{"id":162292,"date":"2025-12-20T21:24:19","date_gmt":"2025-12-20T21:24:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/162292\/"},"modified":"2025-12-20T21:24:19","modified_gmt":"2025-12-20T21:24:19","slug":"obserwatorium-paranal-w-chile-atakama-to-swiatowa-mekka-astronomii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/162292\/","title":{"rendered":"Obserwatorium Paranal w Chile. Atakama to \u015bwiatowa mekka astronomii"},"content":{"rendered":"<p>To ten czas w roku, kiedy b\u0119dziemy wygl\u0105da\u0107 Pierwszej Gwiazdki. Przy tej okazji zapraszamy do odwiedzenia wyj\u0105tkowego miejsca, gdzie gwiazdy wida\u0107&#8230; najlepiej na Ziemi. Nale\u017c\u0105ce do Europejskiego Obserwatorium Po\u0142udniowego (ESO) Obserwatorium Paranal powsta\u0142o na pustyni Atakama w Chile. To niezwyk\u0142e, prawdopodobnie najsuchsze miejsce na Ziemi, gdzie chmury utrudniaj\u0105 obserwacje nieba tylko przez kilkadziesi\u0105t dni w roku. Dodatkowo jeszcze miejsce jest odleg\u0142e od miast i innych powa\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 zanieczyszczenia \u015bwiat\u0142em, co sprawia, \u017ce niebo jest tam wyj\u0105tkowo ciemne. Dzi\u0119ki temu nawet go\u0142ym okiem wida\u0107 tam tysi\u0105ce gwiazd. I kilka galaktyk.<\/p>\n<p>                         &#13;<br \/>\n        &#13;<\/p>\n<p>                                        &#13;<br \/>\n                        &#13;<br \/>\n                            <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M2RROGCG9XXTF-C123-F4.jpg\" title=\"To najciemniejsze miejsce na Ziemi: Go\u0142ym okiem wida\u0107 tysi\u0105ce gwiazd\" alt=\"Niebo nad Obserwatorium Paranal ESO. Wida\u0107 lasery teleskopu VLT, po prawej delikatnie widoczna Wielka Galaktyka Andromedy \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM\" class=\"img-responsive\"\/>&#13;<\/p>\n<p>                            &#13;<\/p>\n<p>      &#13;<br \/>\n                            Niebo nad Obserwatorium Paranal ESO. Wida\u0107 lasery teleskopu VLT, po prawej delikatnie widoczna Wielka Galaktyka Andromedy&#13;<br \/>\n                                    \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM  &#13;\n                                    <\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<ul class=\"bullet\">\n<li>Atakama to \u015bwiatowa mekka astronomii dzi\u0119ki wyj\u0105tkowo ciemnemu, przejrzystemu niebu i\u00a0unikalnym warunkom klimatycznym.<\/li>\n<li>ESO zarz\u0105dza tam obserwatoriami Paranal i\u00a0La Silla oraz buduje gigantyczny teleskop ELT, oferuj\u0105c oko\u0142o 310-320 idealnych nocy do obserwacji rocznie.<\/li>\n<li>Zaawansowana technologia i\u00a0sta\u0142y monitoring pozwalaj\u0105 na wyb\u00f3r najlepszych moment\u00f3w do bada\u0144, maksymalizuj\u0105c efektywno\u015b\u0107 obserwacji.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.rmf24.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener nofollow\">B\u0105d\u017a na bie\u017c\u0105co! Wejd\u017a na stron\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 RMF24.pl<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Wyj\u0105tkowe warunki klimatyczne sprawi\u0142y, \u017ce od wielu lat w\u00a0tym w\u0142a\u015bnie rejonie powstaj\u0105 obserwatoria astronomiczne. Samo Europejskie Obserwatorium Po\u0142udniowe zarz\u0105dza tam \u015bwiatowej klasy obserwatoriami Paranal i\u00a0La Silla, buduje nowy gigantyczny teleskop ELT na Cerro Armazones, wsp\u00f3\u0142pracuje te\u017c z\u00a0naukowcami z\u00a0USA i\u00a0Japonii w\u00a0sieci radioteleskop\u00f3w ALMA. To w\u0142a\u015bnie w\u00a0tych miejscach, po\u0142o\u017conych na wysoko\u015bciach przekraczaj\u0105cych 2500 metr\u00f3w n.p.m., naukowcy maj\u0105 do dyspozycji niebo, kt\u00f3re przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku pozostaje niemal idealnie przejrzyste.