{"id":169844,"date":"2025-12-25T07:26:15","date_gmt":"2025-12-25T07:26:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/169844\/"},"modified":"2025-12-25T07:26:15","modified_gmt":"2025-12-25T07:26:15","slug":"nie-przeczytasz-o-tym-w-zadnym-podreczniku-stulatki-opowiadaja-o-swietach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/169844\/","title":{"rendered":"Nie przeczytasz o tym w \u017cadnym podr\u0119czniku. Stulatki opowiadaj\u0105 o \u015bwi\u0119tach"},"content":{"rendered":"

Jadwiga Maliszewska urodzi\u0142a si\u0119 w 1925 roku w Drohobyczu, kt\u00f3ry wtedy le\u017ca\u0142 w granicach Polski, dzi\u015b mieszka w Krakowie. Janina Tabisz jest od niej starsza o dwa lata i ca\u0142e swoje \u017cycie sp\u0119dzi\u0142a w Trze\u015bniowie na dzisiejszym Podkarpaciu. Koleje ich \u017cycia uk\u0142ada\u0142y si\u0119 zupe\u0142nie inaczej.\u00a0 <\/p>\n

Jadwiga z zamo\u017cnego domu, wykszta\u0142cona (jak na tamte czasy), zmuszona do opuszczenia rodzinnych stron, znalaz\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 w Olkuszu, dochowa\u0142a si\u0119 gromady dzieci, wnuk\u00f3w i prawnuk\u00f3w. <\/p>\n


\n Zdj\u0119cie <\/p>\n


\n
\n
\n \"Jadwiga <\/p>\n

<\/p>\n


\n Jadwiga Maliszewska w dzieci\u0144stwie
\n \/archiwum prywatne \n <\/p>\n

<\/p>\n

Janina, kt\u00f3ra zawsze chcia\u0142a si\u0119 uczy\u0107, ale jej rodziny nie by\u0142o na to sta\u0107 (i nie uwa\u017cali za konieczne kszta\u0142cenia dziewczynki), ca\u0142e \u017cycie sp\u0119dzi\u0142a w jednej miejscowo\u015bci na ukochanej ziemi. Zmuszona do \u015blubu z o wiele starszym m\u0119\u017cczyzn\u0105, dzi\u015b jest mam\u0105, babci\u0105, prabaci\u0105 i praprabaci\u0105. <\/p>\n

Do\u015bwiadczenia oraz koleje los\u00f3w Janiny i Jadwigi s\u0105 zgo\u0142a odmienne, a mimo to w rozmowach z nimi przewija si\u0119 tak wiele wsp\u00f3lnych w\u0105tk\u00f3w. Jednym z nich s\u0105 \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia \u2014 te najszcz\u0119\u015bliwsze, bo za czas\u00f3w dzieci\u0144stwa. To, co dla Jadwigi i Janiny jest nostalgicznym wspomnieniem m\u0142odo\u015bci, dla nas jest histori\u0105 \u017cycia codziennego w II Rzeczpospolitej. Jak wygl\u0105da\u0142y \u015bwi\u0119ta przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105? <\/p>\n


\n Zdj\u0119cie <\/p>\n


\n
\n
\n \"Janina <\/p>\n

<\/p>\n


\n Janina Tabisz w wieku 20, 30 i 101 lat
\n \/Archiwum prywatne \/INTERIA.PL \n <\/p>\n

<\/p>\n

Dla Jadwigi Maliszewskiej \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia to jedno z najwcze\u015bniejszych jej wspomnie\u0144:<\/p>\n

„Siedzieli\u015bmy z Mieciem, moim bratem o sze\u015b\u0107 lat starszym, kleili\u015bmy \u0142a\u0144cuchy na choink\u0119 z kolorowego papieru i sprzeczali\u015bmy si\u0119 \u2014 jak zwykle. Mo\u017ce mia\u0142am wtedy dwa i p\u00f3\u0142 roku, mo\u017ce trzy”. <\/p>\n

We wspomnieniach Jadwigi Maliszewskiej zaskoczy\u0142y mnie dwie rzeczy: choinka w domu i \u0142a\u0144cuchy z kolorowego papieru.\u00a0<\/p>\n

