![\"Thierry](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/krAk9kpTURBXy80Zjg2ZWNiZjU1ZGM4ZmY1MzdmOTUzZTk1MGY1Y2EzYi5wbmeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\")
Partner Wydawnictwo Literackie<\/p>\nREKLAMA<\/p>\n
Tekst jest fragmentem tomu trzeciego pt. „Wsp\u00f3\u0142sprawcy”, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 niedawno nak\u0142adem Wydawnictwa Literackiego.<\/p>\n
Partner Wydawnictwo Literackie<\/p>\n
Thierry Wolton, Historia Komunizmu na \u015bwiecie. Wsp\u00f3\u0142sprawcy, Wydawnictwo Literackie 2025<\/p>\n
Sowieccy „wyzwoliciele” d\u0142ugo nie mogli otrz\u0105sn\u0105\u0107 si\u0119 z szoku po tym, co dane im by\u0142o ujrze\u0107 na Zachodzie. Pod koniec konfliktu, w zrujnowanym Kr\u00f3lewcu, Budapeszcie, a nawet Berlinie natrafili na mieszkania kapi\u0105ce niewyobra\u017calnym wr\u0119cz luksusem, kt\u00f3rego nigdy wcze\u015bniej nie u\u015bwiadczyli. Zachwycali si\u0119 wszystkim, od sp\u0142uczek toaletowych po gniazdka elektryczne.<\/p>\n
„Nasi \u017co\u0142nierze zobaczyli dwupi\u0119trowe domy na przedmie\u015bciach, do kt\u00f3rych doprowadzono elektryczno\u015b\u0107 i gaz, z \u0142azienkami, z przepi\u0119knie utrzymanymi ogrodami \u2014 wspomina w ksi\u0105\u017cce „Pisarz na wojnie” Wasilij Grossman, w\u00f3wczas dziennikarz „Krasnaja zwiezda”, dziennika armii sowieckiej. \u2014 Nasi ludzie zobaczyli bogate wille berli\u0144skiej bur\u017cuazji, niewiarygodny przepych pa\u0142ac\u00f3w, posiad\u0142o\u015bci i rezydencji. I tysi\u0105ce \u017co\u0142nierzy, rozgl\u0105daj\u0105c si\u0119 wok\u00f3\u0142, powtarzaj\u0105 to gniewne pytanie: \u00abPo co oni do nas przyszli? Co im by\u0142o potrzebne?\u00bb” .<\/p>\n
„Przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy poziomem \u017cycia w Europie a naszym w Zwi\u0105zku Sowieckim wywo\u0142a\u0142a emocjonalny i psychiczny wstrz\u0105s i zmieni\u0142a pogl\u0105dy milion\u00f3w \u017co\u0142nierzy” \u2014 zauwa\u017ca inny korespondent wojenny, Konstantin Simonow. Komisarze polityczni nadzoruj\u0105cy oddzia\u0142y w pu\u0142kach doskonale zdawali sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce by\u0142 to prawdziwy wstrz\u0105s dla czerwonoarmist\u00f3w.<\/p>\n
Wiosn\u0105 1945 roku nad Armi\u0105 Czerwon\u0105 zawis\u0142 cie\u0144 dekabryst\u00f3w. Niemal\u017ce p\u00f3\u0142tora wieku wcze\u015bniej, dok\u0142adnie w 1812 roku, pochodz\u0105cy z g\u0142\u0119bokiej wsi rosyjscy \u017co\u0142nierze dotarli wraz armi\u0105 carsk\u0105 a\u017c do Pary\u017ca, gdzie oniemieli na widok luksus\u00f3w. Oficerowie przywie\u017ali z Francji pomys\u0142y reform, kt\u00f3re w 1825 roku zach\u0119ci\u0142y dekabryst\u00f3w opowiadaj\u0105cych si\u0119 za wprowadzeniem monarchii konstytucyjnej do wzniecenia powstania.<\/p>\n
Kiedy zamilk\u0142y dzia\u0142a, \u017co\u0142nierze Armii Czerwonej ruszyli w drog\u0119 powrotn\u0105 do domu z nadziej\u0105, \u017ce wszystkie dotychczasowe po\u015bwi\u0119cenia zapewni\u0105 im lepsze \u017cycie, wi\u0119ksz\u0105 wolno\u015b\u0107 i wy\u017cszy standard materialny \u2014 je\u015bli nie r\u00f3wny, to przynajmniej zbli\u017cony do tego, co dane im by\u0142o zobaczy\u0107 na Zachodzie. Druga wojna \u015bwiatowa otworzy\u0142a bramy osza\u0144cowanej sowieckiej twierdzy, wi\u0119c Stalin musia\u0142 je jak najszybciej zamkn\u0105\u0107.<\/p>\n