\u00a0<\/p>\n<p>Jak podkre\u015bla fizyk atmosfery i\u00a0astronom ESO Angel Otarola, to w\u0142a\u015bnie te warunki sprawiaj\u0105, \u017ce Atacama jest dzi\u015b \u015bwiatowym centrum astronomii. Ciemne i\u00a0spokojne niebo jest dla naukowc\u00f3w najcenniejsze, bez niego prowadzenie w\u00a0tym miejscu najbardziej zaawansowanych bada\u0144 Wszech\u015bwiata nie by\u0142oby mo\u017cliwe.\u00a0<\/p>\n<p>Zesp\u00f3\u0142 atmosferyczny ESO nieustannie monitoruje warunki meteorologiczne i\u00a0atmosferyczne, wybieraj\u0105c chwile, kiedy wilgotno\u015b\u0107 i\u00a0naturalna turbulencja powietrza jest minimalna. Na Atakamie sprzyja temu unikatowy uk\u0142ad klimatyczny: zimny ocean u\u00a0wybrze\u017cy Chile powoduje powstawanie inwersji temperatury, kt\u00f3ra skutecznie blokuje nap\u0142yw wilgoci znad Pacyfiku. Od drugiej, wschodniej strony nap\u0142yw wilgotnego powietrza znad Argentyny i\u00a0Brazylii blokuj\u0105 Andy. Wilgotno\u015b\u0107 jest tam rekordowo niska &#8211; idealna dla obserwacji w\u00a0podczerwieni.<\/p>\n<p>    &#13;<br \/>\n        &#13;<\/p>\n<p>                                        &#13;<br \/>\n                        &#13;<br \/>\n                            <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M2RRYNL099ITL-C123-F4.jpg\" title=\"To najciemniejsze miejsce na Ziemi: Go\u0142ym okiem wida\u0107 tysi\u0105ce gwiazd\" alt=\"Niebo nad Obserwatorium Paranal. Wida\u0107 Wielki i Ma\u0142y Ob\u0142ok Magellana. W centrum dolnej cz\u0119\u015bci obrazu Kanopus, najja\u015bniejsza gwiazda konstelacji Kil \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM\" class=\"img-responsive\"\/>&#13;<\/p>\n<p>                            &#13;<\/p>\n<p>      &#13;<br \/>\n                            Niebo nad Obserwatorium Paranal. Wida\u0107 Wielki i Ma\u0142y Ob\u0142ok Magellana. W centrum dolnej cz\u0119\u015bci obrazu Kanopus, najja\u015bniejsza gwiazda konstelacji Kil&#13;<br \/>\n                                    \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM  &#13;\n                                    <\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>                    <a href=\"https:\/\/www.rmf24.pl\/nauka\/news-od-planetoid-po-czarne-dziury-polski-wklad-w-miedzynarodowa-,nId,8050795\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\">Od planetoid po czarne dziury: Polski wk\u0142ad w mi\u0119dzynarodow\u0105 astronomi\u0119 dzi\u0119ki ESO<\/a><\/p>\n<p>Stan atmosfery jest dla nas niezwykle wa\u017cnym parametrem przy planowaniu obserwacji naukowych &#8211; podkre\u015bla Angel Otarola. W\u00a0Europejskim Obserwatorium Po\u0142udniowym a\u017c 80 proc. obserwacji prowadzonych jest w\u00a0tzw. trybie serwisowym, czyli przez wykwalifikowany personel plac\u00f3wki. Tylko 20 proc. obserwacji realizuj\u0105 sami astronomowie, kt\u00f3rzy przyje\u017cd\u017caj\u0105 na miejsce. Taki model pracy pozwala na dynamiczne zarz\u0105dzanie kolejk\u0105 zada\u0144 ka\u017cdej nocy &#8211; wybierane s\u0105 te obserwacje, kt\u00f3re najlepiej pasuj\u0105 do aktualnych warunk\u00f3w atmosferycznych lub mog\u0105 na nich najwi\u0119cej zyska\u0107.