Choinka z tego powodu, \u017ce cho\u0107 pojawi\u0142a si\u0119 ona na ziemiach polskich w XVIII, a upowszechni\u0142a w XIX wieku, to na pocz\u0105tku XX stulecia nadal dla wielu by\u0142a kontrowersyjnym przejawem germanizacji. Jadwiga Maliszewska wspomina, \u017ce by\u0142y to pi\u0119kne, pachn\u0105ce lasem drzewa du\u017co \u0142adniejsze ni\u017c dzisiejsze. Drohobycz, gdzie sp\u0119dza\u0142a dzieci\u0144stwo Jadwiga, le\u017ca\u0142 w okr\u0119gu lwowskim, a wi\u0119c w dawnym zaborze austriackim i jak wida\u0107, zwyczaj ustawiania choinki by\u0142 tutaj popularny jeszcze przez II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Janina Tabisz tak\u017ce w tym czasie mieszka\u0142a na terenie dawnego zaboru austriackiego, a w jej domu nie by\u0142o choinki na Bo\u017ce Narodzenie. <\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n


\n Choinka pojawi\u0142a si\u0119 u nas w domu dopiero po II wojnie \u015bwiatowej. Jako dziecko pami\u0119tam jedlin\u0119 wisz\u0105c\u0105 u powa\u0142y, nazywa\u0142o si\u0119 to pod\u0142a\u017aniczk\u0105. <\/p>\n


\n
\n Janina Tabisz
\n \n <\/p><\/blockquote>\n

<\/p>\n

Jadwiga Maliszewska wspomina pi\u0119kne ba\u0144ki, kt\u00f3re wisia\u0142y u nich w domu na choince oraz cukierki w kolorowych, b\u0142yszcz\u0105cych papierkach, jab\u0142ka i ciastka. <\/p>\n

W domu Janiny Tabisz ozdoby na po\u0142a\u017aniczk\u0119 by\u0142y to przede wszystkim orzechy, \u0142a\u0144cuchy ze s\u0142omy i cukier w kostkach, kt\u00f3ry na t\u0119 okazj\u0119 zawijano w gufrowany, kolorowy papier, nacinany na brzegach, by stworzy\u0107 ozdobne fr\u0119dzelki. Janina tak\u017ce pami\u0119ta jab\u0142ka jako ozdoby \u015bwi\u0105teczne w swoim domu. <\/p>\n

Zobacz r\u00f3wnie\u017c: Zanim pojawi\u0142a si\u0119 choinka. S\u0142owia\u0144skie drzewa Bo\u017cego Narodzenia <\/a><\/p>\n


\n Zdj\u0119cie <\/p>\n


\n
\n
\n \"Pod\u0142a\u017aniczka <\/p>\n

<\/p>\n


\n Pod\u0142a\u017aniczka
\n \/AI-generated \/halo tu polsat \n <\/p>\n

<\/p>\n

Obie rozm\u00f3wczynie wspominaj\u0105 te\u017c \u0142a\u0144cuch z kolorowego papieru, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 najbardziej zaskakuj\u0105cy. Nie wiedzia\u0142am, \u017ce ta ozdoba choinkowa liczy ponad 100 lat. Mnie, urodzonej wiele dekad po Janinie i Jadwidze, barwne pier\u015bcienie \u0142\u0105czone w sznur w takim samym stopniu kojarz\u0105 z dzieci\u0144stwem, jak stulatkom, z kt\u00f3rymi rozmawiam. \u0141a\u0144cuch z kolorowego papieru przeobrazi\u0142 si\u0119 w tym momencie w rodzaj mostu mi\u0119dzypokoleniowego, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy nas, dzisiejszych ludzi z przesz\u0142o\u015bci\u0105, wi\u0119zi\u0105 o wiele bardziej namacaln\u0105 ni\u017c lekcje historii. <\/p>\n


\n Zdj\u0119cie <\/p>\n


\n
\n
\n \"\u0141a\u0144cuch <\/p>\n

<\/p>\n


\n \u0141a\u0144cuch z papieru na choink\u0119 wykonuj\u0105 dzieci ju\u017c od 100 lat
\n \/East News\/ARKADIUSZ ZIOLEK\/East News\/Arkadiusz Barbarowski \/INTERIA.PL \n <\/p>\n

