\n
\n
![\"Sierpniowe](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M4DBOB9E80BIN-C123-F4.jpg\" "\\"Osza\u0142amiaj\u0105cy")
<\/p>\nObserwatorium Paranal na Pustyni Atakama w Chile oferuje astronomom unikatowe mo\u017cliwo\u015bci obserwacji astronomicznych, ale nawet po latach pracy nie przestaje zachwyca\u0107 warunkami naturalnymi i poziomem technologicznym – przyznaj\u0105 w rozmowie z Grzegorzem Jasi\u0144skim Luca Sbordone i Angel Otarola, astronomowie Europejskiego Obserwatorium Po\u0142udniowego. W rozmowie na platformie szczytowej teleskopu VLT, w oczekiwaniu na zach\u00f3d S\u0142o\u0144ca, m\u00f3wi\u0105 te\u017c o swoich nadziejach zwi\u0105zanych z budow\u0105 nowego, najwi\u0119kszego na Ziemi teleskopu optycznego ELT (Extremely Large Telescope).<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\n Sierpniowe niebo nad Obserwatorium Paranal, wida\u0107 laser systemu optyki adaptacyjnej skierowany w stron\u0119 centrum Drogi Mlecznej
\n \/European Southern Observatory\/ESO\/Y. Beletsky \/Materia\u0142y prasowe
\n <\/p>\n
<\/p>\n
Grzegorz Jasi\u0144ski: Panowie, pozw\u00f3lcie, \u017ce zapytam was o\u00a0to, co was tutaj najbardziej zadziwia, nawet po wielu latach pracy…\u00a0 <\/p>\n
Luca Sbordone: Dla mnie to wci\u0105\u017c jest moment, gdy wychodzi si\u0119 na zewn\u0105trz w\u00a0bezksi\u0119\u017cycow\u0105 noc, zw\u0142aszcza we wrze\u015bniu, poniewa\u017c we wrze\u015bniu centrum galaktyki jest wysoko na niebie. Po 10, 15 minutach, gdy oczy si\u0119 przyzwyczaj\u0105, jest to niesamowicie jasne. Mo\u017cna chodzi\u0107, czyta\u0107 znaki i\u00a0widzie\u0107 ten pas gwiazd i\u00a0py\u0142u, i\u00a0to jest absolutnie osza\u0142amiaj\u0105ce.<\/p>\n
A pa\u0144skim zdaniem…<\/p>\n
Angel Otarola: Podzielam t\u0119 opini\u0119. Fakt, \u017ce mo\u017cemy zobaczy\u0107 tysi\u0105ce gwiazd go\u0142ym okiem, to ju\u017c co\u015b wspania\u0142ego. Ale podkre\u015bl\u0119 te\u017c, \u017ce ca\u0142y pustynny obszar Atakamy to wyj\u0105tkowe \u015brodowisko. To go\u0142a pustynia. Przyje\u017cd\u017camy tu dwie godziny jazdy od najbli\u017cszego miasta i\u00a0jeste\u015bmy rodzin\u0105, kt\u00f3ra zostaje razem na 8, 10 dni lub tydzie\u0144, pracuj\u0105c, prowadz\u0105c badania naukowe, a\u00a0jednocze\u015bnie staraj\u0105c si\u0119 by\u0107 przyjaci\u00f3\u0142mi. Uwielbiam to miejsce. Uwielbiam widoki, kolory pustyni, r\u00f3\u017cne barwy w\u00a0zale\u017cno\u015bci od po\u0142o\u017cenia s\u0142o\u0144ca przy zachodzie lub wschodzie i\u00a0cienie g\u00f3r. To jest zar\u00f3wno niebo, jak i\u00a0sama geografia. Wspania\u0142e.\u00a0<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n ![\"Luca](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M4BK1JI0HFPBF-C123-F4.jpg\" "\\"Osza\u0142amiaj\u0105cy")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n Luca Sbordone (po lewej) i Angel Otarola na platformie teleskopu VLT
\n \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM
\n <\/p>\n
<\/p>\n
Jest tu bardzo du\u017co sprz\u0119tu, aparatury, mogli\u015bmy to zobaczy\u0107. Chcia\u0142bym wi\u0119c zapyta\u0107 o\u00a0aparatur\u0119, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c was tu zadziwia…<\/p>\n
LS: Jestem astronomem, wi\u0119c chyba najbardziej imponuje mi teleskop. Jestem absolutnie zachwycony faktem, \u017ce ca\u0142a ta aparatura to w\u00a0zasadzie prototypy. Zbudowano unikatowe egzemplarze, kt\u00f3re s\u0105 niezwykle skomplikowane, a\u00a0do ich utrzymania w\u00a0dobrym stanie i\u00a0pracy potrzebna jest prawdziwa armia ludzi, kt\u00f3rzy dbaj\u0105 o\u00a0to, by dostarcza\u0142y te niesamowite dane. Dla mnie najbardziej imponuj\u0105ce s\u0105 do\u015bwiadczenie i\u00a0umiej\u0119tno\u015bci in\u017cynier\u00f3w. S\u0105 absolutnie genialni i\u00a0pracuj\u0105 jak bestie. Czasem to naprawd\u0119 nigdy si\u0119 nie ko\u0144czy. Musz\u0105 przychodzi\u0107 w\u00a0nocy, gdy co\u015b si\u0119 zepsuje i\u00a0nigdy nie narzekaj\u0105, nigdy nie maj\u0105 z\u00a0tym problemu.<\/p>\n
