\n Gdy zadali\u015bmy w\u0142adzom Bia\u0142egostoku pytania o bezpiecze\u0144stwo chi\u0144skich autobus\u00f3w i ryzyko dla europejskich producent\u00f3w, nie otrzymali\u015bmy \u017cadnej odpowiedzi. Warszawa odpowiedzia\u0142a, ale wymijaj\u0105co. To symptomatyczne milczenie w obliczu problemu, kt\u00f3ry mo\u017ce zadecydowa\u0107 o przysz\u0142o\u015bci jednego z najwa\u017cniejszych polskich producent\u00f3w przemys\u0142owych.
\n
\n <\/p>\n
\n CZYTAJ TE\u017b: Pojecha\u0142em do Niemiec, \u017ceby zobaczy\u0107 kryzys. „Moje dzieci by\u0142y dumne, \u017ce tata pracuje w Volkswagenie”<\/a>
\n
\n <\/p>\n
\n Dane z przetarg\u00f3w m\u00f3wi\u0105 same za siebie. W latach 2024-2025 w Polsce rozstrzygni\u0119to 49 kontrakt\u00f3w na \u0142\u0105cznie 637 autobus\u00f3w elektrycznych. Chi\u0144ski Yutong, dzia\u0142aj\u0105cy przez polskiego przedstawiciela Busnex Poland, wygra\u0142 14 z nich na dostaw\u0119 176 pojazd\u00f3w. To 27,6 proc. rynku. Najwi\u0119ksze zam\u00f3wienia zrealizowano w\u0142a\u015bnie w Bia\u0142ymstoku, Warszawie (48 autobus\u00f3w w trzech osobnych kontraktach) oraz Katowicach (30 jednostek).
\n
\n <\/p>\n
\n To nie wygl\u0105da na polsk\u0105 specyfik\u0119, lecz na cz\u0119\u015b\u0107 szerszej strategii penetracji Europy. W pierwszej po\u0142owie 2025 roku Yutong dostarczy\u0142 na kontynent 852 autobusy, zdobywaj\u0105c 16 proc. udzia\u0142u w rynku (rok wcze\u015bniej by\u0142o to 14 proc.). Do ko\u0144ca 2024 roku firma dostarczy\u0142a oko\u0142o 6 tysi\u0119cy autobus\u00f3w, obejmuj\u0105c swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 26 kraj\u00f3w. W samej Wielkiej Brytanii je\u017adzi ponad 2 tysi\u0105ce Yutong\u00f3w, w Norwegii \u2013 oko\u0142o 850, w Danii \u2013 262. Skala jest imponuj\u0105ca. W 2024 roku z fabryk Yutonga wyjecha\u0142o ponad 75 tysi\u0119cy pojazd\u00f3w. To wi\u0119cej ni\u017c ca\u0142a europejska produkcja \u0142\u0105cznie.
\n
\n <\/p>\n
\n
\n Przepis na sukces: subsydia, technologia i\u2026 europejskie pieni\u0105dze
<\/p>\n
\n Sukces chi\u0144skiej ekspansji opiera si\u0119 na kilku filarach, z kt\u00f3rych pierwszy to masowe wsparcie finansowe ze strony rz\u0105du w Pekinie. Po o\u015bmiomiesi\u0119cznym \u015bledztwie Komisja Europejska potwierdzi\u0142a, \u017ce producenci elektrycznych pojazd\u00f3w w Chinach korzystaj\u0105 z ogromnych subsydi\u00f3w pa\u0144stwowych, obejmuj\u0105cych ca\u0142y proces produkcji. W odpowiedzi UE na\u0142o\u017cy\u0142a c\u0142a antysubsydyjne si\u0119gaj\u0105ce 35,3 proc. S\u0119k w tym, \u017ce bariera ta dotyczy tylko samochod\u00f3w osobowych.
\n
\n <\/p>\n
\n Drugi filar to zaawansowana technologia bateryjna. Autobusy Yutong wykorzystuj\u0105 bezkobaltowe baterie LFP od CATL o pojemno\u015bci do 465 kWh, zapewniaj\u0105ce zasi\u0119g nawet 675 km. System rekuperacji energii odzyskuje do 35 proc. energii podczas hamowania. Producent oferuje gwarancje na 15 lat lub 1,5 miliona kilometr\u00f3w \u2013 europejska konkurencja rzadko przekracza 8-10 lat.
