{"id":171226,"date":"2025-12-25T23:37:38","date_gmt":"2025-12-25T23:37:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/171226\/"},"modified":"2025-12-25T23:37:38","modified_gmt":"2025-12-25T23:37:38","slug":"dlaczego-swietujemy-25-grudnia-nigdzie-nie-zapisano-daty-urodzenia-jezusa-historia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/171226\/","title":{"rendered":"Dlaczego \u015bwi\u0119tujemy 25 grudnia? „Nigdzie nie zapisano daty urodzenia Jezusa” – Historia"},"content":{"rendered":"

„To nie jest relacja historyczna”<\/p>\n

\u2013 W\u0142a\u015bciwie wszystko, co wiemy, o narodzeniu Jezusa, wiemy z Ewangelii \u2013 zacz\u0105\u0142\u00a0ks. prof. J\u00f3zef Naumowicz jedn\u0105 ze swoich radiowych opowie\u015bci o genezie Bo\u017cego Narodzenia. Z czterech Ewangelii, jak przypomnia\u0142 historyk, tylko dwie m\u00f3wi\u0105 o okoliczno\u015bciach przyj\u015bcia Jezusa na \u015bwiat: \u015bw. Mateusza i \u015bw. \u0141ukasza.<\/p>\n

Chyba najwi\u0119cej znale\u017a\u0107 mo\u017cna w Ewangelii wg \u015bw. \u0141ukasza. S\u0142ynny fragment „W owym czasie wysz\u0142o rozporz\u0105dzenie cesarza Augusta\u2026” zawiera m.in. informacje o podr\u00f3\u017cy J\u00f3zefa i brzemiennej Maryi do Betlejem (wszystko przez spis ludno\u015bci), o narodzeniu Dziecka w tej ma\u0142ej miejscowo\u015bci, o braku miejsca na nocleg (dlatego jaka\u015b stajnia albo grota, a w niej \u017c\u0142obek zamiast ko\u0142yski), o pasterzach, kt\u00f3rym anio\u0142 oznajmi\u0142, \u017ce betlejemskie Niemowl\u0119 jest zapowiadanym Mesjaszem.<\/p>\n

Ale \u2013 jak przypomina „Praktyczny s\u0142ownik biblijny” \u2013 „historia o narodzeniu Jezusa nie jest relacj\u0105 historyczn\u0105, ale opowiadaniem b\u0119d\u0105cym wyrazem wiary i umieszczonym w konkretnych okoliczno\u015bciach historycznych”. Jakie to zatem okoliczno\u015bci? I czy na ich podstawie mo\u017cna ustali\u0107 dat\u0119 przyj\u015bcia na \u015bwiat za\u0142o\u017cyciela chrze\u015bcija\u0144stwa?<\/p>\n

<\/p>\n

Czytaj tak\u017ce:<\/p>\n


\n <\/p>\n

„Jezus urodzi\u0142 si\u0119 4 lata przed narodzeniem Jezusa”<\/p>\n

\u2013 Data urodzenia Jezusa nie by\u0142a nigdzie zapisana \u2013 podkre\u015bla\u0142 w Polskim Radiu ks. prof. J\u00f3zef Naumowicz. Co wi\u0119cej, nie znamy nawet wiarygodniej daty rocznej. I nie pomaga tu fakt, \u017ce rachuba czasu niemal\u017ce ca\u0142ego wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata odwo\u0142uje si\u0119 do punktu zero, pocz\u0105tku chrze\u015bcija\u0144skiej ery liczonej w\u0142a\u015bnie „od narodzenia Chrystusa”.<\/p>\n