Dzie\u0144 po og\u0142oszeniu zwyci\u0119stwa, otr\u0105bionego w ZSRS 9 maja 1945 roku, t\u0142um moskwiczan zebra\u0142 si\u0119 przed ameryka\u0144sk\u0105 ambasad\u0105. Z balkonu George Kennan, szef plac\u00f3wki dyplomatycznej, przekaza\u0142 zebranym kilka s\u0142\u00f3w: „Gratulacje z okazji Dnia Zwyci\u0119stwa, chwa\u0142a sowieckim sojusznikom!” . Rozradowany t\u0142um pozosta\u0142 na placu a\u017c do zmroku. Tak spontanicznego zrywu nie by\u0142o od czas\u00f3w rewolucji.<\/p>\n
Nadzieja szybko zgas\u0142a. Wzmo\u017cona kolektywizacja (likwidacja indywidualnych gospodarstw rolnych przydzielonych podczas wojny), ponowne deportacje, a nawet nowa kl\u0119ska g\u0142odu \u2014 taki w\u0142a\u015bnie los czeka\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w Zwi\u0105zku Sowieckiego. Ostatnie lata stalinizmu okaza\u0142y si\u0119 najgorsze, mo\u017ce nie najokrutniejsze, ale wype\u0142nione poczuciem ogromnej niesprawiedliwo\u015bci, bo los nie wynagrodzi\u0142 ludziom ofiarnej s\u0142u\u017cby i doznanych krzywd.<\/p>\n
Re\u017cim totalitarny musi by\u0107 szczelnym systemem, aby ofiary nie mog\u0142y si\u0119 z niego wydosta\u0107. W wyniku dojmuj\u0105cego paradoksu straszliwy czas wojny z\u0142ama\u0142 rzucone zakl\u0119cie, robak zw\u0105tpienia wpe\u0142z\u0142 si\u0119 do dotychczas nietkni\u0119tego komunistycznego owocu, aby go toczy\u0107 od \u015brodka. Homo sovieticus my\u015bla\u0142, \u017ce \u017cyje w raju, ale nagle zda\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce jest w piekle. Wtedy na konstrukcji pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze p\u0119kni\u0119cia i sowiecki dom zacz\u0105\u0142 popada\u0107 w ruin\u0119. (\u2026)<\/p>\n
W 1936 roku, gdy og\u0142asza\u0142 uchwalenie „najbardziej demokratycznej konstytucji na \u015bwiecie”, Stalin stwierdzi\u0142, \u017ce „w zasadzie ju\u017c osi\u0105gn\u0119li\u015bmy” socjalizm. P\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej Michai\u0142 Antonow wspomina\u0142 os\u0142upienie, w jakie wprawi\u0142y go te s\u0142owa: „Wybuchn\u0105\u0142em p\u0142aczem. Z rado\u015bci? \u2014 zapyta\u0142 dziennikarz, kt\u00f3ry przeprowadza\u0142 z nim wywiad. \u2014 Ale\u017c sk\u0105d! W\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142em ze wsi, z regionu Wiatka, z wioski po\u0142o\u017conej w g\u0142\u0119bi lasu, bez dr\u00f3g dojazdowych, odci\u0119tej od \u015bwiata. Izby by\u0142y brudne, pe\u0142ne karaluch\u00f3w, a poniewa\u017c nie by\u0142o nafty, gotowa\u0142o si\u0119 nad ogniskiem. Tak naprawd\u0119 nie zwraca\u0142em uwagi na sytuacj\u0119 \u2014 wyja\u015bnia. \u2014 Mieli\u015bmy cel, t\u0119 \u015bwietlan\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 budowan\u0105 w\u0142asnymi r\u0119kami. Mniejsza z tym, czy przyjdzie nam pracowa\u0107 ci\u0119\u017cko przez kolejne pi\u0119\u0107 czy dziesi\u0119\u0107 lat: wykonamy zadanie! I nagle mi m\u00f3wi\u0105, \u017ce wszystko wok\u00f3\u0142 mnie to nic innego jak socjalizm, ju\u017c zbudowany, a jak\u017ce, ale tylko z \u00abgrubsza\u00bb. Nigdy wcze\u015bniej i nigdy p\u00f3\u017aniej w moim \u017cyciu nie do\u015bwiadczy\u0142em takiego rozczarowania, takiego smutku” . Przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy obietnicami a rzeczywisto\u015bci\u0105 socjalizmu mog\u0105 zmierzy\u0107 tylko ci, kt\u00f3rzy do\u015bwiadczyli jej na w\u0142asnej sk\u00f3rze. (\u2026)<\/p>\n