<\/p>\n<p>Aby to by\u0142o mo\u017cliwe, ESO dysponuje zaawansowan\u0105 aparatur\u0105 do monitorowania nieba. To w\u0142a\u015bnie ciemne i\u00a0ciche niebo jest naszym najcenniejszym zasobem &#8211; podkre\u015bla Otarola. Je\u015bli dla firmy wydobywczej najwa\u017cniejszy jest wysoki procent minera\u0142u w\u00a0z\u0142o\u017cu, a\u00a0dla producenta owoc\u00f3w &#8211; jako\u015b\u0107 plon\u00f3w, to dla astronom\u00f3w wszystko sprowadza si\u0119 do widoku nieba &#8211; dodaje.<\/p>\n<p>    &#13;<br \/>\n        &#13;<\/p>\n<p>                                        &#13;<br \/>\n                        &#13;<br \/>\n                            <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M2RSNKK3TUTLK-C123-F4.jpg\" title=\"To najciemniejsze miejsce na Ziemi: Go\u0142ym okiem wida\u0107 tysi\u0105ce gwiazd\" alt=\"Obserwatorium Paranal zlokalizowano dos\u0142ownie na pustyni \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM\" class=\"img-responsive\"\/>&#13;<\/p>\n<p>                            &#13;<\/p>\n<p>      &#13;<br \/>\n                            Obserwatorium Paranal zlokalizowano dos\u0142ownie na pustyni&#13;<br \/>\n                                    \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM  &#13;\n                                    <\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>ESO wybiera lokalizacje swoich obserwatori\u00f3w na podstawie szczeg\u00f3\u0142owych bada\u0144 warunk\u00f3w atmosferycznych na ca\u0142ym \u015bwiecie. Chcemy maksymalizowa\u0107 liczb\u0119 bezchmurnych nocy, dlatego wybieramy miejsca, gdzie naturalna turbulencja atmosferyczna jest ju\u017c niska, a\u00a0nast\u0119pnie dodatkowo j\u0105 niwelujemy dzi\u0119ki technologii adaptacyjnej optyki &#8211; t\u0142umaczy astronom.\u00a0<\/p>\n<p>W praktyce oznacza to, \u017ce a\u017c 77-80 proc. nocy w\u00a0pustyni Atakama spe\u0142nia warunki &#8222;fotometryczne&#8221; &#8211; s\u0105 ca\u0142kowicie bezchmurne i\u00a0spokojne. To daje oko\u0142o 280 idealnych nocy rocznie.\u00a0<\/p>\n<p>Je\u015bli doliczy\u0107 noce z\u00a0cienkimi chmurami typu cirrus, przez kt\u00f3re wci\u0105\u017c mo\u017cna prowadzi\u0107 obserwacje gwiazd, w\u00a0tym na przyk\u0142ad obserwacje spektroskopowe, dostajemy dodatkowe 10 procent. W\u00a0ten spos\u00f3b liczba u\u017cytecznych nocy wzrasta do 310-320 w\u00a0roku, czyli nawet 90 proc. wszystkich nocy. To unikatowe warunki na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105.<\/p>\n<p>    &#13;<br \/>\n        &#13;<\/p>\n<p>                                        &#13;<br \/>\n                        &#13;<br \/>\n                            <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M2RTNPCLY3JIV-C123-F4.jpg\" title=\"To najciemniejsze miejsce na Ziemi: Go\u0142ym okiem wida\u0107 tysi\u0105ce gwiazd\" alt=\"Angel Otarola \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM\" class=\"img-responsive\"\/>&#13;<\/p>\n<p>                            &#13;<\/p>\n<p>      &#13;<br \/>\n                            Angel Otarola&#13;<br \/>\n                                    \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM  &#13;\n                                    <\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Z naszego obserwatorium wida\u0107 tysi\u0105ce gwiazd. W\u00a0miastach, od tych licz\u0105cych sobie setki tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, po mililionowe jak Santiago, zobaczymy zaledwie kilkadziesi\u0105t, mo\u017ce sto gwiazd. Tutaj, w\u00a0widzialnym zakresie, mo\u017cemy w\u00a0sumie dostrzec pi\u0119\u0107, sze\u015b\u0107 tysi\u0119cy gwiazd, a\u00a0w ka\u017cdej chwili mniej wi\u0119cej dwa tysi\u0105ce &#8211; podkra\u015bla chilijski astronom.