![\"Proces](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/kERk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9jOWFiMjM4OTZlMDQ3YWJiZDhjODBjNDQ5ZTRlMmU0My5qcGeSlQMAz.jpeg\")
<\/p>\nFilip Ga\u0144czak: Podoba\u0142 mi si\u0119, mimo r\u00f3\u017cnych „ale”, o kt\u00f3rych pewnie te\u017c b\u0119dziemy rozmawia\u0107. Og\u00f3lne odczucie by\u0142o pozytywne, film zrobi\u0142 na mnie du\u017ce wra\u017cenie. Doceniam gr\u0119 aktorsk\u0105, zw\u0142aszcza rol\u0119 Russella Crowe’a, kt\u00f3ry wcieli\u0142 si\u0119 w posta\u0107 Hermanna G\u00f6ringa.<\/p>\n
Zacznijmy od samych proces\u00f3w norymberskich i ich genezy.<\/p>\n
Jeszcze w trakcie II wojny \u015bwiatowej panowa\u0142o oczywiste przekonanie w koalicji antyhitlerowskiej, \u017ce dygnitarzy III Rzeszy, jak i inne osoby odpowiedzialne za rozmaite zbrodnie wojenne, nale\u017cy ukara\u0107. Powsta\u0142a w\u00f3wczas Komisja Narod\u00f3w Zjednoczonych do spraw Zbrodni Wojennych. R\u00f3wnie\u017c polski rz\u0105d na uchod\u017astwie stara\u0142 si\u0119 dokumentowa\u0107 zbrodnie niemieckie. Wydano w\u00f3wczas „The Black Book of Poland”, czarn\u0105 ksi\u0119g\u0119 opisuj\u0105c\u0105 terror niemiecki na okupowanych ziemiach polskich. Zamierzeniem by\u0142o m.in. to, by w przysz\u0142o\u015bci sprawcy tych zbrodni zostali ukarani.<\/p>\n
By\u0142y te\u017c jednak \u2014 co zosta\u0142o mocno podkre\u015blone w filmie \u2014 pomys\u0142y, by tych g\u0142\u00f3wnych odpowiedzialnych za zbrodnie rozstrzela\u0107 bez s\u0105du. Pojawia\u0142y si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci, czy taki proces nie pos\u0142u\u017cy nazistom do g\u0142oszenia swoich rasistowskich idei na forum mi\u0119dzynarodowym i do pozyskania sympatii cz\u0119\u015bci opinii publicznej, je\u015bli wymkn\u0119\u0142oby si\u0119 to spod kontroli s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wny proces toczy\u0142 si\u0119 przed Mi\u0119dzynarodowym Trybuna\u0142em Wojskowym, kt\u00f3ry s\u0105dzi\u0142 najwa\u017cniejszych dygnitarzy Rzeszy, cho\u0107 to dosy\u0107 umowne poj\u0119cie. Wyb\u00f3r tych os\u00f3b, kt\u00f3re zasiad\u0142y na \u0142awie oskar\u017conych, by\u0142 bowiem, jak twierdzi wielu historyk\u00f3w, troch\u0119 przypadkowy. Takie postaci jak wspomniany ju\u017c Hermann G\u00f6ring czy Rudolf Hess oczywi\u015bcie nale\u017ca\u0142y do najbli\u017cszego otoczenia Adolfa Hitlera, ale mo\u017cna si\u0119 spiera\u0107, czy w\u015br\u00f3d oskar\u017conych rzeczywi\u015bcie byli wy\u0142\u0105cznie ci najbardziej odpowiedni do tego, by zasi\u0105\u015b\u0107 akurat przed tym Trybuna\u0142em. Ostatecznie w g\u0142\u00f3wnym procesie norymberskim mieli\u015bmy na \u0142awie oskar\u017conych 22 osoby, wliczaj\u0105c w to s\u0105dzonego zaocznie Martina Bormanna. 12 z nich zosta\u0142o skazanych na kar\u0119 \u015bmierci, siedem na kar\u0119 wi\u0119zienia, w tym trzy na do\u017cywocie. Trzy zosta\u0142y uniewinnione.<\/p>\n
