{"id":16452,"date":"2025-09-26T05:29:08","date_gmt":"2025-09-26T05:29:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/16452\/"},"modified":"2025-09-26T05:29:08","modified_gmt":"2025-09-26T05:29:08","slug":"olga-gitkiewicz-wykluczenie-komunikacyjne-czyli-problem-ktory-jest-ale-nie-wiadomo-gdzie-i-jak-duzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/16452\/","title":{"rendered":"Olga Gitkiewicz: wykluczenie komunikacyjne, czyli problem, kt\u00f3ry jest, ale nie wiadomo gdzie i jak du\u017cy"},"content":{"rendered":"

\"belkaNU\" <\/a>Jak rozumie\u0107 wykluczenie transportowe<\/p>\n

Badacze tematu oraz eksperci transportowi w swoich definicjach zwracaj\u0105 uwag\u0119 na to, \u017ce wykluczenie transportowe jest zwi\u0105zane nie tylko z dost\u0119pem do transportu zbiorowego, ale obejmuje tak\u017ce utrudnienia w korzystaniu z chodnik\u00f3w czy \u015bcie\u017cek rowerowych. Nie chodzi wi\u0119c jedynie o to, \u017ce „nic nie je\u017adzi”, ale tak\u017ce o warunki \u2014 czas dojazdu, cz\u0119stotliwo\u015b\u0107, koszty, niezawodno\u015b\u0107, informacj\u0119, infrastruktur\u0119, kt\u00f3ra umo\u017cliwia lub ogranicza dotarcie do przystanku. Niekt\u00f3re definicje ujmuj\u0105 to poj\u0119cie szeroko \u2014 jako ograniczenie korzystania z konstytucyjnych praw i wolno\u015bci obywatelskich wskutek niedostatecznego dost\u0119pu do transportu zbiorowego.<\/p>\n

Bardzo wa\u017cne jest to, \u017ce wykluczenie transportowe skutkuje wieloma innymi wykluczeniami. Uniemo\u017cliwia wyb\u00f3r dobrej lub po\u017c\u0105danej szko\u0142y, znalezienie satysfakcjonuj\u0105cej pracy, odwiedzenie kina, biblioteki czy domu kultury, robienie zakup\u00f3w, spotykanie si\u0119 z rodzin\u0105 i znajomymi.<\/p>\n

Kto jest wykluczony transportowo <\/p>\n

Wiadomo, \u017ce os\u00f3b, kt\u00f3re na co dzie\u0144 zmagaj\u0105 si\u0119 z tego typu trudno\u015bciami, jest wiele. K\u0142opot w tym, \u017ce tak naprawd\u0119 nie wiadomo ile.<\/p>\n

Podobno w Polsce wykluczonych transportowo jest oko\u0142o 14 mln os\u00f3b.<\/p>\n

Prze\u015bladuj\u0105 mnie te miliony, poniek\u0105d na moje w\u0142asne \u017cyczenie.<\/p>\n

W 2019 r. napisa\u0142am w swojej ksi\u0105\u017cce po\u015bwi\u0119conej transportowi, \u017ce 14 mln Polak\u00f3w ma wsz\u0119dzie daleko. By\u0142a to liczba przemawiaj\u0105ca do wyobra\u017ani, od tamtej pory widywa\u0142am j\u0105 w rozmaitych tytu\u0142ach prasowych, w nag\u0142\u00f3wkach na portalach, w telewizji, nawet w Sejmie.<\/p>\n

Ale to nie ja j\u0105 wymy\u015bli\u0142am, pierwszy zacz\u0105\u0142 si\u0119 ni\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 jak\u0105\u015b dekad\u0119 temu Klub Jagiello\u0144ski, think tank spo\u0142eczno-polityczny. Zwi\u0105zani z nim badacze przeanalizowali, ile rozmaite polskie gminy wydaj\u0105 na transport publiczny. Na tej podstawie mogli oszacowa\u0107, gdzie je\u017cd\u017c\u0105 autobusy, a gdzie nie. Potem dodali liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w tych gmin i w ten spos\u00f3b uzyskali 13,8 mln Polek i Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 liczy\u0107 na zorganizowany przez samorz\u0105d transport lokalny. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich mo\u017ce ma dost\u0119p do kolei, cz\u0119\u015b\u0107 mo\u017ce korzysta z prywatnych przewoz\u00f3w, ale zasadniczo nie ma dost\u0119pu do sensownie, odpowiedzialnie zorganizowanego transportu publicznego.<\/p>\n

