\u2013 Wygl\u0105da na to, \u017ce dziewczynka przesz\u0142a kontrsocjalizacj\u0119 kulturow\u0105, czyli nabra\u0142a negatywnych wzorc\u00f3w doros\u0142ych. Zdystansowa\u0142a si\u0119 od og\u00f3lnych regu\u0142 spo\u0142ecznych np. obowi\u0105zuj\u0105cych w jej grupie r\u00f3wie\u015bniczej czy w spo\u0142ecze\u0144stwie. W efekcie sta\u0142a si\u0119 taka, jak\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo nie chcia\u0142oby jej widzie\u0107 \u2013 m\u00f3wi naukowiec, analizuj\u0105c informacje, kt\u00f3re przekazuj\u0105 media, po tragicznym zdarzeniu z 15 grudnia.<\/p>\n
Fakt: Historia z Jeleniej G\u00f3ry szokuje opini\u0119 publiczn\u0105. Pan zdaniem 12-latka zrobi\u0142a to \u015bwiadomie?<\/p>\n
Prof. Maciej Bernasiewicz: \u2014 Dla mnie ta dziewczynka mo\u017ce mie\u0107 rys psychopatyczny. Osoby takie nie przewiduj\u0105 konsekwencji, cechuje je ch\u0142\u00f3d emocjonalny, odwra\u017cliwienie, deficyt l\u0119ku. Nie zastanowi\u0142a si\u0119, \u017ce zada komu\u015b cierpienie, wbijaj\u0105c n\u00f3\u017c, \u017ce u\u017cywa ostrego narz\u0119dzia, \u017ce mo\u017ce kogo\u015b to bole\u0107, \u017ce kto\u015b mo\u017ce umrze\u0107. Zaznaczam jednak, \u017ce w psychiatrii u os\u00f3b poni\u017cej 18 r. \u017cycia nie diagnozuje si\u0119 zaburze\u0144 psychopatycznych (osobowo\u015bci dyssocjalnej \u2013 red.). Wynika to z tego, \u017ce daje si\u0119 tym osobom prawo do uczenia si\u0119 zasad \u015bwiata moralnego, nie wiemy bowiem do ko\u0144ca, na jakim etapie rozwoju jest dziecko, ale wiemy, \u017ce z zachowa\u0144 antyspo\u0142ecznych mo\u017cna wyrosn\u0105\u0107, \u017ce mo\u017cna dojrze\u0107. Potrzebne jest jednak do tego odpowiednie \u015brodowisko wychowawcze i przej\u015bcie odpowiedniego treningu spo\u0142ecznego, kt\u00f3rego podstaw\u0105 jest z jednej strony mi\u0142o\u015b\u0107 opiekun\u00f3w, ale z drugiej jasne zaznaczanie granic dla zachowania. Wg mojej oceny w zachowaniu tej dziewczynki upatrywa\u0107 mo\u017cna cech psychopatycznych, ale to nie znaczy, \u017ce ta diagnoza potwierdzi si\u0119, gdy wiek tej dziewczynki pozwoli, aby zastosowa\u0107 odpowiedni kwestionariusz do badania tego zaburzenia. Trudno oceni\u0107, czy za kilka lat dziewczynka nadal b\u0119dzie przejawia\u0107 brak empatii i krzywdzi\u0107 innych ludzi. Przy odpowiednio zastosowanych programach resocjalizacyjnych i terapeutycznych jest szansa, \u017ce nawet przy niebezpiecznych sk\u0142onno\u015bciach impulsywnych jednostki, jej agresji, osoba nauczy si\u0119 respektowa\u0107 prawa innych ludzi i szanowa\u0107 normy spo\u0142eczne. W literaturze przedmiotu spotyka si\u0119 tez\u0119, \u017ce wszyscy rodzimy si\u0119 psychopatami, ale w trakcie treningu spo\u0142ecznego nabywamy empati\u0119, wra\u017cliwo\u015b\u0107 i uczymy si\u0119 \u017cy\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie. Pewne cechy osobowo\u015bci psychopatycznej wykorzystywane s\u0105 w dobrych obszarach, np. w policji kryminalnej, gdy trzeba stawi\u0107 czo\u0142a gro\u017anym przest\u0119pcom, czy w chirurgii, gdy lekarz musi zoperowa\u0107 dziecko. Wtedy deficyt l\u0119ku u policjanta czy lekarza pozwala zachowa\u0107 zimn\u0105 krew, podobnie jak przest\u0119pcy, kt\u00f3ry dokonuje zbrodni.<\/p>\n
Niebawem 12-latka podejrzana o dokonanie zab\u00f3jstwa opu\u015bci szpital, co dalej? S\u0105d m\u00f3wi o wydaniu tymczasowych zarz\u0105dze\u0144. Co to oznacza?<\/p>\n
\u2014 W jej przypadku powr\u00f3t do domu i doz\u00f3r kuratorski w mojej opinii w og\u00f3le nie wchodzi w rachub\u0119. Ta dziewczynka b\u0119dzie w swoim \u015brodowisku \u017cy\u0142a ze stygmatem morderczyni, b\u0119dzie zagro\u017cona. Ona nie mo\u017ce wr\u00f3ci\u0107 do \u015brodowiska, w kt\u00f3rym do niedawna \u017cy\u0142a i si\u0119 wychowywa\u0142a.<\/p>\n
