Bliska jest nam interpretacja by\u0142ego rosyjskiego dyplomaty Borysa Bondariewa, wed\u0142ug kt\u00f3rej dokument ten w istocie nie jest strategi\u0105, lecz pr\u00f3b\u0105 zburzenia 80-letniej roli Ameryki jako architekta globalnego \u0142adu, przy jednoczesnym przedstawieniu pora\u017cki \u2014 i jednostronnego demonta\u017cu ameryka\u0144skiego przyw\u00f3dztwa \u2014 jako rzekomego „odzyskiwania wielko\u015bci”.<\/p>\n
Za intelektualnego architekta strategii-2025 uchodzi Michael Anton \u2014 dyrektor planowania polityki pa\u0144stwowej w Bia\u0142ym Domu, uczestnik rozm\u00f3w z Rosj\u0105 w Stambule w maju 2025 r. oraz by\u0142y pracownik Rady Bezpiecze\u0144stwa Narodowego.<\/p>\n
W swoich publikacjach, cz\u0119sto podpisywanych pseudonimem, Anton promowa\u0142 bezwzgl\u0119dny, antywilsonowski realizm w duchu „America First”, przekonuj\u0105c, \u017ce \u015bwiatow\u0105 polityk\u0105 rz\u0105dzi nie porz\u0105dek moralny, lecz permanentna wojna polityczna. Jego doktryna konkurencyjnego starcia tworzy zaskakuj\u0105cy most filozoficzny do podej\u015bcia transakcyjnego \u2014 kt\u00f3re, jak widzimy, staje si\u0119 dzi\u015b dominuj\u0105ce.<\/p>\n
Zgodnie ze Strategi\u0105-2025 Stany Zjednoczone:<\/p>\n
- \n
- radykalnie przestawiaj\u0105 swoj\u0105 polityk\u0119 na zasad\u0119 „pokoju poprzez si\u0142\u0119”; <\/li>\n
- odrzucaj\u0105 wilsonowski globalizm, stawiaj\u0105c suwerenno\u015b\u0107 ponad instytucjami ponadnarodowymi i u\u017cywaj\u0105c si\u0142y militarnej <\/a>wy\u0142\u0105cznie w obronie interes\u00f3w narodowych, a nie w „krucjatach w imi\u0119 ameryka\u0144skich warto\u015bci”; <\/li>\n
- \u017c\u0105daj\u0105 od pa\u0144stw europejskich przeznaczania 5 proc. PKB na w\u0142asn\u0105 obronno\u015b\u0107; <\/li>\n
- rozszerzaj\u0105 Doktryn\u0119 Monroego o trumpowsk\u0105 poprawk\u0119 dotycz\u0105c\u0105 „kluczowych aktyw\u00f3w i kontroli nad nimi” w celu przeciwdzia\u0142ania chi\u0144skim wp\u0142ywom na p\u00f3\u0142kuli zachodniej (ju\u017c wida\u0107 tego skutki: wypieranie Chin z Kana\u0142u Panamskiego oraz Rosji i Chin z Wenezueli); <\/li>\n
- stawiaj\u0105 na bezlitosn\u0105 rywalizacj\u0119<\/a> gospodarcz\u0105 i technologiczn\u0105 z Pekinem; <\/li>\n
- d\u0105\u017c\u0105 do jak najszybszego zako\u0144czenia wojny w Ukrainie „za wszelk\u0105 cen\u0119”, przerzucaj\u0105c koszty finansowania konfliktu na Europ\u0119; <\/li>\n
- uznaj\u0105 Bliski Wsch\u00f3d za region drugorz\u0119dny; <\/li>\n
- wewn\u0105trz kraju koncentruj\u0105 si\u0119 na ochronie granic, odbudowie przemys\u0142u, dominacji energetycznej, przewadze w sztucznej inteligencji (projekt Genesis) oraz demonta\u017cu polityki DEI [czyli promowaniem „r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, r\u00f3wno\u015bci i inkluzywno\u015bci”]; <\/li>\n
- odpinaj\u0105 Uni\u0119 Europejsk\u0105 od „karawany historii” jako struktur\u0119 zb\u0119dn\u0105<\/a>; <\/li>\n
- pozostawiaj\u0105 Wielk\u0105 Brytani\u0119 jako wysuni\u0119ty przycz\u00f3\u0142ek sojuszniczy. <\/li>\n<\/ul>\n
Zapisany w strategii „elastyczny realizm” (wsp\u00f3\u0142praca bez wsp\u00f3lnych warto\u015bci) oraz „r\u00f3wnowaga si\u0142” w pe\u0142ni odpowiadaj\u0105 zar\u00f3wno Moskwie, jak i Pekinowi, kt\u00f3re w\u0142a\u015bnie redefiniuj\u0105 swoje strefy wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n