Opr\u00f3cz g\u0142\u00f3wnego procesu by\u0142o jeszcze 12 tak zwanych proces\u00f3w nast\u0119pczych, ale one toczy\u0142y si\u0119 ju\u017c nie przed mi\u0119dzynarodowym trybuna\u0142em, lecz przed trybuna\u0142ami ameryka\u0144skimi. Tam w stan oskar\u017cenia zosta\u0142o postawionych 185 os\u00f3b i o ile w pierwszych procesach zapada\u0142y do\u015b\u0107 surowe wyroki, \u0142\u0105cznie z karami \u015bmierci, o tyle w kolejnych by\u0142y ju\u017c \u0142agodniejsze.<\/p>\n
Przejd\u017amy zatem do tego, co pana zdaniem jest wad\u0105 tego filmu.<\/p>\n
Nie powiem, \u017ce to b\u0142\u0105d, ale film pokazuje tylko pewien wycinek procesu norymberskiego. Takie uproszczenie jest oczywi\u015bcie zrozumia\u0142e w przypadku filmu fabularnego. Chodzi chocia\u017cby o to, ilu oskar\u017conych zobaczymy w filmie. Jednym z g\u0142\u00f3wnych protagonist\u00f3w jest oczywi\u015bcie G\u00f6ring. W tle pojawia si\u0119 kilku innych oskar\u017conych, m.in. Robert Ley, kt\u00f3ry pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo jeszcze przed rozpocz\u0119ciem procesu, s\u0105 te\u017c Rudolf Hess i wydawca antysemickiego pisma „Der St\u00fcrmer” Julius Streicher.<\/p>\n
Jednak wielu innych oskar\u017conych w filmie praktycznie zabrak\u0142o. Nie padaj\u0105 ich nazwiska. Z naszej perspektywy tym oskar\u017conym, kt\u00f3rego brak najbardziej, jest Hans Frank, generalny gubernator okupowanych ziem polskich i symbol niemieckiego terroru w tej cz\u0119\u015bci Europy.<\/p>\n
Mam te\u017c wra\u017cenie, \u017ce chocia\u017c film pokazuje wydarzenia z lat 1945-1946, to da si\u0119 odczu\u0107, i\u017c czyni to z perspektywy Amerykanina \u017cyj\u0105cego w 2025 r., jego wra\u017cliwo\u015bci i patrzenia na II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Bardzo mocno wyeksponowany jest w\u0105tek Holokaustu. On oczywi\u015bcie \u2014 jeszcze nie pod t\u0105 nazw\u0105 \u2014 pojawi\u0142 si\u0119 w g\u0142\u00f3wnym procesie norymberskim, ale by\u0142 traktowany przez oskar\u017cycieli jako jedna z wielu zbrodni niemieckich. Natomiast ogl\u0105daj\u0105c film, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce G\u00f6ring zosta\u0142 skazany przede wszystkim w\u0142a\u015bnie za udzia\u0142 w zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
Proces w Norymberdze. Na \u0142awie oskar\u017conych siedz\u0105: Hermann G\u00f6ring, Rudolf Hess, Joachim von Ribbentrop, Wilhelm Keitel i Ernst Kaltenbrunner. W tylnym rz\u0119dzie: Karl D\u00f6nitz, Erich Raeder, Baldur von Schirach i Fritz Sauckel.PAP<\/p>\n
Jak G\u00f6ring i pozostali bronili si\u0119 na sali rozpraw?<\/p>\n
Oskar\u017ceni nie przyznawali si\u0119 do winy i bronili w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b. Niekiedy bardzo inteligentnie, jak chocia\u017cby Albert Speer, nazywany ulubionym architektem Hitlera. By\u0142 on cz\u0142owiekiem odpowiedzialnym w ostatnich latach wojny za funkcjonowanie niemieckiego przemys\u0142u zbrojeniowego oraz wykorzystanie robotnik\u00f3w przymusowych i wi\u0119\u017ani\u00f3w oboz\u00f3w koncentracyjnych, a wi\u0119c tak\u017ce za \u015bmier\u0107 wielu z nich. Stara\u0142 si\u0119 on do\u015b\u0107 skutecznie przekona\u0107 s\u0119dzi\u00f3w, \u017ce dystansowa\u0142 si\u0119 wobec poczyna\u0144 Hitlera, i mam wra\u017cenie, \u017ce Trybuna\u0142 og\u00f3lnie sk\u0142onny by\u0142 \u0142agodniej potraktowa\u0107 tych oskar\u017conych, kt\u00f3rzy demonstrowali pewien dystans wobec re\u017cimu.<\/p>\n