To, dok\u0105d mo\u017ce trafi\u0107?<\/p>\n
Najpierw do m\u0142odzie\u017cowego o\u015brodka wychowawczego (ca\u0142odobowa plac\u00f3wka o \u015brednim poziomie zabezpieczenia, kt\u00f3ra prowadzi proces resocjalizacji \u2014 red.) albo \u2014 co mniej prawdopodobne \u2014 pozostanie w zak\u0142adzie leczniczym. To plac\u00f3wki, kt\u00f3re b\u0119dzie mog\u0142a opu\u015bci\u0107 w 18 roku \u017cycia. Je\u015bli pods\u0105dna uko\u0144czy 13 rok \u017cycia i nadal przejawia\u0107 b\u0119dzie demoralizacj\u0119 oraz dopu\u015bci si\u0119 cho\u0107by najmniejszego czynu karalnego, to najpewniej zastosowany zostanie Zak\u0142ad Poprawczy w Zawierciu \u2014 jedyna tego rodzaju plac\u00f3wka dla dziewcz\u0105t w kraju. To bardzo dobry o\u015brodek, kt\u00f3ry realizuje wiele program\u00f3w resocjalizacyjnych. Tam mo\u017ce przebywa\u0107 do 24 roku \u017cycia. Dziewcz\u0119ta resocjalizuj\u0105 si\u0119 lepiej ni\u017c ch\u0142opcy. Po plac\u00f3wce w Zawierciu poziom recydywy wynosi zaledwie kilka procent. Dla por\u00f3wnania podam, \u017ce ze statystyk krajowych wynika, i\u017c co drugi wychowanek z zak\u0142adu poprawczego popada w konflikt z prawem po opuszczeniu plac\u00f3wki. O\u015brodek w Zawierciu ma \u015bwietne wyniki. W plac\u00f3wkach resocjalizacyjnych nieletni ucz\u0105 si\u0119 wszystkiego, od pos\u0142ugiwania sztu\u0107cami, gotowania, po sprz\u0105tanie pomieszcze\u0144, a tak\u017ce regu\u0142 spo\u0142ecznych. Proces ten trwa latami, tego nie da si\u0119 nauczy\u0107 w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy. W m\u0142odzie\u017cowych o\u015brodkach wychowawczych i zak\u0142adach poprawczych mo\u017cna uko\u0144czy\u0107 szko\u0142\u0119. Jednak\u017ce niewielki procent ko\u0144czy matur\u0119 w tych plac\u00f3wkach, a uko\u0144czenie studi\u00f3w, zdarza niezmiernie rzadko. Jako doros\u0142a osoba sama zdecyduje, gdzie chce wraca\u0107, czy do \u015brodowiska, w kt\u00f3rym \u017cy\u0142a, czy te\u017c zacznie nowe \u017cycie gdzie indziej.<\/p>\n
Jak my\u015bli 12-letnie dziecko, chyba jest w stanie zrozumie\u0107, \u017ce no\u017cem mo\u017cna zrobi\u0107 komu\u015b krzywd\u0119? Czy kodeks karny nie jest zbyt \u0142agodny dla nieletnich przest\u0119pc\u00f3w?<\/p>\n
PiS obni\u017cy\u0142 pr\u00f3g odpowiedzialno\u015bci karnej z 15 do 14 r. \u017cycia i to jest wystarczaj\u0105ce. Nie potrzeba zmian. Dwunastolatek, dwunastolatka na swoim poziomie intelektualnym i bez odpowiedniej socjalizacji etycznej ze strony rodzic\u00f3w i szko\u0142y, \u017cyje w \u015bwiecie tzw. \u015blepoty moralnej. Przyjmuj\u0105 bezrefleksyjnie wzorce doros\u0142ych, wzorce przekazywane przez media spo\u0142eczne, czy \u015brodowisko koleg\u00f3w i kole\u017canek. Dopiero doros\u0142y cz\u0142owiek ma autonomi\u0119 moraln\u0105, chocia\u017c niekt\u00f3rzy doro\u015bli r\u00f3wnie\u017c maj\u0105 wi\u0119ksze lub mniejsze problemy z uwewn\u0119trznieniem wa\u017cnych warto\u015bci, a ich respektowanie wynika jedynie z l\u0119ku przed kar\u0105. Dziecko 12-letnie nie ma autonomii moralnej. I na przyk\u0142adzie tej 12-latki mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o tym, \u017ce nie przesz\u0142a poprawnego treningu spo\u0142ecznego.<\/p>\n
A gdzie ma przej\u015b\u0107 taki trening? W domu rodzinnym?<\/p>\n
