119, Bourdieu, a nawet (rzecz w pewnych kr\u0119gach inteligenckich niewybaczalna) samego Didiera Eribona<\/a>.<\/p>\n![\"Arutor](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2513-kultura-073-ostatnia-zagadka.jpg.webp\" "\\"Arutor")
<\/p>\n![\"Rafa\u0142](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2551-www-ksiezyk_fala_okladka.jpg.webp\" "\\"Rafa\u0142")
<\/p>\n![\"Ok\u0142adka](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2513-kultura-096-do-poprawki-cms.jpg.webp\" "\\"Ok\u0142adka")
<\/p>\n![\"Natalia](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2513-lektor-okl-lektor-13.jpg.webp\" "\\"Natalia")
<\/p>\n![\"Gyula](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2512-www-okl-lektor-12.jpg.webp\" "\\"Gyula")
<\/p>\n![\"Ok\u0142adka,](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2512-kultura-097-el-borbah.jpg.webp\" "\\"el")
<\/p>\n![\"Pami\u0119tnik](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/pamietnik-z-getta-w-krakowie-b-iext175512237_0.jpg.webp\" "\\"Pami\u0119tnik")
<\/p>\n![\"\"\/](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/large_sardynia-cms2.jpg.webp\")
<\/p>\n![\"Marek](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2551-www-bienczyk_rondo-wiatraczna-706.jpg.webp\" "\\"Marek")
<\/p>\n