\n
\n <\/p>\n
\n Trzeci element to ironia losu. Chi\u0144scy producenci czerpi\u0105 z unijnych funduszy przeznaczonych na transformacj\u0119 energetyczn\u0105. Polskie miasta kupuj\u0105 autobusy Yutong dzi\u0119ki \u015brodkom z Krajowego Planu Odbudowy i programu \u201eZielony Transport Publiczny\u201d prowadzonego przez NFO\u015aiGW. Pieni\u0105dze przeznaczone na odbudow\u0119 europejskiego przemys\u0142u po pandemii trafiaj\u0105 wi\u0119c do chi\u0144skich producent\u00f3w. Dzieje si\u0119 to w ramach tej samej UE, kt\u00f3ra broni si\u0119 przed zalewem dotowanych chi\u0144skich pojazd\u00f3w<\/a>.
\n
\n <\/p>\n
\n
\n Chi\u0144skie autobusy a bezpiecze\u0144stwo pa\u0144stwa. \u201eTeoretycznie mo\u017cna je doprowadzi\u0107 do samozap\u0142onu\u201d
<\/p>\n
\n A na pieni\u0105dzach sprawa si\u0119 wcale nie ko\u0144czy, co wykaza\u0142 norweski operator transportu publicznego Ruter, kt\u00f3ry latem 2024 roku przeprowadzi\u0142 testy cyberbezpiecze\u0144stwa w nieczynnej kopalni \u2013 izolowanym \u015brodowisku bez dost\u0119pu do sieci kom\u00f3rkowej. Por\u00f3wnano dwa autobusy: nowy Yutong i trzyletni holenderski VDL. Wyniki zaskoczy\u0142y, chocia\u017c nie wszystkich.
\n
\n <\/p>\n
\n Analiza wykaza\u0142a, \u017ce Yutong ma zewn\u0119trzny dost\u0119p do systemu zarz\u0105dzania bateri\u0105 i zasilaniem poprzez rumu\u0144sk\u0105 kart\u0119 SIM. Oznacza to, \u017ce producent m\u00f3g\u0142 \u2013 przynajmniej teoretycznie \u2013 zdalnie wy\u0142\u0105czy\u0107 pojazd. Co wi\u0119cej, eksperci z bran\u017cy bateryjnej przekonuj\u0105, \u017ce w najgorszym scenariuszu furtka ta pozwala doprowadzi\u0107 do przegrzania i samozap\u0142onu baterii w czasie jej \u0142adowania. Kluczowe, \u017ce r\u00f3wnoleg\u0142y test na autobusach VDL wykaza\u0142 ca\u0142kiem odmienne wyniki: pojazd nie obs\u0142uguje aktualizacji over-the-air i nie ma zewn\u0119trznych punkt\u00f3w dost\u0119pu.
\n
\n <\/p>\n
\n Jak stwierdzi\u0142 Ruter: \u201eProducent chi\u0144ski ma bezpo\u015bredni cyfrowy dost\u0119p do ka\u017cdego autobusu w celu aktualizacji oprogramowania i diagnostyki, w tym dost\u0119p do systemu zarz\u0105dzania bateri\u0105 i zasilaniem. Teoretycznie autobus m\u00f3g\u0142by by\u0107 zatrzymany lub unieruchomiony przez producenta\u201d.
\n
\n <\/p>\n
\n Odkrycie uruchomi\u0142o lawin\u0119. Dania wszcz\u0119\u0142a pilne \u015bledztwo dotycz\u0105ce 469 chi\u0144skich autobus\u00f3w, w tym 262 Yutong\u00f3w. Wielka Brytania, gdzie je\u017adzi oko\u0142o 700 autobus\u00f3w Yutong, zaanga\u017cowa\u0142a National Cyber Security Centre. Du\u0144ski operator Movia wprost przyzna\u0142: \u201eTo nie jest problem tylko chi\u0144skich autobus\u00f3w. To problem dotycz\u0105cy wszystkich typ\u00f3w pojazd\u00f3w i urz\u0105dze\u0144 z chi\u0144sk\u0105 elektronik\u0105 wbudowan\u0105 w \u015brodku\u201d.
