{"id":151767,"date":"2025-12-15T10:07:13","date_gmt":"2025-12-15T10:07:13","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/151767\/"},"modified":"2025-12-15T10:07:13","modified_gmt":"2025-12-15T10:07:13","slug":"niewygodna-prawda-o-pokoju-za-cene-chaosu-bosniacka-lekcja-dla-ukrainy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/151767\/","title":{"rendered":"Niewygodna prawda o pokoju za cen\u0119 chaosu. Bo\u015bniacka lekcja dla Ukrainy"},"content":{"rendered":"

30 lat temu, 14 grudnia 1995 r., prezydenci Bo\u015bni, Chorwacji i Serbii zebrali si\u0119 w Pary\u017cu, aby podpisa\u0107 wynegocjowane przez USA porozumienie pokojowe z Dayton, ko\u0144cz\u0105ce wojn\u0119, w kt\u00f3rej zgin\u0119\u0142o 100 tys. os\u00f3b, a kolejne 2 mln zosta\u0142y przesiedlone. Porozumienie, wypracowane w ci\u0105gu trzech tygodni w bazie si\u0142 powietrznych w Ohio, powstrzyma\u0142o rozlew krwi.<\/p>\n

Teraz gdy administracja Trumpa szuka sposob\u00f3w na zako\u0144czenie wojny rosyjsko-ukrai\u0144skiej, Dayton wci\u0105\u017c uchodzi za model \u2014 dow\u00f3d na to, \u017ce ameryka\u0144ska si\u0142a mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 niemo\u017cliwe konflikty. Por\u00f3wnanie jest kusz\u0105ce. Obie wojny charakteryzuj\u0105 si\u0119 podbojem terytorialnym, pretensjami etnicznymi, polityk\u0105 wielkiego mocarstwa i przera\u017caj\u0105c\u0105 liczb\u0105 ofiar cywilnych.<\/p>\n

Przyjrzyjmy si\u0119 jednak bli\u017cej. Dayton oferuje nie tyle plan, ile ostrze\u017cenie<\/a>. Tak, powstrzyma\u0142o zabijanie. Legitymizowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c czystki etniczne, nagradza\u0142 agresj\u0119 i stworzy\u0142o pa\u0144stwo powszechnie uwa\u017cane za dysfunkcyjne ze wzgl\u0119du na z\u0142o\u017cony, etnicznie podzielony system polityczny, kt\u00f3ry narzuci\u0142. To nie jest przyk\u0142ad dla Ukrainy.<\/p>\n

Ameryka\u0144scy dyplomaci, z Richardem Holbrookiem na czele, z pewno\u015bci\u0105 mieli znaczenie, ale porozumienie zadzia\u0142a\u0142o dzi\u0119ki temu, co nast\u0105pi\u0142o przed nim: operacji Deliberate Force, natowskiej kampanii bombardowa\u0144, kt\u00f3ra przez dwa tygodnie w 1995 r. niszczy\u0142a pozycje bo\u015bniackich Serb\u00f3w. W po\u0142\u0105czeniu z chorwacko-bo\u015bniack\u0105 ofensyw\u0105 l\u0105dow\u0105, bombardowania zmieni\u0142y uk\u0142ad si\u0142. Bo\u015bniaccy Serbowie przybyli do Dayton nie z dobrej woli, ale ze s\u0142abo\u015bci.<\/p>\n

Negocjacje odbywa\u0142y si\u0119 w izolacji w bazie si\u0142 powietrznych Wright-Patterson i by\u0142y kontrolowane przez zesp\u00f3\u0142 Holbrooke’a. Przez 21 dni strony by\u0142y trzymane z dala od medi\u00f3w, oddzielone od doradc\u00f3w i poddawane nieustannym ameryka\u0144skim naciskom.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n

W rezultacie Bo\u015bnia zosta\u0142a podzielona na dwa podmioty: Federacj\u0119 Bo\u015bniacko-Chorwack\u0105 i Republik\u0119 Serbsk\u0105 dla bo\u015bniackich Serb\u00f3w, ze s\u0142abym rz\u0105dem centralnym sprawuj\u0105cym w\u0142adz\u0119 nad oboma podmiotami.<\/p>\n

Bo\u015bnia \u2014 ofiara \u2014 posz\u0142a na najwi\u0119ksze ust\u0119pstwa. Przed wojn\u0105 bo\u015bniaccy Serbowie kontrolowali ok. jednej trzeciej kraju. Dayton da\u0142o im 49 proc. Porozumienie zasadniczo ratyfikowa\u0142o czystki etniczne, tworz\u0105c podmiot zbudowany na masowych okrucie\u0144stwach, w tym ludob\u00f3jstwie w Srebrenicy<\/a> zaledwie kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej.<\/p>\n