Ciekawa wydaje mi si\u0119 te\u017c taktyka Hansa Franka. O ile niekt\u00f3rzy oskar\u017ceni ca\u0142kowicie odpierali wszelkie zarzuty, o tyle Frank w pewnym momencie wypowiedzia\u0142 s\u0142owa, kt\u00f3re w\u00f3wczas zrobi\u0142y na sali s\u0105dowej du\u017ce wra\u017cenie \u2014 \u017ce minie jeszcze tysi\u0105c lat i wci\u0105\u017c nie zostanie zmazana niemiecka wina. M\u00f3wi\u0142 to kr\u00f3tko po zeznaniach z\u0142o\u017conych przez Rudolfa H\u00f6ssa, nie tego z otoczenia Hitlera, ale tego, kt\u00f3rego nazwisko jest troch\u0119 inaczej pisane \u2014 by\u0142ego komendanta Auschwitz, kt\u00f3ry wprost powiedzia\u0142 o planie zg\u0142adzenia europejskich \u017byd\u00f3w i swoim udziale w realizacji tego planu.<\/p>\n
Sk\u0142adaj\u0105c wyja\u015bnienia przed Trybuna\u0142em, Frank wypowiedzia\u0142 s\u0142owa, kt\u00f3re mog\u0142y zosta\u0107 odebrane jako wyraz g\u0142\u0119bokiej skruchy, chocia\u017c w innych momentach w zasadzie sam sobie zaprzecza\u0142, bo te s\u0142owa relatywizowa\u0142 i stara\u0142 si\u0119 np. bezskutecznie przekona\u0107 s\u0119dzi\u00f3w, i\u017c dzia\u0142a\u0142 na korzy\u015b\u0107 ludno\u015bci polskiej, wspiera\u0142 \u017cycie kulturalne Polak\u00f3w.<\/p>\n
Zatem mimo \u017ce deklaratywnie wzi\u0105\u0142 na siebie pewnego rodzaju odpowiedzialno\u015b\u0107 za pope\u0142nione przez Niemc\u00f3w zbrodnie, to osobist\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 jak najbardziej umniejsza\u0142.<\/p>\n
W jednej ze scen filmu widzimy przes\u0142uchanie G\u00f6ringa. Jest bardzo pewny siebie, wypiera si\u0119 tego, \u017ce wiedzia\u0142 o niemieckich zbrodniach, i w pewnym momencie zaczyna wygrywa\u0107 s\u0142owny pojedynek z ameryka\u0144skim prokuratorem. W ko\u0144cu jednak zostaje zaszachowany \u2014 brytyjskiemu oskar\u017cycielowi udaje si\u0119 go podej\u015b\u0107 i wymusi\u0107 na nim przyznanie, \u017ce popiera\u0142by Hitlera, nawet gdyby mia\u0142 wiedz\u0119 o losie 6 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w. Czy taka wymiana zda\u0144 faktycznie mia\u0142a miejsce?<\/p>\n
W rzeczywisto\u015bci ten dialog wygl\u0105da\u0142 troch\u0119 inaczej. G\u00f6ring by\u0142 co prawda wypytywany o zag\u0142ad\u0119 \u017byd\u00f3w, ale w tym konkretnym momencie, kiedy zapytano go, czy dalej jest sk\u0142onny usprawiedliwia\u0107 i gloryfikowa\u0107 Hitlera, brytyjskiemu oskar\u017cycielowi Davidowi Maxwellowi Fyfe’owi chodzi\u0142o o inne wydarzenie \u2014 w czasie wojny Niemcy z rozkazu Hitlera zamordowali przetrzymywanych w stalagu 50 alianckich lotnik\u00f3w, w tym kilku Polak\u00f3w.<\/p>\n