Do tego punktu badacze maj\u0105 bowiem zastrze\u017cenia. \u2013 Jezus urodzi\u0142 si\u0119 4 lata przed narodzeniem Jezusa \u2013 m\u00f3wi\u0142 w 2002 roku w radiowej audycji po\u015bwi\u0119conej kalendarzom prof. Boles\u0142aw Or\u0142owski. Podobnie paradoksalnie zdanie wyg\u0142osi\u0142 ks. prof. J\u00f3zef Naumowicz, wed\u0142ug kt\u00f3rego Jezus urodzi\u0142 si\u0119 najprawdopodobniej w pi\u0105tym lub czwartym wieku przed nasz\u0105 er\u0105. Zatem „przed Chrystusem”.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142em tego paradoksu jest fakt, \u017ce pocz\u0105tek chrze\u015bcija\u0144skiej ery nie zosta\u0142 precyzyjnie okre\u015blony. Tego arcytrudnego i w jakiej\u015b mierze niewykonalnego zadania podj\u0105\u0142 si\u0119 ponad p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat po narodzeniu Jezusa pewien uczony mnich. Dionizy Ma\u0142y, bo o nim mowa, na polecenie papie\u017ca Jana I ustala\u0142 na kolejne dekady daty najwa\u017cniejszego dla Ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119ta: Wielkanocy (bo to \u015bwi\u0119to ruchome)<\/a>. W obliczeniach tych po raz pierwszy \u2013 niejako przy okazji, bo celem by\u0142y daty \u015bwi\u0105t Zmartwychwstania \u2013 Dionizy oszacowa\u0142 rok przyj\u015bcia na \u015bwiat Chrystusa. Funkcjonuj\u0105cy za czas\u00f3w Dionizego system chronologiczny opiera\u0142 si\u0119 na kalendarzu julia\u0144skim, a spos\u00f3b okre\u015blania dat rocznych zwi\u0105zany by\u0142 zapewne z tzw. er\u0105 Dioklecjana (od panowania tego rzymskiego cesarza) albo, ju\u017c bardziej chrze\u015bcija\u0144sko, z er\u0105 m\u0119czennik\u00f3w.\u00a0<\/p>\n

\nKiedy zacz\u0119\u0142a si\u0119 nasza era?<\/p>\n

Wed\u0142ug Dionizego Ma\u0142ego Jezus urodzi\u0142 si\u0119 pod koniec 753 roku od za\u0142o\u017cenia Rzymu. Ustale\u0144 tych mnich dokona\u0142 na podstawie informacji z Ewangelii (o czym za chwil\u0119), ale gr\u0119 wchodzi\u0142y te\u017c skomplikowane obliczenia astronomiczne, a tak\u017ce przes\u0142anki teologiczne. Je\u015bli chodzi o te ostatnie: pojawi\u0142a si\u0119 tu data 25 marca, wed\u0142ug najdawniejszej tradycji bardzo wa\u017cna symbolicznie. 25 marca (nieprzypadkowo blisko r\u00f3wnonocy wiosennej) wi\u0105zano z pierwszym dniem stworzenia \u015bwiata, dniem \u015bmierci Chrystusa albo dniem jego zmartwychwstania. I tak w 25 marca w systemie Dionizego zosta\u0142 dniem Wcielenia (pocz\u0119cia Jezusa, kt\u00f3re Ko\u015bci\u00f3\u0142 wi\u0105\u017ce z momentem Zwiastowania).\u00a0<\/p>\n

W swoich obliczeniach roku narodzin Jezusa Dionizy Ma\u0142y pomyli\u0142 si\u0119 jednak o kilka lat: co najmniej cztery, by\u0107 mo\u017ce pi\u0119\u0107 czy nawet siedem. Sk\u0105d to wiemy?<\/p>\n

Ewangelia wg \u015bw. Mateusza podaje, \u017ce Jezus urodzi\u0142 si\u0119 za panowania Heroda Wielkiego (tego od rzezi niewini\u0105tek). W\u0142adca ten zmar\u0142 w 4 r. p.n.e., na podstawie cho\u0107by zatem tego przyjmuje si\u0119, \u017ce metryka Jezusa wymaga, o te kilka lat wstecz, korekty. Inna historyczna wzmianka w Ewangelii podana przy opisie narodzin Jezusa \u2013 o spisie ludno\u015bci \u2013 te\u017c nie daje \u017cadnych jasnych wskaz\u00f3wek co do ustalenia roku. \u0141ukasz Ewangelista, odnotowuj\u0105c powody podr\u00f3\u017cy J\u00f3zefa i Maryi do Betlejem, wspomina o spisie i o zarz\u0105dcy Kwiryniuszu. Historycy, owszem, znaj\u0105 spis ludno\u015bci za czas\u00f3w Kwiryniusza, ale p\u00f3\u017aniejszy, z 6\/7 r. n.e. W\u015br\u00f3d hipotez wyja\u015bniaj\u0105cych ten problem jest m.in. ta, \u017ce \u015bw. \u0141ukasz si\u0119 pomyli\u0142, a spisu dokona\u0142 Sencjusz Saturninus, wcze\u015bniejszy wielkorz\u0105dca Syrii.<\/p>\n