Prezydent Bo\u015bni i Hercegowiny Alija Izetbegovi\u0107 z\u0142o\u017cy\u0142 podpis pod ogromn\u0105 presj\u0105. Jego wyczerpany kraj nie m\u00f3g\u0142 dalej walczy\u0107, ale rozumia\u0142, \u017ce legitymizuje co\u015b g\u0142\u0119boko niesprawiedliwego.<\/p>\n

Z Dayton wi\u0105za\u0142a si\u0119 obecno\u015b\u0107 60 tys. \u017co\u0142nierzy si\u0142 pokojowych NATO i Wysokiego Przedstawiciela z szerokimi uprawnieniami oraz szczeg\u00f3\u0142owe za\u0142\u0105czniki obejmuj\u0105ce wszystko od separacji wojskowej po powr\u00f3t uchod\u017ac\u00f3w.<\/p>\n

Porozumienie zatrzyma\u0142o wojn\u0119, ale zamrozi\u0142o Bo\u015bni\u0119 w stanie permanentnego chaosu. Nie zaj\u0119to si\u0119 r\u00f3wnie\u017c szerszymi wyzwaniami wp\u0142ywaj\u0105cymi na perspektywy pokoju w regionie po rozpadzie Jugos\u0142awii. W Dayton celowo pomini\u0119to sporn\u0105 prowincj\u0119 Kosowa<\/a> i pozostawiono j\u0105 w stanie zaognienia. Trzy lata p\u00f3\u017aniej wybuch\u0142a w niej wojna, wywo\u0142uj\u0105c kontrowersyjn\u0105 kampani\u0119 bombardowa\u0144 NATO w 1999 r., kt\u00f3ra zmusi\u0142a Serbi\u0119 do ust\u0119pstw. Cz\u0119\u015bciowe rozwi\u0105zania nie pozostaj\u0105 cz\u0119\u015bciowe \u2014 daj\u0105 przerzuty.<\/p>\n

Dlaczego Dayton zawodzi Ukrain\u0119<\/p>\n

Zacznijmy od przyw\u00f3dztwa. Prezydent USA Bill Clinton by\u0142 osobi\u015bcie zaanga\u017cowany w Dayton, wspierany przez wykwalifikowanych dyplomat\u00f3w, takich jak Holbrooke, a Waszyngton by\u0142 wspierany przez szerok\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 koalicj\u0119. Trump postrzega polityk\u0119 zagraniczn\u0105 przez pryzmat transakcji i wykaza\u0142 si\u0119 niesp\u00f3jnym zaanga\u017cowaniem na rzecz Ukrainy. W jego zespole brakuje kogokolwiek z umiej\u0119tno\u015bciami dyplomatycznymi lub wytrwa\u0142o\u015bci\u0105 Holbrooke’a.<\/p>\n

\"Richard<\/p>\n

Richard Holbrooke, ameryka\u0144ski specjalny wys\u0142annik na Ba\u0142kany, i Slobodan Milosevi\u0107, prezydent Serbii. Belgrad, 23 czerwca 1996 r.PAP\/CAF-EPA \/ PAP<\/p>\n

Prezydent Serbii, Slobodan Milosevi\u0107, by\u0142 regionalnym autokrat\u0105, ostatecznie sko\u0144czy\u0142 w Hadze. Prezydent Rosji W\u0142adimir Putin przewodzi mocarstwu nuklearnemu, dysponuj\u0105cemu wetem w Radzie Bezpiecze\u0144stwa ONZ, globaln\u0105 d\u017awigni\u0105 energetyczn\u0105 i znacznym poparciem mi\u0119dzynarodowych sojusznik\u00f3w i przyjaci\u00f3\u0142. R\u00f3\u017cnica w skali pot\u0119gi i immunitetu jest ogromna.<\/p>\n

Serbia w 1995 r. by\u0142a wyczerpana wojn\u0105 i sankcjami, jej gospodarka by\u0142a zdruzgotana, a wojsko przeci\u0105\u017cone. Rosja w 2025 r. ma ogromne zasoby, 144 mln ludzi i pomimo sankcji podtrzymuje wojn\u0119 poprzez partnerstwo z Chinami, Iranem i Kore\u0105 P\u00f3\u0142nocn\u0105<\/a>.<\/p>\n

Nie ma te\u017c decyduj\u0105cej interwencji wojskowej Zachodu. Dayton zadzia\u0142a\u0142o, poniewa\u017c bombardowania NATO i ofensywy naziemne os\u0142abi\u0142y bo\u015bniackich Serb\u00f3w. Stracili oni terytorium i byli nara\u017ceni na wi\u0119ksze straty. Dzisiejsza Ukraina, pomimo niezwyk\u0142ego oporu, nie ma jeszcze por\u00f3wnywalnej przewagi.<\/p>\n