\n
\n <\/p>\n
\n Eksperci ds. bezpiecze\u0144stwa odkryli luki w chi\u0144skiej platformie aktualizacji oprogramowania u\u017cywanej mi\u0119dzy innymi przez Yutong. Ruter podkre\u015bli\u0142 jednak, \u017ce nie zarejestrowano \u017cadnych incydent\u00f3w \u2014 to teoretyczne ryzyko, nie dow\u00f3d sabota\u017cu. Do\u015bwiadczenia Norweg\u00f3w pokrywaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c z wnioskami zawartymi w wydanym kilka dni temu raporcie O\u015brodka Studi\u00f3w Wschodnich o jednoznacznym tytule \u201eSmartfony na k\u00f3\u0142kach: inteligentne samochody z Chin a cyberbezpiecze\u0144stwo Europy\u201d. Eksperci ostrzegaj\u0105 w nim, \u017ce Chi\u0144skie pojazdy elektryczne zalewaj\u0105ce europejski rynek stanowi\u0105 realne zagro\u017cenie dla bezpiecze\u0144stwa narodowego.
\n
\n <\/p>\n
\n \u2014 Najczarniejsze scenariusze, zwi\u0105zane z cyberatakami i zdalnym przejmowaniem kontroli nad pojazdami, s\u0105 bli\u017csze realiom wojennym. Nie mo\u017cna ich wykluczy\u0107. Producent samochodu lub pa\u0144stwo, z kt\u00f3rego ten pojazd pochodzi, ma naturalny dost\u0119p do zdalnego sterowania czy komponent\u00f3w \u2014 m\u00f3wi w rozmowie z \u201eRzeczpospolit\u0105\u201d Jakub Jak\u00f3bowski, wicedyrektor OSW, kierownik Zespo\u0142u Chi\u0144skiego. \u2014 Inteligentne samochody naszpikowane s\u0105 sensorami: kamerami, radarami i LiDAR-ami (radarami laserowymi). Sami Chi\u0144czycy przyznaj\u0105, \u017ce urz\u0105dzenia te mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 do mapowania otoczenia w czasie rzeczywistym na bardzo du\u017ce odleg\u0142o\u015bci \u2014 dodaje. Co gorsza, wed\u0142ug analityk\u00f3w OSW, chi\u0144skie prawo \u2013 konkretnie artyku\u0142 7. ustawy o wywiadzie narodowym \u2013 mo\u017ce zmusi\u0107 nawet prywatne firmy do przekazania rz\u0105dowi danych zebranych przez auta za granic\u0105. W kontek\u015bcie pog\u0142\u0119biaj\u0105cych si\u0119 relacji Chiny-Rosja istnieje ryzyko, \u017ce informacje te trafi\u0105 na Kreml.
\n
\n <\/p>\n
\n CZYTAJ TE\u017b: Europa w chi\u0144skim u\u015bcisku. \u201eNasze relacje przypominaj\u0105 talerz spaghetti: widzimy jeden i drugi koniec ka\u017cdej nitki, ale ju\u017c nie jej dok\u0142adny przebieg\u201d<\/a>
\n
\n <\/p>\n
\n
\n Warszawa uspokaja, Bia\u0142ystok milczy
<\/p>\n
\n W stolicy po ulicach kursuje ju\u017c 18 autobus\u00f3w Yutong, a jesieni\u0105 podpisano umow\u0119 na kolejne 30. \u0141\u0105cznie MZA zakontraktowa\u0142y 48 chi\u0144skich autobus\u00f3w w trzech przetargach z lat 2024-2025.
\n
\n <\/p>\n
\n Zapytali\u015bmy w\u0142adze Warszawy o kwestie bezpiecze\u0144stwa i ryzyko uzale\u017cnienia od chi\u0144skich dostawc\u00f3w. W swojej odpowiedzi urz\u0119dnicy koncentrowali si\u0119 na zgodno\u015bci podj\u0119tej decyzji z przepisami: \u201eDo udzia\u0142u w post\u0119powaniach przetargowych dopuszczani s\u0105 wy\u0142\u0105cznie producenci pojazd\u00f3w posiadaj\u0105cy odpowiednie homologacje, a tak\u017ce certyfikaty bezpiecze\u0144stwa i cyberbezpiecze\u0144stwa, obowi\u0105zuj\u0105ce na terenie Unii Europejskiej. Sp\u00f3\u0142ka w zakresie cyberbezpiecze\u0144stwa posiadanego taboru, w pe\u0142ni polega na wydanych certyfikatach\u201d.
\n
\n <\/p>\n
\n MZA podkre\u015bla, \u017ce autobusy s\u0105 zgodne z regulaminami EU 155 i 156 dotycz\u0105cymi cyberbezpiecze\u0144stwa. Problem w tym, \u017ce \u2013 jak pokaza\u0142y norweskie testy \u2013 samo posiadanie certyfikatu nie gwarantuje braku mo\u017cliwo\u015bci zdalnej ingerencji. Te regulacje nie wykluczaj\u0105 zdalnego dost\u0119pu do system\u00f3w pojazdu w celach diagnostycznych i aktualizacyjnych.