Jest jedyna data w Ewangelii \u2013 u \u015bw. \u0141ukasza, pada ona przy okazji \u015bw. Jana Chrzciciela („By\u0142o to w pi\u0119tnastym roku rz\u0105d\u00f3w Tyberiusza Cezara…”). Co istotne, w tle tak dookre\u015blonych zdarze\u0144 znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c informacja o wieku, w tym w\u0142a\u015bnie czasie, Jezusa („rozpoczynaj\u0105c swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 mia\u0142 lat oko\u0142o trzydziestu”). \u00d3w pi\u0119tnasty rok panowania Tyberiusza to 27\/28 r. n.e.\u00a0Na podstawie m.in. tej informacji Dionizy Ma\u0142y dokonywa\u0142 swoich oblicze\u0144.\u00a0<\/p>\n

Zaczerpni\u0119te z Ewangelii dane wci\u0105\u017c jednak nie rozstrzygaj\u0105 kwestii dok\u0142adnego roku narodzin Jezusa. Wszystkie historyczne konteksty, o kt\u00f3rych wcze\u015bniej by\u0142a mowa, pozwalaj\u0105 jedynie na stwierdzenie, \u017ce Jezus urodzi\u0142 si\u0119 kilka lat przed pocz\u0105tkiem ery nazwanej od jego imienia.\u00a0<\/p>\n

Bo\u017ce Narodzenie na miejscu poga\u0144skich \u015bwi\u0105t?<\/p>\n

A co z dat\u0105 narodzin \u2013 dlaczego 25 grudnia Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki obchodzi Bo\u017ce Narodzenie? „Chrze\u015bcijanie, nieznaj\u0105cy faktycznej daty narodzin Jezusa, wybrali symboliczny dzie\u0144 zimowego przesilenia, po kt\u00f3rym noc-ciemno\u015b\u0107 ust\u0119puje dniowi-\u015bwiat\u0142u”, czytamy w „Encyklopedii religii”.<\/p>\n

\u2013 Oczywi\u015bcie, \u017ce zosta\u0142a wybrana data symboliczna \u2013 m\u00f3wi\u0142 w radiowej audycji ks. prof. J\u00f3zef Naumowicz. \u2013 Chc\u0119 natomiast podkre\u015bli\u0107 bardzo mocno, \u017ce w tym dniu nie by\u0142o, jak czytamy w internecie czy nawet w podr\u0119cznikach do historii liturgii, \u017cadnego wielkiego \u015bwi\u0119ta poga\u0144skiego, narodzin Mitry, narodzin S\u0142o\u0144ca czy innych kult\u00f3w. Jest to natomiast data symboliczna, data zwyci\u0119stwa \u015bwiat\u0142o\u015bci.<\/p>\n

<\/p>\n

Pos\u0142uchaj<\/p>\n

O historii \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia. Z ks. prof. J\u00f3zefem Naumowiczem (historykiem wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa i patrologiem z Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie, rozmawia Jakub Moroz (PR, 21.12.2023) 28:02<\/p>\n

\"+\"Dodaj do playlisty\"+\"<\/p>\n

Dodaj do playlisty<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ks. prof. J\u00f3zef Naumowicz nawi\u0105zywa\u0142 swoj\u0105 wypowiedzi\u0105 do popularnego pogl\u0105du, wed\u0142ug kt\u00f3rego Ko\u015bci\u00f3\u0142, ustanawiaj\u0105c dat\u0119 narodzin Chrystusa, ochrzci\u0142 rzymskie \u015bwi\u0119to Narodzin S\u0142o\u0144ca Niezwyci\u0119\u017conego.<\/p>\n

