{"id":156285,"date":"2025-12-17T16:15:11","date_gmt":"2025-12-17T16:15:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/156285\/"},"modified":"2025-12-17T16:15:11","modified_gmt":"2025-12-17T16:15:11","slug":"matematyka-starsza-niz-pismo-geometryczne-wzory-sprzed-8-tys-lat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/156285\/","title":{"rendered":"Matematyka starsza ni\u017c pismo. Geometryczne wzory sprzed 8 tys. lat"},"content":{"rendered":"

Naukowcy opisali te zaskakuj\u0105ce wnioski w czasopi\u015bmie Journal of World Prehistory, analizuj\u0105c zdobienia na naczyniach sprzed ponad 8 tysi\u0119cy lat. Badania przeprowadzili prof. Josef Garfinkel oraz Sarah Krulwich z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, kt\u00f3rzy skupili si\u0119 na ceramice kultury Halaf z p\u00f3\u0142nocnej Mezopotamii, datowanej na lata oko\u0142o 6200-5500 p.n.e.<\/p>\n

Mezopotamska ceramika zmienia histori\u0119 sztuki<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie na tych naczyniach po raz pierwszy w spos\u00f3b konsekwentny pojawiaj\u0105 si\u0119 motywy ro\u015blinne. Wcze\u015bniejsze epoki skupia\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na ludziach i zwierz\u0119tach, tymczasem tw\u00f3rcy kultury Halaf zacz\u0119li przedstawia\u0107 kwiaty, krzewy, ga\u0142\u0119zie i drzewa jako samodzielny, powtarzalny temat artystyczny. Badacze przeanalizowali zabytki z 29 stanowisk archeologicznych, dokumentuj\u0105c setki motyw\u00f3w botanicznych. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich by\u0142a realistyczna, inne mia\u0142y charakter bardziej abstrakcyjny, lecz wszystkie zdradza\u0142y wyra\u017any porz\u0105dek i zamys\u0142.<\/p>\n

Ukryta matematyka w p\u0142atkach kwiat\u00f3w<\/p>\n

Najbardziej intryguj\u0105ce okaza\u0142y si\u0119 wzory kwiatowe.\u00a0Na wielu misach i naczyniach kwiaty rozmieszczono w liczbach, kt\u00f3re tworz\u0105 czytelne sekwencje: 4, 8, 16, 32, a nawet 64 elementy. Zdaniem naukowc\u00f3w nie jest to przypadek ani wy\u0142\u0105cznie dekoracja. Takie rozmieszczenie wymaga\u0142o planowania oraz umiej\u0119tno\u015bci r\u00f3wnego podzia\u0142u przestrzeni, a wi\u0119c podstawowego rozumowania matematycznego. Co istotne, m\u00f3wimy o czasach o kilka tysi\u0119cy lat wcze\u015bniejszych ni\u017c najstarsze znane systemy zapisu liczb.<\/p>\n

Autorzy badania sugeruj\u0105, \u017ce tego typu my\u015blenie mog\u0142o mie\u0107 swoje \u017ar\u00f3d\u0142a w codziennym \u017cyciu osiad\u0142ych spo\u0142eczno\u015bci: przy podziale plon\u00f3w, wyznaczaniu dzia\u0142ek czy organizacji wsp\u00f3lnej przestrzeni w wioskach. Odkrycie to wpisuje si\u0119 w nurt etnomatematyki, czyli bada\u0144 nad tym, jak r\u00f3\u017cne kultury wyra\u017ca\u0142y poj\u0119cia matematyczne bez u\u017cycia formalnych symboli. W przypadku ceramiki Halaf widzimy matematyk\u0119 zapisan\u0105 w formie rytmu, symetrii i powtarzalno\u015bci. Zamiast liczb i r\u00f3wna\u0144 pojawiaj\u0105 si\u0119 wizualne struktury, kt\u00f3re pokazuj\u0105, \u017ce ludzie potrafili intuicyjnie operowa\u0107 poj\u0119ciami sekwencji, proporcji i r\u00f3wnowagi.<\/p>\n

Zaskakuj\u0105cy brak ro\u015blin jadalnych<\/p>\n

Analiza motyw\u00f3w ro\u015blinnych przynios\u0142a jeszcze jedno ciekawe spostrze\u017cenie. Na naczyniach nie pojawiaj\u0105 si\u0119 ro\u015bliny uprawne ani gatunki jadalne. Zamiast nich dominuj\u0105 kwiaty, krzewy i drzewa o bardziej uniwersalnym, estetycznym charakterze. To sugeruje, \u017ce zdobienia nie mia\u0142y na celu dokumentowania rolnictwa czy rytua\u0142\u00f3w. Badacze przypuszczaj\u0105, \u017ce kwiaty wybierano ze wzgl\u0119du na ich pozytywne skojarzenia i atrakcyjno\u015b\u0107 wizualn\u0105 – nawet w odleg\u0142ej prehistorii mog\u0142y one po prostu „cieszy\u0107 oko”.<\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko, cho\u0107 pierwsze zapisy matematyczne pojawi\u0105 si\u0119 dopiero w p\u00f3\u017aniejszym Sumerze, ceramika kultury Halaf pokazuje, \u017ce my\u015blenie matematyczne istnia\u0142o na d\u0142ugo przed wynalezieniem pisma. By\u0142o zakorzenione w obserwacji natury, organizacji przestrzeni i potrzebach \u017cycia wsp\u00f3lnotowego.<\/p>\n

Wioska czarownic w Andaluzji. Tradycja si\u0119ga mrocznych czas\u00f3w\u00a9 2025 Associated Press<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Masz sugestie, uwagi albo widzisz b\u0142\u0105d? Napisz do nas<\/p>\n

Zapisz si\u0119 na geekweekowy newsletter i \u0142ap naj\u015bwie\u017csze newsy ze \u015bwiata tech, lifehacki, porady i ciekawostki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Naukowcy opisali te zaskakuj\u0105ce wnioski w czasopi\u015bmie Journal of World Prehistory, analizuj\u0105c zdobienia na naczyniach sprzed ponad 8…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":156286,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[32,33,27,34,35,28,31,25,40,41,80,29,30,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-156285","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-headlines","11":"tag-latest-news","12":"tag-latestnews","13":"tag-naglowki","14":"tag-najwazniejsze-artykuly","15":"tag-news","16":"tag-polish","17":"tag-polski","18":"tag-swiat","19":"tag-top-stories","20":"tag-topstories","21":"tag-wiadomosci","22":"tag-world","23":"tag-world-news","24":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115735804363087522","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156285","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=156285"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156285\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/156286"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=156285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=156285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=156285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}