<\/p>\n<p>Widzimy te\u017c bardzo s\u0142abe, naturalne \u015bwiat\u0142o &#8211; na przyk\u0142ad po\u015bwiat\u0119 powsta\u0142\u0105 w\u00a0wyniku rozpraszania \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego przez py\u0142 mi\u0119dzyplanetarny &#8211; m\u00f3wi.<\/p>\n<p>ESO prowadzi obserwacje z\u00a0kilku miejsc w\u00a0Chile: Paranal, ALMA na zachodnich stokach And\u00f3w, a\u00a0pierwsze obserwatorium powsta\u0142o ju\u017c w\u00a0latach 60. XX wieku, 800 km na po\u0142udnie od obecnej lokalizacji. W\u00a0Paranal dzia\u0142aj\u0105 cztery g\u0142\u00f3wne teleskopy i\u00a0oko\u0142o 15 instrument\u00f3w naukowych, co pozwala na prowadzenie r\u00f3\u017cnorodnych bada\u0144 &#8211; od obrazowania po spektroskopi\u0119. Budujemy tak\u017ce nowe obserwatorium Cherenkov Telescope Array, co jeszcze bardziej podnosi rang\u0119 tego regionu dla \u015bwiatowej astronomii &#8211; podkre\u015bla Otarola &#8211; Przysz\u0142o\u015b\u0107 astronomii jest w\u0142a\u015bnie tutaj, na Atakamie.<\/p>\n<p>Ciemne i\u00a0ciche niebo jest niezb\u0119dne do obserwacji bardzo s\u0142abych obiekt\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto s\u0105 widoczne tylko przez kilka godzin w\u00a0roku. Je\u015bli niebo jest zbyt jasne, potrzebujemy wi\u0119cej czasu, by uzyska\u0107 sygna\u0142 z\u00a0tych obiekt\u00f3w, a\u00a0nie zawsze mo\u017cemy sobie na to pozwoli\u0107 &#8211;\u00a0 t\u0142umaczy chilijski naukowiec.<\/p>\n<p>    &#13;<br \/>\n        &#13;<\/p>\n<p>                                        &#13;<br \/>\n                        &#13;<br \/>\n                            <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M2RVD7KAS2WFF-C123-F4.jpg\" title=\"To najciemniejsze miejsce na Ziemi: Go\u0142ym okiem wida\u0107 tysi\u0105ce gwiazd\" alt=\"Wyniki pomiar\u00f3w zanieszczyszczenia \u015bwiat\u0142em nad Obserwatorium Paranal \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM\" class=\"img-responsive\"\/>&#13;<\/p>\n<p>                            &#13;<\/p>\n<p>      &#13;<br \/>\n                            Wyniki pomiar\u00f3w zanieszczyszczenia \u015bwiat\u0142em nad Obserwatorium Paranal&#13;<br \/>\n                                    \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM  &#13;\n                                    <\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n<p>Niestety, nawet na pustyni Atakama astronomowie musz\u0105 mierzy\u0107 si\u0119 z\u00a0rosn\u0105cym problemem zanieczyszczenia \u015bwiat\u0142em. W\u00a0regionie Antofagasta, gdzie znajduje si\u0119 Paranal, g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em zanieczyszczenia jest miasto Antofagasta oraz kompleksy g\u00f3rnicze i\u00a0inne przemys\u0142owe instalacje, nawet oddalone o\u00a0300 km. Wed\u0142ug raportu w\u0142oskiego astronoma Fabio Falchi, Paranal jest na poziomie 1 proc. sztucznego zanieczyszczenia \u015bwiat\u0142em. Zero by\u0142oby idea\u0142em, ale 1 proc. to wci\u0105\u017c bardzo niski poziom. Jednak od 2012 roku, gdy wynosi\u0142 on 0,3 proc., wzr\u00f3s\u0142 do obecnych 1-1,2 proc. w\u00a0zaledwie 12-13 lat. Pojawi\u0142o si\u0119 te\u017c nowe zagro\u017cenie ze strony planowanego w\u00a0poblizu kompleksu przemys\u0142owego INNA.