\n
\n <\/p>\n
\n W\u0142adze Bia\u0142egostoku w og\u00f3le nie odpowiedzia\u0142y na nasze pytania. Poruszyli\u015bmy w nich trzy kwestie:
\n
\n <\/p>\n\n
\n \u017badnej odpowiedzi.
\n
\n <\/p>\n
\n
\n Solaris \u2013 polski lider pod presj\u0105
<\/p>\n
\n Dla polskiego Solarisa, czo\u0142owego europejskiego producenta autobus\u00f3w z siedzib\u0105 w podpozna\u0144skim Bolechowie, sytuacja staje si\u0119 coraz trudniejsza. Firma zatrudnia oko\u0142o 2,7 tysi\u0105ca pracownik\u00f3w w Polsce i za granic\u0105, posiada cztery zak\u0142ady produkcyjne i w 2024 roku osi\u0105gn\u0119\u0142a rekordowe przychody \u2013 927 mln euro (wzrost o 13 proc. rok do roku).
\n
\n <\/p>\n
\n W polskich przetargach z lat 2024-2025 Solaris wygra\u0142 28 kontrakt\u00f3w na dostaw\u0119 345 autobus\u00f3w, co daje 54,2 proc. udzia\u0142u w rynku. Brzmi dobrze, ale \u015brednia wielko\u015b\u0107 zam\u00f3wienia wynosi 12,3 autobusu \u2013 dok\u0142adnie tyle samo co u Busnex (12,6). W kluczowych przetargach warszawskich MZA wybra\u0142y 48 autobus\u00f3w Yutong w trzech osobnych kontraktach (cho\u0107 jednocze\u015bnie zam\u00f3wi\u0142y te\u017c 90 Solaris\u00f3w).
\n
\n <\/p>\n
\n Na poziomie europejskim obraz jest bardziej niepokoj\u0105cy. W segmencie autobus\u00f3w zeroemisyjnych Solaris ma 15,2 proc. udzia\u0142u w rynku, ale chi\u0144scy producenci \u0142\u0105cznie kontroluj\u0105 ju\u017c 25 proc. Od 2012 roku Solaris dostarczy\u0142 ponad 3 tysi\u0105ce bezemisyjnych autobus\u00f3w \u2013 wi\u0119cej ni\u017c jakikolwiek inny producent. Jednak dynamika wzrostu chi\u0144skiej konkurencji zagra\u017ca tej pozycji.
\n
\n <\/p>\n
\n Ryzyko dla Solarisa i innych europejskich producent\u00f3w ma wymiar wielowarstwowy. Po pierwsze, chi\u0144ska konkurencja cenowa jest bardzo trudna do przebicia bez podobnego wsparcia pa\u0144stwowego. Po drugie, utrata udzia\u0142\u00f3w w rynku mo\u017ce prowadzi\u0107 do spadku rentowno\u015bci i konieczno\u015bci zwolnie\u0144. Po trzecie, europejski przemys\u0142 autobusowy ma ograniczone zdolno\u015bci produkowania baterii. Brak wystarczaj\u0105cej liczby fabryk baterii w Europie oznacza zale\u017cno\u015b\u0107 od importu, g\u0142\u00f3wnie z Chin.
\n
\n <\/p>\n
\n CZYTAJ TE\u017b: \u201eLepiej by\u0107 rolniczk\u0105 ni\u017c szefow\u0105 firmy wartej setki milion\u00f3w euro\u201d. Dlaczego Solange Olszewska porzuci\u0142a Solarisa dla kr\u00f3w i g\u0119si? [WYWIAD]<\/a>
\n
\n <\/p>\n
\n
\n D\u00e9j\u00e0 vu: fotowoltaika, baterie, teraz autobusy
<\/p>\n
\n Ten scenariusz widzieli\u015bmy ju\u017c dwukrotnie. Najpierw w fotowoltaice \u2013 chi\u0144scy producenci, wspierani masowymi subsydiami pa\u0144stwowymi, zdominowali globalny rynek paneli s\u0142onecznych. Europejscy producenci praktycznie znikn\u0119li. Dzi\u015b ponad 80 proc. \u015bwiatowej produkcji modu\u0142\u00f3w fotowoltaicznych pochodzi z Chin.
\n
\n <\/p>\n