Wyja\u015bnia\u0142am to nawet w ksi\u0105\u017cce, obja\u015bnia\u0142am metodologi\u0119 tego badania, ale to ju\u017c okazywa\u0142o si\u0119 mniej interesuj\u0105ce.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo
\nWci\u0105\u017c nie znamy realnej skali<\/p>\n

Mnie najbardziej interesuje to, \u017ce w 2025 r. dok\u0142adnych statystyk nie znamy. Istniej\u0105 badania, na kt\u00f3rych bazie mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107 skali problemu. Bada si\u0119 okre\u015blone obszary, konkretne miasta albo powiaty, i na tej podstawie co\u015b mo\u017cna szacowa\u0107.<\/p>\n

Wspomniane ju\u017c opracowanie sejmowe powo\u0142uje si\u0119 np. na badania „Transportowe zwyczaje Polak\u00f3w” z 2019 r., przeprowadzone przez prywatn\u0105 firm\u0119. Wynika z niego, \u017ce prawie 37 proc. respondent\u00f3w i respondentek mieszkaj\u0105cych na terenach wiejskich jest nieusatysfakcjonowanych z oferty po\u0142\u0105cze\u0144, a w przypadku miast do 20 tys. mieszka\u0144c\u00f3w odsetek ten jest zbli\u017cony, wynosi 33,5 proc.<\/p>\n

Zesp\u00f3\u0142 Moniki Stanny z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN w cyklicznym badaniu „Monitoring rozwoju obszar\u00f3w wiejskich” analizuje zmiany spo\u0142eczno-gospodarcze, strukturalne i przestrzenne na polskiej wsi. W raportach uwzgl\u0119dniane s\u0105 wska\u017aniki demograficzne, struktura spo\u0142eczno-zawodowe, infrastruktura, kapita\u0142 spo\u0142eczny, sp\u00f3jno\u015b\u0107 przestrzenna i inne czynniki rozwoju wsi. Mo\u017cna z nich wyczyta\u0107, \u017ce mniej wi\u0119cej 20-25 proc. os\u00f3b mieszkaj\u0105cych na wsi nie ma mo\u017cliwo\u015bci dojazdu do najbli\u017cszej miejscowo\u015bci gminnej.<\/p>\n

Ariel Ciecha\u0144ski w swojej monografii zatytu\u0142owanej „Regres sieci transportu publicznego w powiatach Beskidu Niskiego i Bieszczad a wykluczenie transportowe m\u0142odzie\u017cy ucz\u0105cej si\u0119” omawia proces zmian sieci transportu pozamiejskiego w obszarach g\u00f3rskich w latach 1990-2019. Ciecha\u0144ski przeprowadza\u0142 ankiety w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w wybranych szk\u00f3\u0142, analizowa\u0142 aktualne i historyczne rozk\u0142ady jazdy. We wnioskach podkre\u015bla, \u017ce wielu uczni\u00f3w wyb\u00f3r szko\u0142y ponadpodstawowej uzale\u017cnia nie od aspiracji czy plan\u00f3w zawodowych, lecz od mo\u017cliwo\u015bci dojazdu. Zwraca te\u017c uwag\u0119 na to, \u017ce wielu nastolatk\u00f3w z konieczno\u015bci mieszka w bursach czy internatach, mimo \u017ce odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy szko\u0142\u0105 a domem nie przekracza\u0142a 30 km.<\/p>\n

Polski oddzia\u0142 UNICEF-u zleci\u0142 badania wykluczenia komunikacyjnego w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy i wyniki s\u0105 podobnie smutne: mniej wi\u0119cej co pi\u0105te dziecko wybra\u0142oby inn\u0105 szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105, gdyby mog\u0142o do niej dojecha\u0107. Ale statystyki to jedno, codzienne \u017cycie to druga kwestia. By\u0142am niedawno w D\u0119bicy na zaproszenie uczni\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 nag\u0142a\u015bnia\u0107 problem wykluczenia transportowego os\u00f3b m\u0142odych. Us\u0142ysza\u0142am historie nie tylko o tym, \u017ce trudno dojecha\u0107 do szko\u0142y, ale r\u00f3wnie\u017c opowie\u015b\u0107 o konieczno\u015bci ci\u0105g\u0142ego zwalniania si\u0119 z ostatnich lekcji, \u017ceby zd\u0105\u017cy\u0107 na autobus, o niewyspaniu, zm\u0119czeniu, o pozostawaniu w domu w weekendy, bo w soboty i niedziele transport zamiera ca\u0142kowicie. S\u0142ysz\u0119 te historie od lat i jestem naprawd\u0119 z\u0142a. Bo przecie\u017c tyle si\u0119 m\u00f3wi o wykluczeniu transportowym. I wci\u0105\u017c si\u0119 tylko m\u00f3wi.<\/p>\n