W\u0142a\u015bciwym pytaniem dotycz\u0105cym kresu istnienia sowieckiego imperium nie jest to, co spowodowa\u0142o jego upadek, ale dlaczego trwa\u0142 on tak d\u0142ugo. Ci, kt\u00f3rzy codziennie znosili jarzmo re\u017cimu, ju\u017c dawno przestali w niego wierzy\u0107. „Nie mo\u017cna bez szkody dla zdrowia dzie\u0144 w dzie\u0144 udawa\u0107 co innego, ni\u017c si\u0119 czuje, zachwyca\u0107 si\u0119 tym, czego si\u0119 nie lubi, cieszy\u0107 si\u0119 z tego, co przynosi nieszcz\u0119\u015bcie” \u2014 pisa\u0142 Pasternak w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. Homo communistus by\u0142 zawsze dwulicowy, jego zachowanie w \u017caden spos\u00f3b nie odzwierciedla\u0142o jego wn\u0119trza. „Wychodzisz na ulic\u0119 i krzyczysz \u00abNiech \u017cyje Partia Komunistyczna!\u00bb Nikt ci nie wierzy, ale wszyscy uwa\u017caj\u0105, \u017ce s\u0142usznie prawisz” \u2014 wyja\u015bnia wiolonczelista M\u015bcis\u0142aw Rostropowicz. Nawet zaanga\u017cowany komunista, cz\u0142onek partii, przesta\u0142 wierzy\u0107. „W\u015br\u00f3d szesnastu milion\u00f3w cz\u0142onk\u00f3w partii nie ma ani jednego, kt\u00f3ry wierzy\u0142by w komunizm cho\u0107by przez jedn\u0105 minut\u0119, jedn\u0105 sekund\u0119” \u2014 stwierdzi\u0142 pisarz Wiktor Niekrasow. Przej\u015bcie od totalitaryzmu w skrajnym wydaniu (w czasach Stalina) do totalitaryzmu w \u0142agodnym wydaniu (za rz\u0105d\u00f3w Bre\u017cniewa) przyspieszy\u0142o proces dezideologizacji. (\u2026)<\/p>\n
Kryzys strukturalny n\u0119kaj\u0105cy \u015bwiat sowiecki od lat siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku zrodzi\u0142 pytanie o jego przetrwanie. System zacz\u0105\u0142 przejawia\u0107 niszczycielskie zap\u0119dy, kt\u00f3re niczym choroba autoimmunologiczna zaatakowa\u0142y ca\u0142y organizm spo\u0142eczny. Na czele tocz\u0105cych go chor\u00f3b sta\u0142 deficyt demograficzny b\u0119d\u0105cy zar\u00f3wno przyczyn\u0105, jak i objawem kryzysu: przyczyn\u0105, poniewa\u017c kraj, kt\u00f3rego populacja si\u0119 kurczy, ipso facto chyli si\u0119 ku upadkowi, a objawem, poniewa\u017c spadek liczby urodze\u0144 i wzrost liczby zgon\u00f3w by\u0142y konsekwencj\u0105 polityczno-gospodarczych bol\u0105czek re\u017cimu. Ufno\u015b\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107, apetyt na \u017cycie i stabilny zwi\u0105zek to elementy sprzyjaj\u0105ce wzrostowi dzietno\u015bci. Kiedy liczba aborcji \u2014 8 milion\u00f3w \u2014 przekroczy\u0142a liczb\u0119 urodze\u0144 \u2014 5 milion\u00f3w (dane z 1979 roku) \u2014 sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce ZSRS nie zapewnia ju\u017c obywatelom odpowiednich warunk\u00f3w do \u017cycia. Nikt ju\u017c nie wierzy\u0142 w lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
Niedobory \u017cywno\u015bci, kolejki przed sklepami, kiepski transport i przeludnione mieszkania sta\u0142y si\u0119 chlebem powszednim Rosjan, a ma\u0142\u017conkowie zacz\u0119li topi\u0107 smutki w kieliszku. W przeciwie\u0144stwie do globalnego trendu \u015brednia d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia homo sovieticus spad\u0142a z 65 lat w 1965 roku do 61 w 1980 roku, podczas gdy \u015bmiertelno\u015b\u0107 niemowl\u0105t wzros\u0142a. Z innych przyczyn deficytu demograficznego mo\u017cna wymieni\u0107 alkoholizm, zanieczyszczenie \u015brodowiska i niewydolny system opieki zdrowotnej.<\/p>\n
R\u00f3wnie mocno kula\u0142a gospodarka. Pojawi\u0142o si\u0119 wiele niepokoj\u0105cych trend\u00f3w: marnotrawstwo zasob\u00f3w naturalnych skutkuj\u0105ce wzrostem koszt\u00f3w produkcji, przestarza\u0142a infrastruktura, niezdolno\u015b\u0107 do inwestowania z powodu braku niezb\u0119dnego kapita\u0142u, wzrost znaczenia kompleksu wojskowo-przemys\u0142owego (pod koniec lat siedemdziesi\u0105tych odpowiadaj\u0105cego za 20 proc. PKB) ze szkod\u0105 dla sektora d\u00f3br konsumpcyjnych. System ugina\u0142 si\u0119 pod ci\u0119\u017carem biurokracji. Nadmierna centralizacja, sztywne planowanie, inercja spo\u0142eczna, brak oddolnych inicjatyw lub niemo\u017cno\u015b\u0107 ich podejmowania \u2014 wszystko to utrudnia\u0142o wykorzystanie ludzkiego i intelektualnego potencja\u0142u kraju.<\/p>\n