![\"Russell](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/gZbk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9lMGM1M2Q0ZDkwZjMwZDQ0YWI0NWQ3MDRmMzkyNjY1NC5qcGeSlQMAz.jpeg\")
<\/p>\n
Russell Crowe w filmie „Norymberga”SCOTT GARFIELD, Monolith Films \/ mat. prasowe<\/p>\n
Jaki naprawd\u0119 by\u0142 G\u00f6ring? Co opowiada\u0142 w celi i jak si\u0119 t\u0142umaczy\u0142?<\/p>\n
Osobom, kt\u00f3re mia\u0142y okazj\u0119 obserwowa\u0107 G\u00f6ringa jako wi\u0119\u017ania, trudno by\u0142o zrozumie\u0107, jak cz\u0142owiek numer dwa w Rzeszy Niemieckiej, odpowiedzialny za tak powa\u017cne zbrodnie, jednocze\u015bnie potrafi\u0142 by\u0107 tak czaruj\u0105cy. Zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 ze stra\u017cnikami wi\u0119ziennymi i przypuszcza si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki jednemu z nich wszed\u0142 w posiadanie ampu\u0142ki z cyjankiem, dzi\u0119ki kt\u00f3rej unikn\u0105\u0142 szubienicy i sam odebra\u0142 sobie \u017cycie.<\/p>\n
Jednocze\u015bnie by\u0142 megalomanem, narcyzem, przekonanym, \u017ce historia przedstawi go kiedy\u015b w pozytywnym \u015bwietle. M\u00f3wi si\u0119 zreszt\u0105, \u017ce liczy\u0142 jeszcze do pewnego momentu na to, i\u017c napi\u0119cia mi\u0119dzy aliantami zachodnimi a Zwi\u0105zkiem Sowieckim doprowadz\u0105 do wstrzymania procesu, \u017ce alianci by\u0107 mo\u017ce doceni\u0105 go i w potencjalnej wojnie z sowietami b\u0119d\u0105 sk\u0142onni si\u0119gn\u0105\u0107 po niego jako sojusznika.<\/p>\n
Spore kontrowersje wzbudzi\u0142a scena, w kt\u00f3rej ameryka\u0144ski oskar\u017cyciel zjawia si\u0119 w Watykanie i niejako szanta\u017cuje papie\u017ca, chc\u0105c uzyska\u0107 jego aprobat\u0119 dla przeprowadzenia proces\u00f3w. Sugeruje przy tym, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 odegra\u0142 negatywn\u0105 rol\u0119 w relacjach z Niemcami i wskazuje, \u017ce kilka lat przed wojn\u0105 Stolica Apostolska podpisa\u0142a konkordat z III Rzesz\u0105.<\/p>\n
Zachowane \u017ar\u00f3d\u0142a nie pozwalaj\u0105 stwierdzi\u0107, by rzeczywi\u015bcie mia\u0142o doj\u015b\u0107 do spotkania ameryka\u0144skiego prawnika z papie\u017cem. Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce w filmie ogl\u0105damy fikcyjn\u0105 rozmow\u0119 Roberta H. Jacksona z Piusem XII. Prawd\u0105 jest natomiast, \u017ce w 1933 r. ten drugi \u2014 jeszcze jako kardyna\u0142 Eugenio Pacelli \u2014 w imieniu Stolicy Apostolskiej z\u0142o\u017cy\u0142 podpis pod konkordatem z Rzesz\u0105 Niemieck\u0105. Krytycy podnosz\u0105, \u017ce tego rodzaju umowa pozwala\u0142a re\u017cimowi Hitlera na pewne prze\u0142amanie izolacji mi\u0119dzynarodowej. Papie\u017c w filmie broni si\u0119, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 chcia\u0142 jedynie chroni\u0107 katolik\u00f3w w Niemczech. Taka zreszt\u0105 do dzi\u015b jest interpretacja Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n