\n
Strategia-2025 oznacza faktyczny koniec Pax Americana \u2014 \u0142adu opartego na osobliwym kompromisie: Stany Zjednoczone posiada\u0142y monopol na si\u0142\u0119, ale dobrowolnie kr\u0119powa\u0142y si\u0119 uniwersalnymi zasadami, takimi jak poszanowanie suwerenno\u015bci, integralno\u015bci terytorialnej, wolny handel, bezpiecze\u0144stwo zbiorowe czy retoryka praw cz\u0142owieka.<\/p>\n<\/blockquote>\n
O ko\u0144cu starego porz\u0105dku m\u00f3wi ju\u017c otwarcie kanclerz Niemiec Friedrich Merz, wskazuj\u0105c \u2014 w odniesieniu do Europy \u2014 na schy\u0142ek „ery ideologii”. Si\u0142a militarna mog\u0142a by\u0107 przedmiotem negocjacji, r\u00f3wnowa\u017cenia czy odstraszania; mo\u017cna j\u0105 by\u0142o „kupi\u0107” poprzez bazy wojskowe, kontrakty i gwarancje. Jednak norm i zobowi\u0105za\u0144 instytucjonalnych kupi\u0107 si\u0119 nie da\u0142o. To one ogranicza\u0142y samowol\u0119 i sprawia\u0142y, \u017ce ameryka\u0144ska hegemonia by\u0142a czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c nag\u0105 dominacj\u0105.<\/p>\n
Dla zespo\u0142u Trumpa Pax Americana nie by\u0142o ochron\u0105 pokoju, lecz kosztownym i upokarzaj\u0105cym ci\u0119\u017carem, kt\u00f3ry uczyni\u0142 USA sponsorem cudzych wojen i cudzych elit. Gdy Trump i jego ideologiczne zaplecze m\u00f3wi\u0105 dzi\u015b, \u017ce „Ameryka nikomu nic nie jest winna, a epoka liberalnego globalizmu dobieg\u0142a ko\u0144ca”, chodzi nie tylko o ci\u0119cia wydatk\u00f3w czy przerzucenie odpowiedzialno\u015bci na sojusznik\u00f3w, lecz o demonta\u017c samej idei uniwersalnego porz\u0105dku i wsp\u00f3lnych regu\u0142 gry.<\/p>\n
<\/p>\n
Prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych Donald Trump w Baltimore, USA, 13 grudnia 2025 r.Ishika Samant \/ Staff \/ Getty Images<\/p>\n
Oznacza to r\u00f3wnie\u017c porzucenie „wymogu moralno\u015bci” Morgenthaua, zakorzenionego w polityce, oraz koniec Ameryki jako „tygla narod\u00f3w”, w kt\u00f3rym wolno\u015b\u0107 i rz\u0105dy prawa stanowi\u0142y podstaw\u0119 to\u017csamo\u015bci i dawa\u0142y niemal nieograniczone mo\u017cliwo\u015bci samorealizacji.<\/p>\n
Imperiali\u015bci: Rosja wybiera wieczn\u0105 wojn\u0119<\/p>\n
Przyj\u0119ta r\u00f3wnie\u017c w listopadzie 2025 r.<\/a> Strategia polityki narodowej Rosji do 2036 r., opracowana przez Federaln\u0105 Agencj\u0119 ds. Narodowo\u015bci (kierowan\u0105 przez by\u0142ego funkcjonariusza FSB Igora Barinowa, przy wsp\u00f3\u0142udziale m.in. akademika Walerija Tiszkowa i by\u0142ego ministra W\u0142adimira Zorina), formalizuje podej\u015bcie Kremla. To nie tylko dokument polityki wewn\u0119trznej, lecz ideologiczna platforma dla dzia\u0142a\u0144 zewn\u0119trznych, usprawiedliwiaj\u0105ca agresj\u0119 i wojny r\u00f3\u017cnego rodzaju.<\/p>\n
Strategia-2036 og\u0142asza nar\u00f3d rosyjski jedynym „narodem pa\u0144stwowotw\u00f3rczym”, definiuje j\u0119zyk i kultur\u0119 rosyjsk\u0105 jako rdze\u0144 jedno\u015bci spo\u0142ecznej oraz kluczowy element unikalnego „kodu cywilizacyjnego”.<\/p>\n
\n