AO: Tak, ta technologia jest wielka pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem, nie tylko sprz\u0119towym – teleskopy, instrumenty – ale tak\u017ce w\u00a0samym procesie naukowym, obserwacjach, kalibracjach, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 bardzo wysok\u0105 jako\u015b\u0107 obrazu dla ka\u017cdej obserwacji. Jest te\u017c du\u017co oprogramowania, kt\u00f3re dzia\u0142a, by\u015bmy mogli zrozumie\u0107 informacje uzyskane podczas nocnych obserwacji naukowych. Tak wi\u0119c in\u017cynierowie maj\u0105 tu kluczowe znaczenie. Ale co mnie zaskakuje, to fakt, \u017ce zawsze projektujemy teleskopy z\u00a0okre\u015blonym g\u0142\u00f3wnym celem, a\u00a0gdy zaczynamy je u\u017cywa\u0107, odkrywamy, \u017ce mo\u017cna je wykorzysta\u0107 w\u00a0innym trybie obserwacji, kt\u00f3ry okazuje si\u0119 kluczowy dla nowego odkrycia. Na przyk\u0142ad, skoro Luca tu jest, mamy teleskopy alt-azymutalne, co oznacza, \u017ce pole widzenia obraca si\u0119 przed detektorem, chyba \u017ce zastosujemy urz\u0105dzenie zwane derotatorem (kt\u00f3re kompensuje obr\u00f3t pola widzenia spowodowany ruchem obrotowym Ziemi). Gdy ludzie zacz\u0119li obserwowa\u0107 egzoplanety, chc\u0105c odr\u00f3\u017cni\u0107, co jest plamk\u0105 spowodowan\u0105 interferencj\u0105 optyczn\u0105, a\u00a0co faktyczn\u0105 planet\u0105, kto\u015b powiedzia\u0142: „Dlaczego nie zatrzyma\u0107 derotacji podczas obrazowania?”. To, co nie zmienia pozycji, to planeta, a\u00a0to, co si\u0119 zmienia, to plamki. To bardzo interesuj\u0105ce, ta kreatywno\u015b\u0107 jest cz\u0119\u015bci\u0105 ca\u0142ego procesu.\u00a0<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n ![\"TEleskopy](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M4BLX395V3SP7-C123-F4.jpg\" "\\"Osza\u0142amiaj\u0105cy")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n TEleskopy G\u0142\u00f3wne i Pomocnicze systemu VLT w Obserwatorium Paranal
\n \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM
\n <\/p>\n
<\/p>\n
Musz\u0119 zapyta\u0107 o\u00a0interferometri\u0119. O\u00a0co w\u00a0tym chodzi? Dlaczego to jest spos\u00f3b na uczynienie tego obserwatorium znacznie wi\u0119kszym?\u00a0<\/p>\n
LS: Interferometria jest bardzo trudna do zrozumienia. Technika jest niezwykle nieintuicyjna, nawet dla nas. Tylko prawdziwi eksperci rozumiej\u0105 szczeg\u00f3\u0142y – a\u00a0ja do tych nie nale\u017c\u0119. Ale w\u00a0skr\u00f3cie, interferometria wykorzystuje falow\u0105 natur\u0119 \u015bwiat\u0142a, by rozpozna\u0107 struktur\u0119 obserwowanego obiektu, patrz\u0105c na niego dwoma teleskopami i\u00a0\u0142\u0105cz\u0105c \u015bwiat\u0142o w\u00a0bardzo specyficzny spos\u00f3b, w\u00a0formie koherentnej. W\u00a0ten spos\u00f3b, wzd\u0142u\u017c linii \u0142\u0105cz\u0105cej dwa teleskopy mo\u017cna rozr\u00f3\u017cni\u0107 obiekty o\u00a0niezwykle ma\u0142ych rozmiarach. Ten rozmiar zale\u017cy od odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy teleskopami. Problem w\u00a0tym, \u017ce dzieje si\u0119 to tylko na jednej linii, wi\u0119c aby uzyska\u0107 obraz, potrzebujemy wielu teleskop\u00f3w po\u0142\u0105czonych razem, aby wykorzysta\u0107 wszystkie linie \u0142\u0105cz\u0105ce je jednocze\u015bnie. Nazywamy je liniami bazowymi. To bardzo skomplikowana technika wymagaj\u0105ca zaawansowanego sprz\u0119tu. Interferometr VLTI, czyli interferometr VLT, kt\u00f3ry u\u017cywa ruchomych teleskop\u00f3w i\u00a0mo\u017ce jednocze\u015bnie korzysta\u0107 z\u00a0czterech bardzo du\u017cych, jest najbardziej zaawansowany na \u015bwiecie w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tej ogromnej elastyczno\u015bci.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n ![\"Teleskopy](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M4BM289JX3P84-C123-F4.jpg\" "\\"Osza\u0142amiaj\u0105cy")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n Teleskopy Pomocnicze systemu VLT maj\u0105 bardzo istotne znaczenie w obserwacjach interferometrycznych