Mam nadziej\u0119, \u017ce odtajnione dopiero niedawno archiwa watyka\u0144skie z okresu pontyfikatu Piusa XII pozwol\u0105 rzuci\u0107 wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a na postaw\u0119 papie\u017ca i hierarchii Ko\u015bcio\u0142a w czasie rz\u0105d\u00f3w NSDAP, a tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, podczas ucieczek nazist\u00f3w do Ameryki Po\u0142udniowej z pomoc\u0105 niekt\u00f3rych ksi\u0119\u017cy. Jednocze\u015bnie trzeba pami\u0119ta\u0107 o represjach, kt\u00f3re spada\u0142y na Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Niemczech i na terenach zaj\u0119tych przez Wehrmacht. Mog\u0119 si\u0119 tu odwo\u0142a\u0107 do historii rodziny, bo brat mojej prababci, ksi\u0105dz Antoni Koz\u0142owski, by\u0142 jedn\u0105 z wczesnych ofiar okupacji niemieckiej w Polsce. Widnieje on na li\u015bcie ofiar Selbstschutzu, czyli niemieckiej formacji paramilitarnej odpowiedzialnej za zbrodnie m.in. na zachodnich ziemiach podbitej Polski. Zgin\u0105\u0142 jesieni\u0105 1939 r. tak jak wielu innych polskich duchownych.<\/p>\n
![](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/P9hk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy83OGJmZGM1MWEyNjEyNmRlYTUzYzA0MTMwOTY4NzY3ZC5wbmeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\n
Adam Ziemienowicz \/ PAP<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym bohaterem filmu jest ameryka\u0144ski psychiatra Douglas Kelley, kt\u00f3ry mia\u0142 przeprowadzi\u0107 rozmowy z uwi\u0119zionymi nazistami. Na ekranie, opr\u00f3cz niego, widzimy jeszcze jednego takiego lekarza. Ilu specjalist\u00f3w faktycznie pracowa\u0142o przy procesach?<\/p>\n
By\u0142o ich wi\u0119cej. Cz\u0119\u015bciowo ich praca rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jeszcze w Luksemburgu, gdzie nazistowscy dygnitarze byli wi\u0119zieni, zanim trafili do Norymbergi. Chyba najmocniej w historii zapisali si\u0119 w\u0142a\u015bnie Douglas Kelley i Gustave Gilbert. Warte wspomnienia jest to, \u017ce r\u00f3wnie\u017c w Polsce przy dochodzeniach poprzedzaj\u0105cych procesy zbrodniarzy niemieckich pracowa\u0142 psychiatra, kt\u00f3ry odgrywa\u0142 podobn\u0105 rol\u0119. My\u015bl\u0119 o profesorze Stanis\u0142awie Batawii, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 zgod\u0119 na rozmowy z nazistami osadzonymi w wi\u0119zieniu w Krakowie. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 m.in. wspomniany wcze\u015bniej Rudolf H\u00f6ss, komendant Auschwitz.<\/p>\n
Profesor Batawia wyda\u0142 p\u00f3\u017aniej obszerny artyku\u0142 naukowy, b\u0119d\u0105cy czym\u015b w rodzaju portretu psychologicznego H\u00f6ssa. Dosta\u0142 te\u017c zgod\u0119 na zbadanie innych zbrodniarzy przetrzymywanych w Krakowie, m.in. komendanta obozu p\u0142aszowskiego Amona G\u00f6tha. Oczywi\u015bcie na Zachodzie du\u017co bardziej przebi\u0142y si\u0119 publikacje wydane w j\u0119zyku angielskim przez psychiatr\u00f3w i psycholog\u00f3w ameryka\u0144skich.<\/p>\n
![\"Rami](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/sj5k9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9kMGE0ZGYyMTg4ZmZkMzBlNWM3ZDNmZmI3OWUyZWFkOS5qcGeSlQMAV.jpeg\")