<\/p>\n

Zobacz r\u00f3wnie\u017c: Ch\u0142opska wigilia, czyli jak \u015bwi\u0119towali nasi pradziadkowie<\/a><\/p>\n

Wspomnienia Jadwigi Maliszewskiej i Janiny Tabisz to raczej sceny, kt\u00f3re zachowa\u0142y si\u0119 w pami\u0119ci ni\u017c sp\u00f3jna opowie\u015b\u0107 o tradycjach i zwyczajach. <\/p>\n

Jadwiga Maliszewska wspomina, \u017ce gdy mia\u0142a 12 – 13 lat w Drohobyczu tu\u017c przed \u015bwi\u0119tami spad\u0142 pot\u0119\u017cny \u015bnieg. Drogi by\u0142y zasypane, a zawieja by\u0142a tak silna, \u017ce ca\u0142kowicie przes\u0142ania\u0142a widoczno\u015b\u0107. Wracali wtedy ze szko\u0142y saniami, cho\u0107 niczego nie mogli dostrzec, dotarli bez problemu na miejsce, zdaj\u0105c si\u0119 na ko\u0144ski instynkt. Zwierz\u0119, kt\u00f3re codziennie pokonywa\u0142o t\u0119 tras\u0119, bez trudu i wzroku odnalaz\u0142o przysypan\u0105 \u015bniegiem drog\u0119. <\/p>\n

Ogromne \u015bniegi i sanna pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c we wspomnieniach Janiny Tabisz.\u00a0<\/p>\n

„Sprzed wojennych czas\u00f3w pami\u0119tam d\u017awi\u0119k dzwoneczk\u00f3w. Jak ludzie zaprz\u0119gali w zimie konie, to na szyje zak\u0142adali im janczarki, to by\u0142y takie ma\u0142e dzwoneczki, kt\u00f3re \u015blicznie dzwoni\u0142y, gdy konie si\u0119 porusza\u0142y”. <\/p>\n


\n Zdj\u0119cie <\/p>\n


\n
\n
\n \"Ze <\/p>\n

<\/p>\n


\n Ze \u015bwi\u0119tami w II Rzeczpospolitej stulatkom kojarz\u0105 si\u0119 sanie
\n \/Marcin Rutkiewicz \/East News \n <\/p>\n

<\/p>\n

Obie rozm\u00f3wczynie podkre\u015blaj\u0105, \u017ce niewiele ju\u017c pami\u0119taj\u0105 ze \u015bwi\u0105t przed wojn\u0105. Czy to kwestia m\u0142odo\u015bci, liczby prze\u017cytych p\u00f3\u017aniej lat, czy trudnych do\u015bwiadcze\u0144? A mo\u017ce te\u017c \u015bwi\u0119ta nie mia\u0142y a\u017c takiego uroczystego przebiegu jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107? <\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n


\n Nie pami\u0119tam, \u017ceby\u015bmy w domu siadali do uroczystej kolacji, takiej do jakich przyzwyczajeni jeste\u015bmy dzi\u015b. <\/p>\n


\n
\n Jadwiga Maliszewska
\n \n <\/p><\/blockquote>\n

<\/p>\n

Wspomina Jadwiga, ale pami\u0119ta, \u017ce w \u015bwi\u0119ta jadali barszcz z uszkami, zup\u0119 grzybow\u0105, pierogi i ryb\u0119 a na koniec podawano kuti\u0119 z miodem. <\/p>\n

Janina Tabisz tak\u017ce nie pami\u0119ta jakiego\u015b szczeg\u00f3lnego spos\u00f3b \u015bwi\u0119towania:\u00a0<\/p>\n

\u201cNa \u015bwi\u0119ta si\u0119 czeka\u0142o, bo wiadomo by\u0142o, \u017ce tego dnia b\u0119dzie co\u015b lepszego do jedzenia. W domu wszyscy siadali przy jednej misce, ka\u017cdy trzyma\u0142 \u0142y\u017ck\u0119. Tej \u0142y\u017cki nie wolno by\u0142o od\u0142o\u017cy\u0107, \u017ceby przy pasieniu krowy si\u0119 nie gzi\u0142y”.\u00a0<\/p>\n

