Stosowanie teorii salda w rozliczeniach stron niewa\u017cnej umowy kredytowej oraz ograniczanie konsumentom prawa do odsetek nie maj\u0105 \u017cadnych podstaw prawnych. S\u0105dy, kt\u00f3re stosuj\u0105 teori\u0119 salda lub na jakiejkolwiek innej podstawie ograniczaj\u0105 konsumentom prawo do odsetek, naruszaj\u0105 prawo UE \u2014 pisze w opinii dla Business Insidera radca prawny Rados\u0142aw G\u00f3rski, reprezentuj\u0105cy konsument\u00f3w w sporach prawnych z bankami.<\/p>\n
Czytaj tak\u017ce w BUSINESS INSIDER<\/p>\n
W polskich sprawach o ustalenie niewa\u017cno\u015bci umowy kredytu (w szczeg\u00f3lno\u015bci w sprawach „frankowych”) trwa sp\u00f3r, kt\u00f3ry z punktu widzenia zwyk\u0142ego kredytobiorcy mo\u017cna stre\u015bci\u0107 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: czy po stwierdzeniu niewa\u017cno\u015bci umowy konsument ma prawo uzyska\u0107 zwrot wszystkich zap\u0142aconych bankowi kwot wraz z odsetkami liczonymi od dnia wezwania banku do zap\u0142aty (teoria dw\u00f3ch kondykcji), czy te\u017c jakiekolwiek pieni\u0105dze nale\u017c\u0105 mu si\u0119 dopiero po „rozliczeniu” wyp\u0142aconego przez bank kapita\u0142u (teoria salda).<\/p>\n
Teoria dw\u00f3ch kondykcji oznacza, \u017ce po stwierdzeniu niewa\u017cno\u015bci umowy ka\u017cda strona ma swoje odr\u0119bne roszczenie o zwrot tego, co \u015bwiadczy\u0142a \u2014 niezale\u017cnie od tego, \u017ce jednocze\u015bnie mo\u017ce by\u0107 d\u0142u\u017cnikiem drugiej strony. Konsument mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 zwrotu wszystkich wp\u0142at, a bank \u2014 je\u017celi chce \u2014 mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 zwrotu wyp\u0142aconego kapita\u0142u.<\/p>\n
Teoria salda z perspektywy konsumenta oznacza natomiast, \u017ce \u015bwiadczenia konsumenta staj\u0105 si\u0119 „nienale\u017cne” dopiero wtedy, gdy \u0142\u0105czna suma wp\u0142at przekroczy kapita\u0142. I co najwa\u017cniejsze: teoria salda zak\u0142ada automatyczn\u0105 kompensacj\u0119 z urz\u0119du, bez o\u015bwiadczenia o potr\u0105ceniu.<\/p>\n
Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce na poziomie praktyki orzeczniczej w Polsce uformowa\u0142a si\u0119 du\u017ca grupa wyrok\u00f3w, kt\u00f3re stosuj\u0105 tzw. teori\u0119 salda lub ograniczaj\u0105 konsumentom prawo do odsetek (np. zas\u0105dzaj\u0105c je dopiero od prawomocno\u015bci wyroku i tylko od „nadp\u0142aty” ponad kapita\u0142). Takie negatywne dla konsument\u00f3w praktyki s\u0105d\u00f3w s\u0105 stosowane w ca\u0142ym kraju \u2014 i pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w orzecznictwie S\u0105du Najwy\u017cszego.<\/p>\n
Problem polega na tym, \u017ce stosowanie teorii salda i pozbawianie konsument\u00f3w prawa do odsetek nie znajduj\u0105 podstaw prawnych. Takie praktyki s\u0105 z pewno\u015bci\u0105 na r\u0119k\u0119 bankom, chroni\u0105c je przed ekonomicznymi skutkami sankcji za stosowanie nieuczciwych postanowie\u0144 umownych.<\/p>\n
2. Jestem pe\u0142nomocnikiem konsument\u00f3w w sprawie C-510\/25. O co pyta polski s\u0105d?<\/p>\n
Jestem pe\u0142nomocnikiem konsument\u00f3w w sprawie prejudycjalnej C-510\/25<\/a> (tzw. Adazik), skierowanej do TSUE przez S\u0105d Okr\u0119gowy w Warszawie. Sprawa dotyczy skutk\u00f3w stwierdzenia niewa\u017cno\u015bci umowy kredytowej zawartej z konsumentami, zawieraj\u0105cej nieuczciwe postanowienia umowne.<\/p>\n O co warszawski s\u0105d pyta TSUE (w uproszczeniu)?<\/p>\n \u00b7 Czy art. 6 ust. 1 w zwi\u0105zku z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93\/13\/EWG sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 rozliczeniu w modelu „teorii salda”, w kt\u00f3rym s\u0105d z urz\u0119du kompensuje roszczenie konsumenta o zwrot \u015bwiadcze\u0144 z roszczeniem banku o zwrot kapita\u0142u, a w rezultacie konsument „nabywa” roszczenie dopiero po przekroczeniu wyp\u0142aconego kapita\u0142u?