Zesp\u00f3\u0142 astronom\u00f3w obserwuj\u0105cych m\u0142ody uk\u0142ad gwiezdny Fomalhaut dostrzeg\u0142 unikalne zjawisko: skutki zderze\u0144 du\u017cych planetozymali. Zdarzenia, kt\u00f3re zauwa\u017cono w\u00a02004 i\u00a02023 r., stanowi\u0105 pierwszy przypadek dostrze\u017cenia zderzenia tego typu w\u00a0innym uk\u0142adzie planetarnym ni\u017c nasz. Uk\u0142ad Fomalhaut po\u0142o\u017cony jest zaledwie 25 lat \u015bwietlnych od Ziemi i\u00a0liczy 440 mln lat, co w\u00a0skali kosmicznej czyni go \u201em\u0142odym\u201d. Wystarczy tutaj przypomnie\u0107, \u017ce nasz Uk\u0142ad S\u0142oneczny jest dziesi\u0119\u0107 razy starszy, a\u00a0wci\u0105\u017c znajduje si\u0119 w\u00a0po\u0142owie swojego prognozowanego wieku. To w\u0142a\u015bnie w\u00a0takich m\u0142odych uk\u0142adach mo\u017cna obserwowa\u0107 powstawanie planet i\u00a0ksi\u0119\u017cyc\u00f3w w\u00a0wyniku gwa\u0142townych zderze\u0144 licznych tam cia\u0142 niebieskich.<\/p>\n
Jak wyja\u015bni\u0142 lider zespo\u0142u Paul Kalas z\u00a0Uniwersytetu Kalifornijskiego w\u00a0Berkeley, obserwacje nie uchwyci\u0142y samego momentu zderzenia, lecz chmur\u0119 py\u0142u powsta\u0142\u0105 po gwa\u0142townym zderzeniu planetozymali. Dla naukowc\u00f3w jest to wyj\u0105tkowe zdarzenie, bowiem przypomina na wiele sposob\u00f3w wczesne etapy ewolucji Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Takie wydarzenia, cho\u0107 rzadkie, odgrywa\u0142y kluczow\u0105 rol\u0119 w\u00a0formowaniu si\u0119 planet i\u00a0ksi\u0119\u017cyc\u00f3w miliardy lat temu.<\/p>\n
Pierwsze badania uk\u0142adu Fomalhaut prowadzone by\u0142y przez Kalasa ju\u017c w\u00a01993 r., kiedy to naukowcy poszukiwali \u015blad\u00f3w py\u0142u pozosta\u0142ego po tworzeniu si\u0119 planet. W\u00a02008 r. odkryto jasny punkt w\u00a0dysku wok\u00f3\u0142 gwiazdy. Wtedy te\u017c uznano, \u017ce mo\u017ce to by\u0107 egzoplaneta. Najnowsze dane sugeruj\u0105 jednak, \u017ce jasny obiekt nazwany Fomalhaut b to ob\u0142ok py\u0142u powsta\u0142y w\u00a0zderzeniu planetazymali, a\u00a0nie planeta.<\/p>\n
Ustalono, \u017ce zderzaj\u0105ce si\u0119 cia\u0142a mia\u0142y ok. 60 km \u015brednicy, co znacznie przewy\u017csza rozmiary planetoidy Chicxulub, odpowiedzialnej za wymarcie dinozaur\u00f3w. Szacuje si\u0119, \u017ce podobnych planetozymali w\u00a0otoczeniu Fomalhaut mo\u017ce by\u0107 a\u017c 300 mln. W\u00a0uk\u0142adzie tym wykryto tak\u017ce gazy, takie jak tlenek w\u0119gla, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na obecno\u015b\u0107 lodowych cia\u0142, przypominaj\u0105cych komety z\u00a0naszego Uk\u0142adu S\u0142onecznego.<\/p>\n
Zesp\u00f3\u0142 por\u00f3wnuje zaobserwowane ob\u0142oki py\u0142u ze skutkami testu DART przeprowadzonego przez NASA w\u00a02022 r. Oba te zdarzenia stanowi\u0105 cenn\u0105 nauk\u0119 dla badaczy, wskazuj\u0105 bowiem, \u017ce ob\u0142oki tego typu mog\u0105 cz\u0119sto wprowadza\u0107 astronom\u00f3w w\u00a0b\u0142\u0105d. Naukowcy mog\u0105 je po prostu bra\u0107 za nowo powsta\u0142e planety w\u00a0m\u0142odych uk\u0142adach planetarnych.<\/p>\n
Ju\u017c teraz astronomowie zapowiadaj\u0105 dalsze obserwacje uk\u0142adu Fomalhaut zar\u00f3wno za pomoc\u0105 Kosmicznego Teleskopu Hubble’a, jak i\u00a0Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba. Wyniki potwierdzaj\u0105, \u017ce chmura z\u00a02023 r. wci\u0105\u017c jest widoczna i\u00a0nawet o\u00a030 proc. ja\u015bniejsza ni\u017c ta z\u00a02003 r. Badacze ostrzegaj\u0105, \u017ce ka\u017cdy nowoczesny teleskop poszukuj\u0105cy planet powinien uwzgl\u0119dnia\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 pomy\u0142ki z\u00a0ob\u0142okiem py\u0142u powsta\u0142ym w\u00a0wyniku planetarnej kolizji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Zesp\u00f3\u0142 astronom\u00f3w obserwuj\u0105cych m\u0142ody uk\u0142ad gwiezdny Fomalhaut dostrzeg\u0142 unikalne zjawisko: skutki zderze\u0144 du\u017cych planetozymali. Zdarzenia, kt\u00f3re zauwa\u017cono w\u00a02004…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":159973,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[120,118,119,42,38,40,39,41,116,114,115,121,117],"class_list":{"0":"post-159972","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-nauka","9":"tag-nauka-i-technika","10":"tag-naukatechnika","11":"tag-pl","12":"tag-poland","13":"tag-polish","14":"tag-polska","15":"tag-polski","16":"tag-science","17":"tag-science-and-technology","18":"tag-sciencetechnology","19":"tag-technika","20":"tag-technology"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115746618422859296","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/159972","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=159972"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/159972\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/159973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=159972"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=159972"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=159972"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}