Janina pami\u0119ta, \u017ce podawano na wigili\u0119 barszcz czerwony lub \u017curek z jakiem, groch z grzybami i oddzielnie kapust\u0119 z grzybami, by\u0142y te\u017c pierogi. Jak wspomina: pierogi by\u0142y w jej dzieci\u0144stwie „daniem od\u015bwi\u0119tnym”. Na co dzie\u0144 gospodynie nie mia\u0142y czasu na lepienie pierog\u00f3w, dlatego pojawia\u0142y si\u0119 one na sto\u0142ach w niedziel\u0119 i \u015bwi\u0119ta. Nie podawano te\u017c na kolacj\u0119 wigilijn\u0105 zieminak\u00f3w w \u017cadnej postaci, bo kojarzy\u0142y si\u0119 bied\u0105 i g\u0142odem na przedn\u00f3wku. W przeciwie\u0144stwie do Jadwigi, Janina nie pami\u0119ta z dzieci\u0144stwa ciast czy ciasteczek, jedny s\u0142odki smak jaki przychodzi jej na my\u015bl, to okr\u0105g\u0142e bu\u0142ki. <\/p>\n


\n Zdj\u0119cie <\/p>\n


\n
\n
\n \"Wigilia <\/p>\n

<\/p>\n


\n Wigilia w Warszawie w 1926 roku
\n \/Z archiwum Narodowego Archiwum Cyfrowego \n <\/p>\n

<\/p>\n

Sta\u0142ym elementem \u015bwi\u0105t by\u0142a w obu miejscowo\u015bciach pasterka. Janina Tabisz pami\u0119ta pot\u0119\u017cny mr\u00f3z jednej z zim. W ko\u015bciele tamtej nocy pojawi\u0142o si\u0119 zaledwie kilka os\u00f3b z dw\u00f3ch wsi. „By\u0142o tak zimno, \u017ce jak si\u0119 wysz\u0142o na pole, to by\u0142o s\u0142ycha\u0107, jak drzewa p\u0119kaj\u0105”.<\/p>\n

Jadwiga Maliszewska tak\u017ce pami\u0119ta pasterk\u0119 na zachodniej Ukrainie: „Chodzi\u0142am do szko\u0142y razem z Rusinami, dzi\u015b Ukrai\u0144cami, kt\u00f3rzy wtedy byli mniejszo\u015bci\u0105 narodow\u0105 w Polsce. Oni mieli swoj\u0105 cerkiew i obchodzili \u015bwi\u0119ta tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, my mieli\u015bmy nasz ko\u015bci\u00f3\u0142 i chodzli\u015bmy na pasterk\u0119. Byli w Drohobyczu te\u017c \u017cydzi, cho\u0107 nie by\u0142o ich wielu. Ka\u017cdy wyzwala\u0142 swoj\u0105 wiar\u0119 i nikt nikomu nie przeszkadza\u0142, nikogo nie prze\u015bladowa\u0142. Razem chodzili\u015bmy do szko\u0142y, bawili\u015bmy si\u0119, dorastali\u015bmy, to by\u0142a pot\u0119\u017cna mieszanka, ale wszyscy si\u0119 tam szanowali\u015bmy.”\u00a0<\/p>\n

Zobacz r\u00f3wnie\u017c: Nie przeczytasz o tym w \u017cadnym podr\u0119czniku. Stulatka opowiada o wojnie i Wielkanocy<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jadwiga Maliszewska urodzi\u0142a si\u0119 w 1925 roku w Drohobyczu, kt\u00f3ry wtedy le\u017ca\u0142 w granicach Polski, dzi\u015b mieszka w…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":169845,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[32,33,36,37,27,34,35,28,31,25,42,38,40,39,41,29,30,26],"class_list":{"0":"post-169844","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-news","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-top-stories","24":"tag-topstories","25":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115779022993557390","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/169844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=169844"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/169844\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/169845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=169844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=169844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=169844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}