<\/p>\n \u00b7 Czy te same przepisy sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 ograniczaniu prawa konsumenta do odsetek za op\u00f3\u017anienie od wszystkich \u015bwiadcze\u0144 spe\u0142nionych na rzecz banku w wykonaniu niewa\u017cnej umowy kredytowej?<\/p>\n S\u0105d w Warszawie, kt\u00f3ry skierowa\u0142 do TSUE pytania prejudycjalne, ma powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci co do zgodno\u015bci z prawem stosowania teorii salda oraz co do pozbawiania konsument\u00f3w prawa do odsetek, czemu wyraz da\u0142 w uzasadnieniu postanowienia o skierowaniu sprawy do Trybuna\u0142u.<\/p>\n Odpowied\u017a TSUE na tak postawione pytania ostatecznie wyja\u015bni, czy znaczna grupa s\u0119dzi\u00f3w w Polsce orzeka sprzecznie z prawem Unii Europejskiej.<\/p>\n W mojej ocenie argumenty przemawiaj\u0105 za tym, \u017ce pozbawianie konsument\u00f3w odsetek i stosowanie teorii salda (rozumianej jako automatyczna kompensacja z urz\u0119du) narusza prawo UE. Podzielam wi\u0119c w\u0105tpliwo\u015bci S\u0119dziego Tomasza Niewiadomskiego, kt\u00f3ry skierowa\u0142 do Trybuna\u0142u pytania prejudycjalne.<\/p>\n 3. Aktualny etap post\u0119powania przed TSUE: pisma z\u0142o\u017cone, czekamy na dalsze decyzje proceduralne<\/p>\n W opisanej wy\u017cej sprawie prejudycjalnej strony przedstawi\u0142y ju\u017c stanowiska na pi\u015bmie (ja r\u00f3wnie\u017c z\u0142o\u017cy\u0142em do TSUE pisemne uwagi).<\/p>\n Teraz \u2014 jak w ka\u017cdej sprawie prejudycjalnej \u2014 przed Trybuna\u0142em pozostaje decyzja, czy zostanie wyznaczona rozprawa (nie zawsze jest wyznaczana), a nast\u0119pnie kiedy zapadnie rozstrzygni\u0119cie.<\/p>\n 4. Dlaczego teoria salda jest nie do obrony ze wzgl\u0119du na jej sprzeczno\u015b\u0107 z prawem<\/p>\n W mojej ocenie teoria salda to konstrukcja, kt\u00f3ra os\u0142abia ochron\u0119 konsumenta i jest sprzeczna z celami dyrektywy 93\/13: zamiast usuwa\u0107 skutki nieuczciwych warunk\u00f3w i przywraca\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 \u2014 chroni interes nieuczciwego przedsi\u0119biorcy i premiuje banki, kt\u00f3re na takim rozliczeniu wychodz\u0105 bardzo korzystnie.<\/p>\n Najwa\u017cniejsze, praktyczne skutki teorii salda:<\/p>\n To jest \u2014 w mojej ocenie \u2014 lista najwa\u017cniejszych negatywnych dla konsument\u00f3w skutk\u00f3w, kt\u00f3rych dyrektywa 93\/13 w\u0142a\u015bnie ma nie dopuszcza\u0107.<\/p>\n 5. Dla r\u00f3wnowagi: teoria salda bywa przedstawiana jako ochrona przed pozwami bank\u00f3w o kapita\u0142. Tyle \u017ce nie trzeba stosowa\u0107 dzia\u0142a\u0144 sprzecznych z prawem UE, aby chroni\u0107 konsumenta przed pozwem banku.<\/p>\n Zwolennicy teorii salda stoj\u0105 na stanowisku, \u017ce teoria salda chroni konsument\u00f3w przed pozwami bank\u00f3w o zwrot kapita\u0142u, argumentuj\u0105c, \u017ce zasad\u0119 rozlicze\u0144 w oparciu o teori\u0119 salda rzekomo wprowadzi\u0142 Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci UE w wyroku C-396\/24.<\/p>\n Koszt takiej „ochrony” konsumenta jest jednak bardzo wysoki \u2014 konsument uzyskuje bowiem znacznie mniejsz\u0105 kwot\u0119 (i mam tutaj na my\u015bli nie tylko utracone odsetki, ale r\u00f3wnie\u017c utracone prawo do zwrotu wszystkich wp\u0142at w walucie obcej z korzy\u015bciami na r\u00f3\u017cnicy kursowej).<\/p>\n Przede wszystkim jednak taka ochrona konsumenta przed nieuzasadnionym wzbogaceniem banku jest ju\u017c wbudowana w standard unijny \u2014 bez potrzeby automatycznej kompensacji z urz\u0119du i konieczno\u015bci stosowania sprzecznej z prawem teorii salda.<\/p>\n Zobacz te\u017c: Frankowicze dostaj\u0105 wezwania. By\u0107 mo\u017ce b\u0119d\u0105 musieli zap\u0142aci\u0107 bankom wysokie odsetki<\/a><\/p>\n\n