\n \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM
\n <\/p>\n
<\/p>\n
Co\u015b do dodania o\u00a0interferometrii?\u00a0<\/p>\n
AO: To du\u017cy teleskop, w\u00a0kt\u00f3rym wykorzystujemy te\u017c obr\u00f3t planety, by wype\u0142ni\u0107 p\u0142aszczyzn\u0119 obrazu podczas obserwacji. To wymaga du\u017co cierpliwo\u015bci…<\/p>\n
LS: I\u00a0wielu in\u017cynier\u00f3w.\u00a0<\/p>\n
AO: I\u00a0wielu in\u017cynier\u00f3w. Tutaj mamy linie bazowe o\u00a0d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 200 metr\u00f3w. K\u0105towa rozdzielczo\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy osi\u0105gn\u0105\u0107, obserwuj\u0105c obiekt na niebie, zale\u017cy od d\u0142ugo\u015bci fali, na kt\u00f3rej obserwujemy, co w\u00a0tym przypadku jest w\u00a0zakresie optycznym, podzielonej przez t\u0119 odleg\u0142o\u015b\u0107. To w\u0142a\u015bnie moc interferometrii pozwoli\u0142a nam na obserwacje bardzo s\u0142abych gwiazd kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 czarnej dziury w\u00a0centrum Galaktyki, co ostatecznie pozwoli\u0142o naukowcom badaj\u0105cym to zjawisko sprawdzi\u0107, czy silne pole grawitacyjne czarnej dziury jest zgodne z\u00a0teoriami Einsteina, czy mo\u017ce odkryjemy now\u0105 fizyk\u0119. To bardzo wymagaj\u0105ce obserwacje. Podkre\u015blam wi\u0119c, jak wielk\u0105 moc ma interferometria dla naszych obserwacji.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n ![\"Zach\u00f3d](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M4BK21HCCPHDB-C123-F4.jpg\" "\\"Osza\u0142amiaj\u0105cy")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n Zach\u00f3d S\u0142o\u0144ca nad Pacyfikiem widoczny z Obserwatorium Paranal
\n \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM
\n <\/p>\n
<\/p>\n
Chcia\u0142bym zada\u0107 ostatnie pytanie, bo czekamy tu na zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca i\u00a0nie chcieliby\u015bmy go przegapi\u0107. Przed nami w\u00a0oddali wida\u0107 pi\u0119knie nowobudowany olbrzymi teleskop ELT. Jakie macie panowie nadzieje zwi\u0105zane z\u00a0tym nowym urz\u0105dzeniem?\u00a0<\/p>\n
LS: ELT ju\u017c teraz jest niesamowit\u0105 maszyn\u0105. Mam nadziej\u0119, a\u00a0w\u0142a\u015bciwie przekonanie, bo nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce pracuj\u0105 nad tym bardzo m\u0105drzy ludzie, \u017ce ELT b\u0119dzie prawdziwym prze\u0142omem, poniewa\u017c jest tak du\u017cy i\u00a0znajduje si\u0119 w\u00a0tak doskona\u0142ym miejscu, \u017ce si\u0119gnie bardzo g\u0142\u0119boko, a\u017c do pocz\u0105tk\u00f3w Wszech\u015bwiata. Za\u0142o\u017c\u0119 si\u0119, \u017ce dzi\u0119ki ELT dokonamy pierwszego opisu planety podobnej do Ziemi w\u00a0strefie zamieszkiwalnej, co jest jednym z\u00a0g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w, kt\u00f3re chcemy osi\u0105gn\u0105\u0107 tak\u017ce z\u00a0pomoc\u0105 Teleskopu Kosmicznego Jamesa Webba. Oczywi\u015bcie \u017cadna z\u00a0tych plac\u00f3wek nie dzia\u0142a samodzielnie. My\u015bl\u0119 te\u017c, \u017ce rozszerzy nasz\u0105 wiedz\u0119 o\u00a0astrofizyce gwiazd w\u00a0pobliskich galaktykach, jak Andromeda. Cz\u0119\u015b\u0107 tego ju\u017c si\u0119 dzieje, ale skala, kt\u00f3r\u0105 ten instrument umo\u017cliwi, jest zupe\u0142nie inna. Mam nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dzie du\u017co pracy, by z\u00a0niego korzysta\u0107, znacznie wi\u0119cej ni\u017c pracy, by go uruchomi\u0107.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n ![\"I](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M4BM937OUBXUF-C123-F4.jpg\" "\\"Osza\u0142amiaj\u0105cy")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n I jak tu si\u0119 nie zachwyca\u0107? Zach\u00f3d Ksi\u0119\u017cyca nad Cerro Paranal i VLT fotografowany z drogi do Cerro Armazones, miejsca budowy ELT