<\/p>\n
Rami Malek (Douglas Kelley) i Russell Crowe (Hermann G\u00f6ring) w filmie „Norymberga”SCOTT GARFIELD, Monolith Films \/ mat. prasowe<\/p>\n
Dlaczego to w\u0142a\u015bnie Douglas Kelley zosta\u0142 wyznaczony jako psychiatra maj\u0105cy wyda\u0107 opini\u0119 na temat s\u0105dzonych Niemc\u00f3w?<\/p>\n
My\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142o w tym sporo przypadku, ale zapewne zwr\u00f3cono uwag\u0119 na jego wcze\u015bniejsze publikacje, cho\u0107by na temat tzw. test\u00f3w Rorschacha. P\u00f3\u017aniej w ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b testowa\u0142 zbrodniarzy oczekuj\u0105cych na proces. Poza tym w czasie wojny s\u0142u\u017cy\u0142 w armii ameryka\u0144skiej w Europie, gdzie zajmowa\u0142 si\u0119 \u017co\u0142nierzami zmagaj\u0105cymi si\u0119 ze stresem bojowym.<\/p>\n
Co ustali\u0142 zesp\u00f3\u0142 psychiatr\u00f3w w Norymberdze? Jaki by\u0142 portret psychologiczny nazistowskich przyw\u00f3dc\u00f3w?<\/p>\n
G\u0142\u00f3wne wnioski, kt\u00f3re sformu\u0142owa\u0142 Kelley, by\u0142y takie, \u017ce oskar\u017ceni w g\u0142\u00f3wnym procesie norymberskim to nie ludzie, w przypadku kt\u00f3rych mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o jakiego\u015b rodzaju powa\u017cnych zaburzeniach psychicznych lub niepoczytalno\u015bci. Okaza\u0142o si\u0119 przede wszystkim, \u017ce byli bardzo ambitni, oddani swojej pracy, d\u0105\u017c\u0105cy do celu bez wzgl\u0119du na zastosowane \u015brodki, nie respektowali norm moralnych.<\/p>\n
Charakterystyczna jest filmowa scena, kiedy Kelley ju\u017c jaki\u015b czas po wojnie wyst\u0119puje w radiu i stara si\u0119 przekona\u0107 s\u0142uchaczy, \u017ce ludzi o takich cechach mo\u017cna spotka\u0107 wsz\u0119dzie, \u017ce kto\u015b podobny mo\u017ce si\u0119 objawi\u0107 w innym kraju ni\u017c Niemcy i niekoniecznie musi nosi\u0107 mundur. By\u0142o to pewne ostrze\u017cenie, wskazanie, \u017ce musimy zawsze uwa\u017ca\u0107, by z\u0142o si\u0119 nie powt\u00f3rzy\u0142o, cho\u0107 niekoniecznie dok\u0142adnie w tej samej formie.<\/p>\n
Jak na te ostrze\u017cenia Kelley’a reagowano w USA?<\/p>\n
W filmie pada delikatna sugestia ze strony radiowego dziennikarza, \u017ce Kelley powinien uwa\u017ca\u0107, bo je\u015bli b\u0119dzie wyg\u0142asza\u0142 tezy, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 odbierane jako uderzaj\u0105ce w nar\u00f3d ameryka\u0144ski, to jego ksi\u0105\u017cka dobrze si\u0119 nie sprzeda. By\u0107 mo\u017ce jego bezkompromisowo\u015b\u0107 mia\u0142a wp\u0142yw na ostatecznie kiepskie wyniki sprzeda\u017cowe.<\/p>\n
Jak skazani na \u015bmier\u0107 nazi\u015bci zachowywali si\u0119, gdy prowadzono ich na \u015bmier\u0107?<\/p>\n
Mamy wiele relacji i zachowanych materia\u0142\u00f3w filmowych, kt\u00f3re wskazuj\u0105, \u017ce jeszcze na sali s\u0105dowej cz\u0119sto reagowali dosy\u0107 demonstracyjnym znu\u017ceniem, niekiedy wybuchali \u015bmiechem. Zdarza\u0142o si\u0119 jednak \u2014 np. podczas wy\u015bwietlania nagra\u0144 z oboz\u00f3w koncentracyjnych \u2014 \u017ce kryli twarze w d\u0142oniach, zas\u0142aniali si\u0119 te\u017c okularami przeciws\u0142onecznymi.<\/p>\n