Rosja kontroluje ok. 18 proc. terytorium Ukrainy. Ukraina mo\u017ce si\u0119 broni\u0107 i prowadzi\u0107 kontrofensywy, ale bior\u0105c pod uwag\u0119 pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 i wahanie okazywane przez jej zwolennik\u00f3w, deklarowane lub rzeczywiste, nie ma przewagi, by zmusi\u0107 Rosj\u0119 do zaakceptowania niekorzystnych warunk\u00f3w.<\/p>\n

Chocia\u017c si\u0142y ukrai\u0144skie podj\u0119\u0142y ostatnio walk\u0119 obronn\u0105 w g\u0142\u0119bi Rosji, uderzaj\u0105c w strategiczne cele, nie by\u0142o odpowiednika operacji Deliberate Force \u2014 \u017cadnej trwa\u0142ej zachodniej kampanii degraduj\u0105cej rosyjskie zdolno\u015bci do punktu nieuchronnej pora\u017cki.<\/p>\n

Lekcja Dayton nie polega na tym, \u017ce same negocjacje ko\u0144cz\u0105 wojny. Negocjacje formalizuj\u0105 realia militarne, gdy jedna ze stron zosta\u0142a wystarczaj\u0105co os\u0142abiona, gdy koszt dalszej walki staje si\u0119 zbyt du\u017cy.<\/p>\n

Skala te\u017c ma znaczenie. Bo\u015bnia ma mniej ni\u017c 4 mln mieszka\u0144c\u00f3w. Pod wzgl\u0119dem powierzchni Ukraina jest najwi\u0119kszym krajem w ca\u0142o\u015bci po\u0142o\u017conym w Europie, jej przedwojenna populacja przekracza\u0142a 40 mln. Podzia\u0142 w stylu Dayton spowodowa\u0142by przesiedlenie kolejnych milion\u00f3w Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Prezydent Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski nie mo\u017ce zaakceptowa\u0107 powa\u017cnych ust\u0119pstw terytorialnych bez bycia nazwanym zdrajc\u0105. Ukrai\u0144ska to\u017csamo\u015b\u0107 narodowa zosta\u0142a na nowo ukszta\u0142towana przez t\u0119 wojn\u0119 \u2014 oddanie ziemi i przyznanie Rosji element\u00f3w kulturowej i historycznej to\u017csamo\u015bci jest anatem\u0105 dla wi\u0119kszo\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

\"Wo\u0142odymyr<\/p>\n

Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski, prezydent Ukrainy, w trakcie spotkania z europejskimi przyw\u00f3dcami. Londyn, 8 grudnia 2025 r.TOLGA AKMEN \/ POOL \/ PAP<\/p>\n

Stawk\u0105 jest mi\u0119dzynarodowa legitymacja. Akceptacja rosyjskich aneksji stanowi\u0142aby najwi\u0119ksze naruszenie porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego po 1945 r. od czasu inwazji Iraku na Kuwejt. Oznacza\u0142oby to, \u017ce mocarstwa nuklearne mog\u0105 si\u0142\u0105 przejmowa\u0107 terytoria s\u0105siad\u00f3w i legitymizowa\u0107 te podboje.<\/p>\n

Jakie przes\u0142anie wysy\u0142a to do innych autorytarnych re\u017cim\u00f3w spogl\u0105daj\u0105cych na swoich s\u0105siad\u00f3w? Zasada, \u017ce granice nie mog\u0105 by\u0107 zmieniane si\u0142\u0105, zakotwiczy\u0142a porz\u0105dek mi\u0119dzynarodowy na 80 lat. Dayton, niezale\u017cnie od tego, jak dobre intencje mieli jego architekci, nagi\u0119\u0142o t\u0119 zasad\u0119 \u2014 zastosowanie jej w Ukrainie z\u0142ama\u0142oby j\u0105 ca\u0142kowicie.<\/p>\n

Jest jeszcze kwestia wdro\u017cenia. Nawet z solidnymi mechanizmami Dayton, mi\u0119dzynarodowe zaanga\u017cowanie os\u0142ab\u0142o, gdy uwaga przenios\u0142a si\u0119 gdzie indziej. Kto mia\u0142by zagwarantowa\u0107 Ukrainie d\u0142ugoterminowe bezpiecze\u0144stwo? Zachodnia uwaga jest kr\u00f3tka. Polityka wewn\u0119trzna utrudnia d\u0142ugoterminowe zobowi\u0105zania.<\/p>\n