\n \/Fot. G.Gillet\/ESO \/RMF FM
\n <\/p>\n
<\/p>\n
A pa\u0144skie odczucia?<\/p>\n
AO: Przy okazji doktoratu mia\u0142em te\u017c dodatkow\u0105 specjalizacj\u0119 w\u00a0naukach planetarnych. Poza bardzo wysok\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105 instrumentu, dzi\u0119ki du\u017cemu zwierciad\u0142u i\u00a0wysokiej rozdzielczo\u015bci k\u0105towej, mam wielkie nadzieje zwi\u0105zane z\u00a0instrumentem do obserwacji w\u00a0\u015bredniej podczerwieni, bo mo\u017ce pozwoli nam zidentyfikowa\u0107 biosygnatury, czyli widmowe sygna\u0142y cz\u0105steczek, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 wynikiem aktywno\u015bci biologicznej. To by\u0142by prze\u0142om. Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce je\u015bli to si\u0119 uda, bez w\u0105tpienia b\u0119dzie to Nagroda Nobla. Kolejna w\u00a0dziedzinie astronomii, bo mamy ju\u017c oko\u0142o sze\u015bciu lub siedmiu r\u00f3\u017cnych Nagr\u00f3d Nobla przyznanych za badania astronomiczne. Ale ta by\u0142aby prze\u0142omowa.<\/p>\n
LS: To idziesz dalej ni\u017c ja. Ja mam nadziej\u0119, \u017ce znajdziemy planet\u0119 podobn\u0105 do Ziemi w\u00a0strefie zamieszkiwalnej. Ty masz nadziej\u0119 a\u017c na biosygnatur\u0119.<\/p>\n
AO: Nie, ja chc\u0119 scharakteryzowa\u0107 atmosfer\u0119. I\u00a0w tym celu instrument, kt\u00f3ry to umo\u017cliwi, musi mie\u0107 odpowiednio wysok\u0105 czu\u0142o\u015b\u0107 i\u00a0jednocze\u015bnie pracowa\u0107 w\u00a0odpowiednim zakresie fal i\u00a0z odpowiedni\u0105 rozdzielczo\u015bci\u0105 spektraln\u0105 – co jest zalet\u0105 teleskop\u00f3w naziemnych. Teleskopy kosmiczne, jak James Webb, robi\u0105 \u015bwietne obserwacje w\u00a0\u015bredniej podczerwieni, ale nie mog\u0105 mie\u0107 bardzo du\u017cych instrument\u00f3w, wi\u0119c rozdzielczo\u015b\u0107 spektralna czasem nie jest taka, jak\u0105 by\u015bmy chcieli. Tutaj b\u0119dziemy mie\u0107 instrument METIS, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie to umo\u017cliwi.\u00a0<\/p>\n
Trzymamy kciuki.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n ![\"W](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/000M4BKBD100016S-C123-F4.jpg\" "\\"Osza\u0142amiaj\u0105cy")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n W odleg\u0142o\u015bci ok. 20 kilometr\u00f3w od Cerro Paranal, na Cerro Armazones budowany jest nowy teleskop ELT (Extremely Large Telescope)
\n \/Fot. Grzegorz Jasi\u0144ski \/RMF FM
\n <\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Obserwatorium Paranal na Pustyni Atakama w Chile oferuje astronomom unikatowe mo\u017cliwo\u015bci obserwacji astronomicznych, ale nawet po latach pracy…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":171656,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[120,118,119,42,38,40,39,41,116,114,115,121,117],"class_list":{"0":"post-171655","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-nauka","9":"tag-nauka-i-technika","10":"tag-naukatechnika","11":"tag-pl","12":"tag-poland","13":"tag-polish","14":"tag-polska","15":"tag-polski","16":"tag-science","17":"tag-science-and-technology","18":"tag-sciencetechnology","19":"tag-technika","20":"tag-technology"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115785098108233225","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171655","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=171655"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171655\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/171656"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=171655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=171655"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=171655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}