– \u015awi\u0119ta poga\u0144skie tego typu, syryjskie, egipskie, rzymskie czy greckie, najcz\u0119\u015bciej przypada\u0142y latem, kiedy s\u0142o\u0144ce okazuje swoje najwi\u0119ksze moce. Natomiast jedynie w Rzymie, w jednym mie\u015bcie istnia\u0142o \u015bwi\u0119to Narodzin S\u0142o\u0144ca Niezwyci\u0119\u017conego. I uwaga: pierwsza wzmianka o nim jest wtedy, kiedy ju\u017c istnieje Bo\u017ce Narodzenie \u2013 t\u0142umaczy\u0142 ks. prof. J\u00f3zef Naumowicz.<\/p>\n

Jak powszechna jest hipoteza wi\u0105\u017c\u0105ca dat\u0119 Bo\u017cego Narodzenia z rzymskim kultem s\u0142o\u0144ca \u015bwiadczy cho\u0107by fakt, \u017ce pojawia si\u0119 ona we wspomnianej „Encyklopedii religii” czy w publikacji ks. Wincentego Zaleskiego „Rok ko\u015bcielny” („chrze\u015bcijanie narodziny s\u0142o\u0144ca zast\u0105pili narodzinami Chrystusa”). Ks. prof. J\u00f3zef Naumowicz w swojej ksi\u0105\u017cce „Narodziny Bo\u017cego Narodzenia” poda\u0142 oparte na \u017ar\u00f3d\u0142ach argumenty obalaj\u0105ce t\u0119 „poga\u0144sk\u0105” genez\u0119 \u015bwi\u0105tecznej daty 25 grudnia. Wed\u0142ug tego badacza b\u0142\u0119dna jest r\u00f3wnie\u017c inna popularna teoria: \u017ce Bo\u017ce Narodzenie zast\u0105pi\u0142o Saturnalia, wielkie grudniowe \u015bwi\u0119to ku czci boga rolnictwa Saturna.<\/p>\n

Bo\u017ce Narodzenie wiosn\u0105? A mo\u017ce w styczniu?<\/p>\n

Zanim w IV wieku Ko\u015bci\u00f3\u0142 ustanowi\u0142 symboliczn\u0105 dat\u0119 grudniow\u0105 jako czas celebracji przyj\u015bcia na \u015bwiat Chrystusa, pojawia\u0142y si\u0119 inne pr\u00f3by ustalenia dnia tych szczeg\u00f3lnych narodzin. Wed\u0142ug najstarszego ze \u017ar\u00f3de\u0142 poruszaj\u0105cych ten temat, zapisk\u00f3w Klemensa Aleksandryjskiego (koniec II w.), „niekt\u00f3rzy powiadaj\u0105”, \u017ce Jezus urodzi\u0142 si\u0119 19 lub 20 kwietnia \u2013 albo te\u017c 20 maja. Daty te, zaznacza\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce ks. prof. J\u00f3zef Naumowicz, zwi\u0105zane by\u0142y z czasem Paschy, czyli Wielkanocy. Dlaczego?<\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 u swoich pocz\u0105tk\u00f3w \u015bci\u015ble \u0142\u0105czy\u0142 narodziny Jezusa z czasem jego \u015bmierci i zmartwychwstania. Mia\u0142a na to wp\u0142yw, t\u0142umaczy\u0142 ks. prof. J\u00f3zef Naumowicz, zar\u00f3wno tradycja \u017cydowska (jedno\u015b\u0107 dnia urodzenia i \u015bmierci patriarch\u00f3w Starego Testamentu), jak i wczesnochrze\u015bcija\u0144ska.<\/p>\n

Podobny mechanizm \u2013 oparty na kwestiach symbolicznych i umownych, nieb\u0119d\u0105cych \u017cadn\u0105 historyczn\u0105 rekonstrukcj\u0105 \u2013 by\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142em daty pierwszych betlejemskich obchod\u00f3w \u015bwi\u0105t narodzenia Jezusa. „Najstarsza wigilia i pasterka”, czytamy w ksi\u0105\u017cce „Narodziny Bo\u017cego Narodzenia”, odby\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Betlejem, 6 stycznia 328 roku w ramach \u015bwi\u0119ta okre\u015blanego mianem Epifanii (gr. „Objawienie”). Sk\u0105d ten pocz\u0105tek stycznia? Chodzi\u0142o o symbolik\u0119 liczby sze\u015b\u0107, ale i szczeg\u00f3lne, oparte w jakiej\u015b mierze na Ewangelii, obliczenia (zak\u0142adano, \u017ce pocz\u0119cie Jezusa, czyli zgodnie z Pismem moment Zwiastowania, mia\u0142o miejsce w kwietniu, 9 miesi\u0119cy przed styczniowym rozwi\u0105zaniem).<\/p>\n