<\/p>\n<p>ESO prowadzi sta\u0142y monitoring jasno\u015bci nieba za pomoc\u0105 specjalistycznych kamer i\u00a0sensor\u00f3w. Im wy\u017csza warto\u015b\u0107 w\u00a0pomiarach, tym ciemniejsze niebo. Najciemniejsze regiony to te z\u00a0dala od \u017ar\u00f3de\u0142 zanieczyszczenia, ale w\u00a0kierunku horyzontu, zw\u0142aszcza w\u00a0stron\u0119 miast i\u00a0kopal\u0144, niebo staje si\u0119 coraz ja\u015bniejsze. G\u0142\u00f3wnymi &#8222;winowajcami&#8221; s\u0105 rosn\u0105ce miasta, przemys\u0142 wydobywczy oraz coraz liczniejsze projekty energii odnawialnej, kt\u00f3re wymagaj\u0105 nocnego o\u015bwietlenia infrastruktury. Chcemy, by normy \u015brodowiskowe by\u0142y rozs\u0105dne i\u00a0zgodne z\u00a0potrzeb\u0105 ochrony ciemnego nieba na dziesi\u0119ciolecia &#8211; my\u015blimy o\u00a050 latach dzia\u0142alno\u015bci obecnych i\u00a0przysz\u0142ych obserwatori\u00f3w &#8211; podkre\u015bla Angel Otarola.\u00a0<\/p>\n<p>    &#13;<br \/>\n        &#13;<\/p>\n<p>                                        &#13;<br \/>\n                        &#13;<br \/>\n                            <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M2S585GU0DU8M-C123-F4.jpg\" title=\"To najciemniejsze miejsce na Ziemi: Go\u0142ym okiem wida\u0107 tysi\u0105ce gwiazd\" alt=\"Niebywa\u0142\u0105 przejrzysto\u015b\u0107 powietrza nad Atakam\u0105 potwierdza to, wykonane w 2009 roku zdj\u0119cie. Widoczny w tle wulkan Llullaillaco (6,720 m.n.p.m.) znajduje si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci... 190 km. \/Fot. ESO\/G.H\u00fcdepohl (atacamaphoto.com) \/Materia\u0142y prasowe\" class=\"img-responsive\"\/>&#13;<\/p>\n<p>                            &#13;<\/p>\n<p>      &#13;<br \/>\n                            Niebywa\u0142\u0105 przejrzysto\u015b\u0107 powietrza nad Atakam\u0105 potwierdza to, wykonane w 2009 roku zdj\u0119cie. Widoczny w tle wulkan Llullaillaco (6,720 m.n.p.m.) znajduje si\u0119 w odleg\u0142o\u015bci&#8230; 190 km.&#13;<br \/>\n                                    \/Fot. ESO\/G.H\u00fcdepohl (atacamaphoto.com) \/Materia\u0142y prasowe  &#13;\n                                    <\/p>\n<p>&#13;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"To ten czas w roku, kiedy b\u0119dziemy wygl\u0105da\u0107 Pierwszej Gwiazdki. Przy tej okazji zapraszamy do odwiedzenia wyj\u0105tkowego miejsca,&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":162293,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[32,33,27,34,35,28,31,25,40,41,80,29,30,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-162292","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-headlines","11":"tag-latest-news","12":"tag-latestnews","13":"tag-naglowki","14":"tag-najwazniejsze-artykuly","15":"tag-news","16":"tag-polish","17":"tag-polski","18":"tag-swiat","19":"tag-top-stories","20":"tag-topstories","21":"tag-wiadomosci","22":"tag-world","23":"tag-world-news","24":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115754006528901637","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/162292","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=162292"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/162292\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/162293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=162292"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=162292"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=162292"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}