Mo\u017cna te\u017c robi\u0107 badania jako\u015bciowe ad hoc.<\/p>\n

W tym tygodniu bra\u0142am udzia\u0142 w dyskusji po\u015bwi\u0119conej nowemu centrum Warszawy i codziennej warszawskiej mobilno\u015bci. Przechodz\u0105ce przez plac Centralny osoby by\u0142y zach\u0119cane do tego, \u017ceby opowiedzia\u0142y o swoich do\u015bwiadczeniach w korzystaniu z transportu zbiorowego, z je\u017cd\u017cenia po stolicy rowerem, hulajnog\u0105 i samochodem oraz poruszania si\u0119 pieszo. W\u015br\u00f3d nich byli te\u017c tury\u015bci, osoby, kt\u00f3re przyjecha\u0142y z innych miast. Sympatyczna para z \u0142\u00f3dzkiego ch\u0119tnie dzieli\u0142a si\u0119 spostrze\u017ceniami na temat chodnik\u00f3w i zieleni, chwali\u0142a te\u017c transport publiczny, bo, jak znienacka stwierdzili „u nich nic nie je\u017adzi”. Kiedy takie s\u0142owa s\u0142ysz\u0119, od razu zadaj\u0119 seri\u0119 pyta\u0144 dodatkowych, bo chc\u0119 pozna\u0107 ca\u0142\u0105 histori\u0119. I pozna\u0142am \u2014 wie\u015b nieopodal Be\u0142chatowa, kilkadziesi\u0105t dom\u00f3w, jedyny transport to autobus szkolny, kt\u00f3ry przyje\u017cd\u017ca rano i wraca oko\u0142o czternastej. W pobli\u017cu nie ma stacji kolejowej, nie je\u017cd\u017c\u0105 busy. Dwa razy w tygodniu przyje\u017cd\u017ca mobilny sklep spo\u017cywczy.<\/p>\n

S\u0142ysza\u0142am takich historii dziesi\u0105tki, setki. W mazowieckim, w podkarpackim, w okolicach Tr\u00f3jmiasta, Lublina i E\u0142ku. Nieopodal Zielonej G\u00f3ry i Szyd\u0142owca. Za ka\u017cdym razem jestem poruszona \u2014 nie tylko historiami o powik\u0142anej codzienno\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c tym, \u017ce to wraca jak natr\u0119tny refren. S\u0142ysza\u0142am to przecie\u017c w 2017, w 2020, w 2023. S\u0142ysza\u0142am te\u017c zapowiedzi walki, obietnice wprowadzenia instrument\u00f3w, zaradzenia problemowi.<\/p>\n

Niewystarczaj\u0105ce dzia\u0142ania<\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie pojedyncze gminy czy powiaty pr\u00f3buj\u0105 sobie radzi\u0107. Ale to wci\u0105\u017c wysepki na naszkicowanej niedok\u0142adnie mapie polskiego wykluczenia komunikacyjnego.<\/p>\n

W Ministerstwie Infrastruktury funkcjonuje stanowisko pe\u0142nomocnika rz\u0105du do spraw wykluczenia komunikacyjnego, dzia\u0142a te\u017c zesp\u00f3\u0142 ekspercki do spraw przeciwdzia\u0142ania wykluczeniu komunikacyjnemu, w listopadzie 2019 r. powsta\u0142 Parlamentarny Zesp\u00f3\u0142 ds. Walki z Wykluczeniem Transportowym, ale nadal brakuje konkretnych danych dotycz\u0105cych wykluczenia \u2014 i ich zrozumienia.<\/p>\n

Zapyta\u0142am Ministerstwo Infrastruktury o aktualne badania i dosta\u0142am informacj\u0119, \u017ce zosta\u0142o zlecone wykonanie opracowania „Analiza skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski wraz z rekomendacjami zmian legislacyjnych w kontek\u015bcie publicznego transportu zbiorowego”. Obecnie w ministerstwie trwa analiza dokumentacji.<\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie, na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury „Analiz\u0119 skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski wraz z rekomendacjami zmian legislacyjnych w kontek\u015bcie publicznego transportu zbiorowego” przeprowadza\u0142 od listopada 2021 r. do kwietnia 2025 r. zesp\u00f3\u0142 pod kierownictwem Mariusza Izdebskiego z Zak\u0142adu In\u017cynierii System\u00f3w Transportowych i Logistyki. Celem tych bada\u0144 jest „zgromadzenie niezb\u0119dnej wiedzy o funkcjonowaniu PTZ w skali kraju, zaproponowanie definicji WK, a nast\u0119pnie przetworzenie wiedzy do postaci mapy WK. Dodatkowo nale\u017cy wypracowa\u0107 rozwi\u0105zania przeciwdzia\u0142aj\u0105ce WK jako rekomendacje zmian w przepisach prawnych”.<\/p>\n