Je\u015bli chodzi o moment og\u0142oszenia wyroku czy wykonywania kar \u015bmierci, to niew\u0105tpliwie by\u0142 to dla oskar\u017conych \u2014 tych najsurowiej potraktowanych \u2014 du\u017cy wstrz\u0105s. Na przyk\u0142ad admira\u0142 Erich Raeder, skazany na do\u017cywotnie wi\u0119zienie, nie chcia\u0142 przyj\u0105\u0107 tej kary i domaga\u0142 si\u0119 rozstrzelania. Oczywi\u015bcie nie zgodzono si\u0119 na to \u017c\u0105danie i pozosta\u0142 za kratkami, cho\u0107 ze wzgl\u0119du na stan zdrowia wyszed\u0142 p\u00f3\u017aniej na wolno\u015b\u0107. Z kolei dla w\u0142adz wi\u0119ziennych w Norymberdze wstrz\u0105sem by\u0142o np. to, \u017ce G\u00f6ring pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo i ostatecznie nie zawis\u0142 na szubienicy.<\/p>\n
*Filip Ga\u0144czak \u2014 dziennikarz, doktor nauk politycznych, pracownik IPN. Autor ksi\u0105\u017cek o tematyce niemieckiej i polsko-niemieckiej, m.in. „Jan Sehn. Tropiciel nazist\u00f3w”, „Polski nie oddamy. W\u0142adze NRD wobec wydarze\u0144 w PRL 1980\u20131981”, czy „Polako\u017cerca”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Filip Ga\u0144czak: Podoba\u0142 mi si\u0119, mimo r\u00f3\u017cnych „ale”, o kt\u00f3rych pewnie te\u017c b\u0119dziemy rozmawia\u0107. Og\u00f3lne odczucie by\u0142o pozytywne,…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":149975,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[56,32,33,27,25437,5059,6979,8476,34,35,28,31,48,16650,25,22911,46,40,41,30256,47,80,29,30,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-149974","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-article_premium","9":"tag-breaking-news","10":"tag-breakingnews","11":"tag-headlines","12":"tag-hermann_goring","13":"tag-historia_o_historia","14":"tag-ii_wojna_swiatowa","15":"tag-iii_rzesza","16":"tag-latest-news","17":"tag-latestnews","18":"tag-naglowki","19":"tag-najwazniejsze-artykuly","20":"tag-nat_styl","21":"tag-nazizm","22":"tag-news","23":"tag-norymberga","24":"tag-omp","25":"tag-polish","26":"tag-polski","27":"tag-proces_w_norymberdze","28":"tag-screening_general","29":"tag-swiat","30":"tag-top-stories","31":"tag-topstories","32":"tag-wiadomosci","33":"tag-world","34":"tag-world-news","35":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115717602643963392","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149974","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=149974"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149974\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/149975"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=149974"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=149974"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=149974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}