Trudno\u015bci, z kt\u00f3rymi boryka\u0142 si\u0119 kraj, nie by\u0142y nowe. W warunkach wojny domowej, kt\u00f3r\u0105 za rz\u0105d\u00f3w Stalina pa\u0144stwo prowadzi\u0142o przeciwko w\u0142asnym obywatelom, uda\u0142o si\u0119 je przezwyci\u0119\u017cy\u0107 za pomoc\u0105 przymusu \u2014 przymusowej kolektywizacji, militaryzacji zak\u0142ad\u00f3w pracy, deportacji do miejsc wyzysku, zatrzymywania ludno\u015bci w danym obszarze, zaci\u0105gu do wojska itp. Totalitaryzm w \u0142agodnym wydaniu nie stosowa\u0142 takich \u015brodk\u00f3w, przynajmniej na du\u017c\u0105 skal\u0119. Z\u0142agodzenie represyjnej polityki w\u0142adz sprzyja\u0142o rozwojowi szarej strefy i czarnego rynku, mechanizm\u00f3w charakterystycznych dla gospodarki wiecznego niedoboru, co w konsekwencji doprowadzi\u0142o do wszechobecnej korupcji, kt\u00f3ra zacz\u0119\u0142a trawi\u0107 ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo, ilustruj\u0105c zasad\u0119, \u017ce w\u0142adza absolutna psuje w spos\u00f3b absolutny.<\/p>\n
Wszystkie sowieckie wska\u017aniki by\u0142y na minusie. Wzrost, kt\u00f3ry w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych wyni\u00f3s\u0142 4 proc. , spad\u0142 do 1 proc. w nast\u0119pnej dekadzie, a na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych do 0,6 proc. Ze wzgl\u0119du na wysokie tempo urbanizacji i kryzys demograficzny przemys\u0142 nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 ju\u017c opiera\u0107, jak si\u0119 to dzia\u0142o w przesz\u0142o\u015bci, na wyzysku licznej si\u0142y roboczej \u015bci\u0105gni\u0119tej ze wsi (chi\u0144ski scenariusz z ko\u0144ca XX wieku). Aby si\u0119 rozwija\u0107, musia\u0142 przej\u015b\u0107 od ekstensywnego modelu rozwoju do modelu intensywnego, w kt\u00f3rym do osi\u0105gni\u0119cia wzrostu nie przyczynia si\u0119 mobilizacja zasob\u00f3w i si\u0142y roboczej, ale zwi\u0119kszenie wydajno\u015bci pracy i innowacje technologiczne \u2014 dwa warunki stoj\u0105ce w sprzeczno\u015bci z sowieckim systemem gospodarczym. Wszelkie perspektywy na dogonienie gospodarek kapitalistycznych, stanowi\u0105ce motyw przewodni sowieckiej propagandy, oddali\u0142y si\u0119, a przepa\u015b\u0107 w sektorach zaawansowanych technologii powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 jeszcze bardziej. Sowieckiej gospodarce nie grozi\u0142o za\u0142amanie, ale nieuchronny upadek, najgorsza mo\u017cliwa kara dla systemu, kt\u00f3ry wyni\u00f3s\u0142 infrastruktur\u0119 na piedesta\u0142, obiecuj\u0105c wszystkim materialne szcz\u0119\u015bcie. (\u2026)<\/p>\n
Odsetek produkcji przemys\u0142owej przeznaczonej na dobra konsumpcyjne sukcesywnie spada\u0142 na przestrzeni kolejnych dekad, z 60,5 proc. pod koniec lat dwudziestych XX wieku do 24,7 proc. na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych. Natomiast w gospodarkach kapitalistycznych, gdzie konsument jest kr\u00f3lem, utrzymywa\u0142 si\u0119 trend odwrotny. Homo sovieticus, kt\u00f3ry mieszka\u0142 w mie\u015bcie, cieszy\u0142 si\u0119 poziomem \u017cycia stanowi\u0105cym zaledwie 30 proc. \u015bredniej ameryka\u0144skiej i wydawa\u0142 ponad 70 proc. swojej pensji na wy\u017cywienie rodziny \u2014 dla por\u00f3wnania mieszkaniec Stan\u00f3w Zjednoczonych przeznacza\u0142 na ten cel 15 proc. swoich zarobk\u00f3w, a Francji \u2014 25 proc. Ka\u017cdego roku obywatele tracili na staniu w sklepowych kolejkach 65 miliard\u00f3w godzin.<\/p>\n