Brzmi to dosy\u0107 formalnie i technicznie. Nie chc\u0119 wyrokowa\u0107, bo nie znam metodologii, ale martwi mnie, \u017ce badania problemu, kt\u00f3ry ma wa\u017cny wymiar spo\u0142eczny, prowadzi konsorcjum naukowo-badawcze czterech politechnik, natomiast zabrak\u0142o tam badaczy spo\u0142ecznych. Poza tym definicje ju\u017c funkcjonuj\u0105. Co do s\u0142abo\u015bci prawnych \u2014 r\u00f3wnie\u017c wiadomo, kt\u00f3re ustawy potrzebuj\u0105 zmian, jakie rozwi\u0105zania mo\u017cna by wprowadzi\u0107. A co do mapy wykluczenia \u2014 to rzeczywi\u015bcie wa\u017cne, \u017ceby powsta\u0142a. K\u0142opot w tym, \u017ce ta mapa jest ruchoma, bo system transportowy jest jak \u017cywy organizm, to, \u017ce w styczniu 2024 r. co\u015b dzia\u0142a, nie znaczy, \u017ce b\u0119dzie dzia\u0142a\u0107 w grudniu 2025 r.<\/p>\n

To jednak znamienne dla rozumienia problemu: od kilkunastu lat m\u00f3wi si\u0119 w Polsce o wykluczeniu transportowym i dopiero cztery lata temu pa\u0144stwo zleci\u0142o badania skali tego zjawiska. Wynik\u00f3w jeszcze nie ma, wci\u0105\u017c wi\u0119c poruszamy si\u0119 w sferze pewnych domniema\u0144 i obserwacji. I ostatecznie definicj\u0119 wykluczenia transportowego rozumie si\u0119 bardzo cz\u0119sto dopiero na w\u0142asnej sk\u00f3rze, jak pewna radna miejska, kt\u00f3ra du\u017co o wykluczeniu transportowym czyta\u0142a, ale nie bardzo rozumia\u0142a, na czym polega, poniewa\u017c z wyboru porusza\u0142a si\u0119 w\u0142asnym samochodem. On si\u0119 kt\u00f3rego\u015b dnia zepsu\u0142 i radna musia\u0142a zacz\u0105\u0107 korzysta\u0107 z transportu publicznego. Mimo \u017ce mieszka w ma\u0142ym mie\u015bcie, w kt\u00f3rym dzia\u0142a komunikacja, by\u0142a oburzona cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 kurs\u00f3w, brakiem jasnych oznacze\u0144 i czytelnych rozk\u0142ad\u00f3w jazdy oraz brakiem logiki tras autobusowych. Nagle definicja wykluczenia transportowego sta\u0142a si\u0119 dla niej bardzo czytelna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jak rozumie\u0107 wykluczenie transportowe Badacze tematu oraz eksperci transportowi w swoich definicjach zwracaj\u0105 uwag\u0119 na to, \u017ce wykluczenie…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16453,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[612,32,33,5825,36,37,27,34,35,5824,28,31,48,25,46,102,42,38,40,39,41,47,29,30,2246,26,5821],"class_list":{"0":"post-16452","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-autobus","9":"tag-breaking-news","10":"tag-breakingnews","11":"tag-entr","12":"tag-featured-news","13":"tag-featurednews","14":"tag-headlines","15":"tag-latest-news","16":"tag-latestnews","17":"tag-ministerstwo_infrastruktury","18":"tag-naglowki","19":"tag-najwazniejsze-artykuly","20":"tag-nat_styl","21":"tag-news","22":"tag-omp","23":"tag-opinie","24":"tag-pl","25":"tag-poland","26":"tag-polish","27":"tag-polska","28":"tag-polski","29":"tag-screening_general","30":"tag-top-stories","31":"tag-topstories","32":"tag-transport","33":"tag-wiadomosci","34":"tag-wykluczenie_komunikacyjne"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16452"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16452\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}