Tak ustali\u0142a si\u0119 data Bo\u017cego Narodzenia<\/p>\n

Niewiele lat p\u00f3\u017aniej jednak, w 335\/336 roku, w Rzymie zacz\u0119to obchodzi\u0107 \u015bwi\u0119to Bo\u017cego Narodzenia innego dnia: 25 grudnia. O tej dacie i zwi\u0105zanym z nim \u015bwi\u0119cie wiemy na podstawie kalendarza z 354 r. \u2013 jest to najdawniejsza informacja o grudniowej celebracji przyj\u015bcia na \u015bwiat Jezusa.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my zatem do pytania podstawowego: dlaczego 25 grudnia? By\u0142o to, powt\u00f3rzmy, zwi\u0105zane z symbolik\u0105 solarn\u0105, astronomiczn\u0105 (w owych czasach moment przesilenia zimowego wi\u0105zano w\u0142a\u015bnie z tym dniem). Do tego Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a dodawali wyja\u015bnienia teologiczno-ewangeliczne. Pojawia\u0142a si\u0119 tu podobna argumentacja, co przy 6 stycznia, jednak z odpowiednim czasowym przesuni\u0119ciem. Je\u015bli, jak zak\u0142adano, pocz\u0119cie Jana Chrzciciela mia\u0142o miejsce pod koniec wrze\u015bnia, pocz\u0119cie Jezusa nast\u0105pi\u0142o (jak m\u00f3wi Ewangelia o Zwiastowaniu) sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej: 25 marca. Pami\u0119tajmy, \u017ce r\u00f3wnie\u017c Dionizy Ma\u0142y w swoich ustaleniach ten marcowy dzie\u0144 uzna\u0142 na moment Wcielenia.<\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 do dzi\u015b celebruje \u015bwi\u0119to Zwiastowania Pa\u0144skiego 25 marca. Po dodaniu do tej daty 9 miesi\u0119cy wychodzi nam 25 grudnia.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Polskie Radio\/jp<\/p>\n

J\u00f3zef Naumowicz, „Narodziny Bo\u017cego Narodzenia”, Krak\u00f3w 2016; tego\u017c, „Chrze\u015bcija\u0144ska rachuba czasu. Refleksje na pocz\u0105tek III tysi\u0105clecia”, „Warszawskie Studia Teologiczne”, 2002\/XV; Anna \u015awiderk\u00f3wna, „Rozmowy o Biblii. Nowy Testament”, Warszawa 2000; „Praktyczny s\u0142ownik biblijny”, opracow. zbiorowe katolickich i protestanckich teolog\u00f3w pod red. Antona Grabner-Haidera, przek\u0142ad i opracow. Tadeusz Mieszkowski i Pawe\u0142 Pachciarek, Warszawa 1994; „Religia. Encyklopedia PWN”, tom 2., red. naukowa Tadeusz Gadacz, Bogus\u0142aw Milerski, Warszawa 2001; Ks. Wincenty Zaleski SDB, „Rok ko\u015bcielny”, Warszawa 1989; Biblia Tysi\u0105clecia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"„To nie jest relacja historyczna” \u2013 W\u0142a\u015bciwie wszystko, co wiemy, o narodzeniu Jezusa, wiemy z Ewangelii \u2013 zacz\u0105\u0142\u00a0ks.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":171227,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[32,33,36,37,27,34,35,28,31,25,42,38,40,39,41,29,30,26],"class_list":{"0":"post-171226","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-news","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-top-stories","24":"tag-topstories","25":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115782841533053773","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171226","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=171226"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171226\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/171227"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=171226"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=171226"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=171226"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}