Niewygodna prawda o kruchym pokoju<\/p>\n

Trzy dekady pokoju w Bo\u015bni. To z pewno\u015bci\u0105 znacz\u0105ce, ale sp\u00f3jrzmy, ile to kosztowa\u0142o. Dzisiejsza Bo\u015bnia nie jest triumfem dyplomacji. To pomnik tego, co dzieje si\u0119, gdy przedk\u0142ada si\u0119 tymczasow\u0105 celowo\u015b\u0107 i narzucone z g\u00f3ry umowy nad zasady i sprawiedliwo\u015b\u0107. Ukraina zas\u0142u\u017cy\u0142a na co\u015b lepszego. Jej obywatele nie prosili o t\u0119 wojn\u0119. Walczyli z ni\u0105, ponosz\u0105c osza\u0142amiaj\u0105ce koszty. Teraz niekt\u00f3rzy, w tym ci, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce s\u0105 przyjaci\u00f3\u0142mi, chc\u0105 zmusi\u0107 ich do ugody, kt\u00f3ra przypomina kapitulacj\u0119.<\/p>\n

Ukraina potrzebuje wsparcia, kt\u00f3re da jej militarn\u0105 przewag\u0119 przy stole negocjacyjnym. Gwarancji bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3re faktycznie co\u015b znacz\u0105. D\u0142ugoterminowego zaanga\u017cowania. Wsparcia zjednoczonego sojuszu demokratycznych pa\u0144stw, przygotowanego do zintegrowania jej jako sprawdzonego, cennego atutu, a nie problematycznego zobowi\u0105zania.<\/p>\n

Je\u015bli Zach\u00f3d nie pomo\u017ce Ukrainie w negocjacjach si\u0142owych \u2014 nie zapewni broni, gwarancji, zaanga\u017cowania \u2014 to to, co jest oferowane, to umowa, kt\u00f3ra akceptuje rosyjski podb\u00f3j. Prawo mi\u0119dzynarodowe porzucone, agresor nagrodzony i wspierany.<\/p>\n

A co z innymi pa\u0144stwami, kt\u00f3re pozostaj\u0105 ofiarami rosyjskiego imperialistycznego ekspansjonizmu: Gruzj\u0105, Mo\u0142dawi\u0105 i Bia\u0142orusi\u0105? Czy przyk\u0142ad Dayton, kt\u00f3ry nie uwzgl\u0119dni\u0142 szerszych wyzwa\u0144, nie przypomina nam o potrzebie kompleksowego podej\u015bcia do poszukiwania pokoju i nazywania rzeczy po imieniu, zamiast przymykania oczu na przejawy tego samego problemu?<\/p>\n

\"Prezydenci<\/p>\n

Prezydenci Serbii, Chorwacji i Bo\u015bni przygotowuj\u0105 si\u0119 do podpisania porozumienia pokojowego. W drugim rz\u0119dzie przyw\u00f3dcy Hiszpanii, USA, Francji, Niemiec, UK i Rosji. Pary\u017c, 14 grudnia 1995 r.GERARD JULIEN \/ AFP<\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko, Bo\u015bnia uzyska\u0142a pok\u00f3j w 1995 r. A 30 lat p\u00f3\u017aniej nadal jest sparali\u017cowana kompromisami zawartymi pod przymusem. Zastosujmy ten model do Ukrainy, a wynik b\u0119dzie jasny: nie zako\u0144czenie wojny, ale zarysowanie planu nast\u0119pnej. Powiedzenie \u015bwiatu, \u017ce porz\u0105dek mi\u0119dzynarodowy, wszystkie te zasady dotycz\u0105ce suwerenno\u015bci i integralno\u015bci terytorialnej, zawsze by\u0142y tylko czczym gadaniem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"30 lat temu, 14 grudnia 1995 r., prezydenci Bo\u015bni, Chorwacji i Serbii zebrali si\u0119 w Pary\u017cu, aby podpisa\u0107…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":151768,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[56,14968,32,33,27,76,16111,34,35,28,31,48,25,46,40,41,87,47,279,30567,80,29,30,415,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-151767","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-article_premium","9":"tag-bosnia_i_hercegowina","10":"tag-breaking-news","11":"tag-breakingnews","12":"tag-headlines","13":"tag-inwazja_rosji_na_ukraine","14":"tag-jugoslawia","15":"tag-latest-news","16":"tag-latestnews","17":"tag-naglowki","18":"tag-najwazniejsze-artykuly","19":"tag-nat_styl","20":"tag-news","21":"tag-omp","22":"tag-polish","23":"tag-polski","24":"tag-rosja","25":"tag-screening_general","26":"tag-serbia","27":"tag-slobodan_miloszevic","28":"tag-swiat","29":"tag-top-stories","30":"tag-topstories","31":"tag-ukraina","32":"tag-wiadomosci","33":"tag-world","34":"tag-world-news","35":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115723032886471502","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/151767","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=151767"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/151767\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/151768"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=151767"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=151767"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=151767"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}