Nie chodzi tu o budow\u0119 federacji wieloetnicznej, lecz o asymilacyjny nacjonalizm imperialny: jeden nar\u00f3d, jedno pa\u0144stwo, jeden w\u00f3dz \u2014 swoiste odwr\u00f3cenie ameryka\u0144skiego \u00bbtygla\u00ab.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Taka konstrukcja ideologiczna zapewnia uzasadnienie dla wojny bez ko\u0144ca: „zjednoczenie historycznych ziem rosyjskich” i „ochrona ludno\u015bci rosyjskoj\u0119zycznej” przedstawiane s\u0105 jako naturalne, obronne akty odbudowy pa\u0144stwa-cywilizacji. Na tym jednak inwersje si\u0119 nie ko\u0144cz\u0105: zamiast putinowskiego konsensusu, w kt\u00f3rym „pieni\u0105dz zwyci\u0119\u017ca\u0142 z\u0142o”, coraz wyra\u017aniej dominuje nowy \u2014 pieni\u0105dza, kt\u00f3ry zwyci\u0119\u017ca dobro.<\/p>\n
Handlarze: \u015bwiat rz\u0105dzony przez deale<\/p>\n
Na \u015bwiecie dominuje dzi\u015b poziom transakcyjny, utrwalony w zakulisowej dyplomacji, kt\u00f3ry sprowadza rz\u0105dzenie pa\u0144stwami do dzia\u0142alno\u015bci quasi-biznesowej. Do autor\u00f3w tej koncepcji zaliczy\u0107 mo\u017cna Michaela Antona, [skrajnie prawicowego doradcy Trumpa] Steve\u2019a Bannona, [by\u0142ego zast\u0119pc\u0119 przedstawiciela USA ds. handlu] Roberta Lighthizera, [cz\u0142onka prezydenckiej rady doradczej ds. wywiadu USA] Roberta O\u2019Briena czy [g\u0142\u00f3wnego startega Bia\u0142ego Domu] Petera Navarro, a do jej promotor\u00f3w \u2014 samego Trumpa, Vance\u2019a, Witkoffa, Kushnera i Driscolla (Rubio wci\u0105\u017c pr\u00f3buje balansowa\u0107<\/a> mi\u0119dzy przesz\u0142o\u015bci\u0105 a ju\u017c ukszta\u0142towan\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105).<\/p>\n
Na arenie mi\u0119dzynarodowej zwolennikami podej\u015bcia transakcyjnego s\u0105 autokraci tacy jak Xi Jinping, Narendra Modi, W\u0142adimir Putin, Viktor Orban, Recep Tayyip Erdoaan czy Robert Fico, a ich „operatorzy” \u2014 pokroju Kiri\u0142\u0142a Dmitriewa czy Witkoffa \u2014 dzia\u0142aj\u0105 na poziomie wykonawczym.<\/p>\n
Tu geopolityka staje si\u0119 przedmiotem handlu: terytorium Ukrainy, op\u00f3\u017anienia w dostawach broni, wymiana danych wywiadowczych, osobliwe „wyzwolenie obwodu kurskiego” czy luzowanie sankcji oferowane s\u0105 w barterze za dost\u0119p do zasob\u00f3w Arktyki, projekt\u00f3w energetycznych i finansowych furtek.<\/p>\n
\n
Dyplomacja ulega prywatyzacji: wychodzi z ministerstw spraw zagranicznych i przenosi si\u0119 do klub\u00f3w golfowych oraz hoteli.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Ten „zorientowany na deal” styl nie tylko spycha d\u0105\u017cenie do pokoju w Ukrainie na dalszy plan, lecz realnie rozmywa system warto\u015bci ukszta\u0142towany w USA, jednocze\u015bnie przedstawiaj\u0105c narracj\u0119 Kremla<\/a> jako uprawnion\u0105 walk\u0119 o „mark\u0119 rynkow\u0105”. Paradoks trumpowskiego podej\u015bcia polega na tym, \u017ce nie odrzuca ono globalnej dominacji Ameryki \u2014 wr\u0119cz przeciwnie, demonstracja wy\u017cszo\u015bci pozostaje jego centraln\u0105 potrzeb\u0105.<\/p>\n
Tyle \u017ce dominacja ta traci struktur\u0119<\/a>: zamiast architektury strategicznej, norm i zobowi\u0105za\u0144 instytucjonalnych Pax Americana pojawia si\u0119 improwizowane przyw\u00f3dztwo oparte na retoryce, gro\u017abach, symbolicznych gestach i negocjacjach-pu\u0142apkach.<\/p>\n
<\/p>\n
Od lewej: rosyjski negocjator Jurij Uszakow, zi\u0119\u0107 Donalda Trumpa Jared Kushner rosyjski negocjator Kiri\u0142\u0142 Dmitriew oraz ameryka\u0144ski wys\u0142annik Steve Witkoff, Kreml, 2 grudnia 2025 r.Biuro prasowe Kremla\/Anadolu via Getty Images, Contributor \/ Getty Images<\/p>\n