Tak, w wi\u0119kszo\u015bci dom\u00f3w zachodzi trening spo\u0142eczny. \u0179le przeprowadzony trening spo\u0142eczny sprawia, \u017ce wyrastamy na anarchist\u00f3w. Cz\u0119sto win\u0119 ponosz\u0105 rodzice. Oni bezrefleksyjnie broni\u0105 swoje dzieci, gdy np. nauczyciel zwraca uwag\u0119 na mankamenty ich zachowania. W social mediach mamy promowanie siebie, narcystycznego \u015bwiata bez empatii, gdzie swoje „ja” stawiamy na piedestale. Nie ma treningu odraczania przyjemno\u015bci, ma by\u0107 tu i teraz szybko realizowana zachcianka. Nie uczy si\u0119, \u017ce profity za wysi\u0142ek przychodz\u0105 po latach, dziecko chce mie\u0107 wszystko od razu i rodzice to spe\u0142niaj\u0105.<\/p>\n
Dwunastolatka z Jeleniej G\u00f3ry mia\u0142a nietypowe jak na dziewczynk\u0119 zainteresowania militariami, kolekcjonowa\u0142a no\u017ce, a jej ojciec w internecie nagrywa\u0142 filmiki z broni\u0105 japo\u0144sk\u0105. Konta dwunastolatki w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych s\u0105 pe\u0142ne niepokoj\u0105cych obrazk\u00f3w. Jest na nich przemoc, nie brakuje dziwnych postaci, w tym yandere z japo\u0144skich komiks\u00f3w.<\/p>\n
Wygl\u0105da na to, \u017ce dziewczynka przesz\u0142a kontrsocjalizacj\u0119 kulturow\u0105, czyli nabra\u0142a negatywnych wzorc\u00f3w doros\u0142ych. Zdystansowa\u0142a si\u0119 od og\u00f3lnych regu\u0142 spo\u0142ecznych np. obowi\u0105zuj\u0105cych w jej grupie r\u00f3wie\u015bniczej czy w spo\u0142ecze\u0144stwie. W efekcie sta\u0142a si\u0119 taka, jak\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo nie chcia\u0142oby jej widzie\u0107. Zastanawiam si\u0119, \u017ce \u017cadnemu z doros\u0142ych nie przysz\u0142o do g\u0142owy, \u017ce jego pasja mo\u017ce mie\u0107 negatywne skutki dla dziecka, \u017ce fascynacja bia\u0142\u0105 broni\u0105 mo\u017ce mie\u0107 powa\u017cne konsekwencje. Uwa\u017cam, \u017ce doro\u015bli wykazali si\u0119 du\u017c\u0105 niefrasobliwo\u015bci\u0105, w pewnym sensie niedojrza\u0142o\u015bci\u0105. Domy s\u0105 zamkni\u0119te, rodzina chroniona jest konstytucyjnie przez pa\u0144stwo, wi\u0119c trudno oceni\u0107, co dzia\u0142o si\u0119 w domu tej 12-latki. Jednak\u017ce \u017ar\u00f3de\u0142 tego, co si\u0119 sta\u0142o, trzeba szuka\u0107 w rodzinie. Prawie wszystko bierze si\u0119 od rodziny, od wzorc\u00f3w i atmosfery emocjonalnej obecnej w tych domach. Nie zdziwi\u0119 si\u0119, je\u015bli oka\u017ce si\u0119, \u017ce dziewczynka mog\u0142a pochodzi\u0107 z rozbitej rodziny, \u017ce do\u015bwiadczy\u0142a jaki\u015b okaleczaj\u0105cych jej psychik\u0119 uraz\u00f3w. To s\u0105 tylko moje hipotezy. By\u0107 mo\u017ce fascynowa\u0142a si\u0119 ojcem, kt\u00f3ry znikn\u0105\u0142 z jej \u015bwiata. Z analizy biografii nieletnich przest\u0119pc\u00f3w wynika, \u017ce w trzech czwartych przypadk\u00f3w ojcowie znikaj\u0105 z ich \u017cycia, wychowuj\u0105 si\u0119 bez wzorca m\u0119skiego. Dzieci cz\u0119sto w takich sytuacjach mitologizuj\u0105 rodzic\u00f3w, broni\u0105 ich, t\u0142umacz\u0105, a nawet na\u015bladuj\u0105, mimo \u017ce ojciec przebywa w tym czasie w wi\u0119zieniu, albo na emigracji, gdzie de facto uciek\u0142 od \u017cycia rodzinnego. Jest to rodzaj t\u0119sknoty, proces wzorowania si\u0119 na kim\u015b, kto wed\u0142ug oceny dziecka by\u0142 kim\u015b idealnym w jego \u015bwiecie. Oczywi\u015bcie bywa i tak, \u017ce dziecko nienawidzi rodzica za przemoc, jakiej ten dopuszcza\u0142 si\u0119 w domu i wtedy swoje negatywne emocje odreagowuje na przypadkowych ofiarach. Taki obraz wy\u0142ania si\u0119 z akt nieletnich przest\u0119pc\u00f3w przebywaj\u0105cych w zak\u0142adach poprawczych, ale jak by\u0142o w przypadku tej dziewczynki, tego jeszcze nie wiemy, poniewa\u017c machina diagnostyczna dopiero rusza.<\/p>\n