Z\u0142a dieta, zanieczyszczenie \u015brodowiska i alkoholizm nie sprzyja\u0142y zachowaniu dobrego zdrowia: 60 proc. m\u0142odych Rosjan powo\u0142anych do wojska cierpia\u0142o na jakie\u015b schorzenie, a u 53 proc. dzieci w wieku szkolnym wyst\u0119powa\u0142y r\u00f3\u017cne zaburzenia trawienne, neurologiczne lub problemy ze wzrokiem. Najlepiej zreszt\u0105 by\u0142o unika\u0107 zachorowania. Ministerstwo Zdrowia dysponowa\u0142o siedemnastoma oddzia\u0142ami, ale sam oddzia\u0142 IV, zarezerwowany dla Kremla, poch\u0142ania\u0142 po\u0142ow\u0119 bud\u017cetu przeznaczonego na s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia. Sam minister przyzna\u0142, \u017ce szpitale otrzymuj\u0105 tylko 60 kopiejek dziennie na pacjenta i jednego rubla na oddzia\u0142 chirurgii. Prawie jedna trzecia szpitali nie mia\u0142a kanalizacji, w 35 proc. nie by\u0142o ciep\u0142ej wody, a chirurdzy kupowali nici w sklepach z pasmanteri\u0105\u2026 Zapotrzebowanie na leki stosowane w chorobach uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia i na antybiotyki pokrywano odpowiednio w 40 proc. i 60 proc.<\/p>\n
W latach osiemdziesi\u0105tych ZSRS nie by\u0142 krajem Trzeciego \u015awiata, ale zmierza\u0142 w kierunku tiermondyzacji.<\/p>\n
Fragment ksi\u0105\u017cki „Historia komunizmu na \u015bwiecie t. 3: Wsp\u00f3\u0142sprawcy”. Prze\u0142o\u017cy\u0142a Justyna Nowakowska.<\/p>\n
Thierry Wolton \u2014 ur. 1951 we Francji, dziennikarz, eseista, wyk\u0142adowca uniwersytecki, autor ponad dwudziestu ksi\u0105\u017cek po\u015bwi\u0119conych historii kraj\u00f3w komunistycznych, stosunkom mi\u0119dzynarodowym i polityce francuskiej. „Historia komunizmu na \u015bwiecie” zosta\u0142a uhonorowana Nagrod\u0105 im. Jana Michalskiego (2017) oraz Prix Aujourd’hui (2018).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"REKLAMA Tekst jest fragmentem tomu trzeciego pt. „Wsp\u00f3\u0142sprawcy”, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 niedawno nak\u0142adem Wydawnictwa Literackiego. Partner Wydawnictwo Literackie…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":165203,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[32,33,27,34,35,28,31,53,25,52,68,51,312,55,40,41,47,80,29,30,50,26,82,83,84,32668],"class_list":{"0":"post-165202","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-headlines","11":"tag-latest-news","12":"tag-latestnews","13":"tag-naglowki","14":"tag-najwazniejsze-artykuly","15":"tag-new_header","16":"tag-news","17":"tag-onet3","18":"tag-onet3d","19":"tag-onet3d_2i","20":"tag-pcz","21":"tag-phx","22":"tag-polish","23":"tag-polski","24":"tag-screening_general","25":"tag-swiat","26":"tag-top-stories","27":"tag-topstories","28":"tag-v2021","29":"tag-wiadomosci","30":"tag-world","31":"tag-world-news","32":"tag-worldnews","33":"tag-wydawnictwo_literackie"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115763982559974872","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/165202","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=165202"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/165202\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/165203"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=165202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=165202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=165202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}