To ch\u0119\u0107 „bycia numerem jeden” bez odpowiedzialno\u015bci \u2014 ambicja bez struktury, wp\u0142yw bez zasad, kt\u00f3re kiedy\u015b czyni\u0142y ameryka\u0144sk\u0105 pot\u0119g\u0119 przewidywaln\u0105. W tej logice szybkie, efektowne transakcje staj\u0105 si\u0119 istot\u0105 stylu politycznego: Trump woli kr\u00f3tkie operacje<\/a> od d\u0142ugofalowych strategii, natychmiastowe uznanie od mozolnej pracy instytucjonalnej, bezpo\u015bredni kontakt od systemu bezpiecze\u0144stwa zbiorowego. Ka\u017cda z\u0142o\u017cona konstrukcja \u2014 od norm suwerenno\u015bci po zobowi\u0105zania wielostronne \u2014 jawi si\u0119 jako przeszkoda, a nie fundament porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego.<\/p>\n
Podej\u015bcie transakcyjne nie jest wi\u0119c anomali\u0105, lecz naturalnym przed\u0142u\u017ceniem politycznego temperamentu Trumpa. \u015awiat zamienia si\u0119 w ci\u0105g kr\u00f3tkoterminowych interes\u00f3w, skutki strategiczne s\u0105 ignorowane, a sukces mierzy si\u0119 szybko\u015bci\u0105 symbolicznego zwyci\u0119stwa.<\/p>\n
\n
To w\u0142a\u015bnie ta polityka stworzy\u0142a wypaczony symbiotyczny uk\u0142ad USA z Kremlem, otwieraj\u0105cy drog\u0119 do legitymizacji podboj\u00f3w poprzez inwestycje i wsp\u00f3lne zyski \u2014 jednocze\u015bnie sabotuj\u0105c sp\u00f3jno\u015b\u0107 strategiczn\u0105 Stan\u00f3w Zjednoczonych i rozbijaj\u0105c jedno\u015b\u0107 Europy.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Ale kto dzi\u015b przejmuje si\u0119 takimi drobiazgami?<\/p>\n
Kreml czyta znaki: moment s\u0142abo\u015bci Zachodu<\/p>\n
Nowa strategia USA zamienia agresj\u0119 z naruszenia prawa mi\u0119dzynarodowego w „nieuchronno\u015b\u0107 dziejow\u0105”, przedstawian\u0105 jako organiczna jedno\u015b\u0107 \u2014 co by\u0142oby nie do pomy\u015blenia bez upadku Pax Americana. Kreml od dawna wierzy, \u017ce Stany Zjednoczone zrezygnuj\u0105 z roli gwaranta liberalnego porz\u0105dku, a \u015bwiat ze\u015blizgnie si\u0119 od prawa ku transakcjom bez regu\u0142.<\/p>\n
Od monachijskiego przem\u00f3wienia Putina w 2007 r., przez wojn\u0119 z Gruzj\u0105, aneksj\u0119 Krymu, kampani\u0119 syryjsk\u0105, a\u017c po pierwsz\u0105 kadencj\u0119 Trumpa, Moskwa trafnie odczytywa\u0142a sygna\u0142y ameryka\u0144skiego odwrotu od uniwersalistycznej misji. Izolacjonizm w Waszyngtonie, zm\u0119czenie „nieko\u0144cz\u0105cymi si\u0119 wojnami” i erozja wiary w rol\u0119 architekta \u015bwiatowego \u0142adu postrzegane s\u0105 nie jako chwilowa s\u0142abo\u015b\u0107, lecz trwa\u0142y trend, otwieraj\u0105cy przed Rosj\u0105 okno mo\u017cliwo\u015bci<\/a>.<\/p>\n
Logika jest prosta: skoro Pax Americana przestaje istnie\u0107, normy suwerenno\u015bci i integralno\u015bci terytorialnej trac\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, bezpiecze\u0144stwo zbiorowe rozpada si\u0119 na zestaw bilateralnych uk\u0142ad\u00f3w, a zmiana granic i „zjednoczenie historycznych ziem” staj\u0105 si\u0119 jedn\u0105 z opcji, a nie wyj\u0105tkiem.<\/p>\n
Dla Kremla kluczowe nie jest os\u0142abienie ameryka\u0144skiej si\u0142y jako takiej, lecz os\u0142abienie przywi\u0105zania USA do w\u0142asnych norm. To w\u0142a\u015bnie oczekiwanie tego normatywnego odwrotu umo\u017cliwia obecn\u0105 wojn\u0119 w Ukrainie. Moskwa liczy nie tyle na militarn\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 Zachodu, ile na jego gotowo\u015b\u0107 do przeniesienia wojny i aneksji terytori\u00f3w do sfery „zarz\u0105dzalnego konfliktu”, rozstrzyganego na poziomie transakcyjnym.<\/p>\n
\n
I oto prezent: Strategia-2025 uznaje relacje z Rosj\u0105 za element „stabilno\u015bci strategicznej” i deklaruje brak dalszej ekspansji NATO na Wsch\u00f3d, czyni\u0105c Europ\u0119 skrajnie podatn\u0105 na presj\u0119.<\/p>\n<\/blockquote>\n
To sprzyja budowie Pax Russica.<\/p>\n
Kto zap\u0142aci wi\u0119cej za Europ\u0119?<\/p>\n
Waszyngton nie liczy ju\u017c na atlantyck\u0105 solidarno\u015b\u0107 wobec autorytaryzmu, a transakcyjne podej\u015bcie sprowadza bezpiecze\u0144stwo Europy do um\u00f3w dwustronnych. Moskwa otwarcie og\u0142asza Europ\u0119 s\u0142abym przeciwnikiem<\/a> i wykorzystuje energetyk\u0119 oraz migracj\u0119 jako bro\u0144 hybrydow\u0105, sugeruj\u0105c: „handlujcie z nami, a zagro\u017ce\u0144 b\u0119dzie mniej”.<\/p>\n
Normalizacja logiki transakcyjnej jest szczeg\u00f3lnie destrukcyjna \u2014 zamienia los Europy w monet\u0119 przetargow\u0105 mi\u0119dzy Waszyngtonem a Moskw\u0105 i czyni jej oparty na regu\u0142ach model integracji wielostronnej anachronizmem.<\/p>\n
<\/p>\n
Prezydent Rosji W\u0142adimir Putin na Kremlu. Moskwa, Rosja, 8 grudnia 2025 r.PAP<\/p>\n
Kontynent staje przed wyborem: sta\u0107 si\u0119 zmilitaryzowanym pionkiem w nowej zimnej wojnie, pogodzi\u0107 si\u0119 z podporz\u0105dkowan\u0105 rol\u0105 w rosyjskiej strefie wp\u0142yw\u00f3w albo patrze\u0107, jak jego wschodnia granica zostaje sprzedana na aukcji temu, kto zap\u0142aci wi\u0119cej.<\/p>\n
Pr\u00f3ba pogodzenia solidarno\u015bci moralnej, autonomii strategicznej i pragmatyzmu gospodarczego grozi tym, \u017ce nie zadowoli nikogo i nie zapewni nikomu przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Gdy wszystko ma swoj\u0105 cen\u0119<\/p>\n
Prawdziwe zagro\u017cenie tkwi w normalizacji podej\u015bcia transakcyjnego \u2014 to w\u0142a\u015bnie ono oznacza wpadni\u0119cie w otch\u0142a\u0144 opisan\u0105 przez Edgara Allana Poego, z kt\u00f3rej wydosta\u0107 si\u0119 mo\u017cna tylko cudem. Je\u015bli polityka mocarstw sprowadza si\u0119 do rynku terytori\u00f3w, ce\u0142 i sankcji, agresja zyskuje konkretn\u0105 cen\u0119, op\u0142acan\u0105 aktywami ofiary, a porozumienia pokojowe nie przynosz\u0105 pokoju<\/a>, lecz zach\u0119caj\u0105 do kolejnych grabie\u017cy.<\/p>\n
Taki \u015bwiat niszczy porz\u0105dek deklarowany przez USA od \u015brodka \u2014 sojusznicy przestaj\u0105 ufa\u0107 ameryka\u0144skiemu s\u0142owu. Podkopuje te\u017c kremlowski mit narodowego monolitu, pokazuj\u0105c, \u017ce „historyczne zjednoczenie” i „rosyjski \u015bwiat” to jedynie gra w Monopoly.<\/p>\n
W d\u0142ugiej perspektywie model ten s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie oportunistycznym po\u015brednikom i pa\u0144stwom rewizjonistycznym, niszcz\u0105c przewidywalno\u015b\u0107, sp\u00f3jno\u015b\u0107 sojuszy i prawo mi\u0119dzynarodowe \u2014 fundamenty przetrwania ma\u0142ych pa\u0144stw.<\/p>\n
Suwerenno\u015b\u0107 czy towar?<\/p>\n