{"id":171868,"date":"2025-12-26T11:15:19","date_gmt":"2025-12-26T11:15:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/171868\/"},"modified":"2025-12-26T11:15:19","modified_gmt":"2025-12-26T11:15:19","slug":"klopotliwe-boze-narodzenie-magie-swiat-zawdzieczamy-xix-wiecznym-niemieckim-mieszczanom","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/171868\/","title":{"rendered":"K\u0142opotliwe Bo\u017ce Narodzenie. „Magi\u0119 \u015bwi\u0105t” zawdzi\u0119czamy XIX-wiecznym niemieckim mieszczanom"},"content":{"rendered":"

Bo\u017ce Narodzenie to najpopularniejsze \u015bwi\u0119to na \u015bwiecie \u2014 obchodzi si\u0119 je nawet w krajach, gdzie chrze\u015bcijan praktycznie nie ma. Tym bardziej zaskakuje, jak niewielu ludzi zna jego histori\u0119. To, z czym dzi\u015b kojarzymy Bo\u017ce Narodzenie \u2014 migocz\u0105ce choinki, nastrojowe kol\u0119dy, pi\u0119kne wiersze i kolorowe prezenty \u2014 to zaskakuj\u0105co m\u0142ode zjawiska. Nasze wsp\u00f3\u0142czesne \u015bwi\u0119ta to wytw\u00f3r XIX w. W\u0142a\u015bnie wtedy powsta\u0142o niemal wszystko, co uznajemy dzi\u015b za najpi\u0119kniejszy czas roku. Kalendarz adwentowy, wie\u0144ce, liczne kol\u0119dy i posta\u0107 \u015aw. Miko\u0142aja…<\/p>\n

A jak wygl\u0105da\u0142y \u015bwi\u0119ta przed XIX w.? Zanim si\u0119 nad tym zastanowimy, wy\u0142\u0105czmy \u015bwiate\u0142ka na choince, wy\u0142\u0105czmy piekarnik i zdejmijmy z g\u0142owy czapk\u0119 \u015bw. Miko\u0142aja. Bo prawda jest taka, \u017ce wcze\u015bniej Bo\u017ce Narodzenie by\u0142o prawdziwie k\u0142opotliwym \u015bwi\u0119tem.<\/p>\n

Zacznijmy od tego, \u017ce w pierwszych wiekach po narodzinach Jezusa (kt\u00f3re przecie\u017c stanowi\u0105 fundament tego \u015bwi\u0119ta) w og\u00f3le nie by\u0142o ono obchodzone. Dopiero od IV w. zacz\u0119\u0142o si\u0119 to stopniowo zmienia\u0107 i chrze\u015bcija\u0144stwo powoli przyzwyczaja\u0142o si\u0119 do tego \u015bwi\u0119ta. Jednak z dzisiejsz\u0105 magi\u0105 Bo\u017cego Narodzenia<\/a> nie mia\u0142o to nic wsp\u00f3lnego. Nikt w \u015bredniowieczu nie traktowa\u0142 \u015bwi\u0105t jako rodzinnego wydarzenia. Po mszy wraca\u0142o si\u0119 z ko\u015bcio\u0142a do ciemnego domu, gdzie nikt nie zajmowa\u0142 si\u0119 pieczeniem ciasteczek, tylko walczy\u0142 o przetrwanie w mro\u017anych zimowych warunkach.<\/p>\n

Zakaz \u015bwi\u0119towania! <\/p>\n

Bo\u017ce Narodzenie nie by\u0142o szczeg\u00f3lnie lubiane, ale przynajmniej je tolerowano. A\u017c w XVI wieku przysz\u0142a katastrofa: rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 reformacja i Bo\u017ce Narodzenie zosta\u0142o gdzieniegdzie zakazane. Jednak wcale nie przez Marcina Lutra, kt\u00f3ry co prawda zamieni\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja na Dzieci\u0105tko jako posta\u0107 rozdaj\u0105c\u0105 prezenty, ale samych \u015bwi\u0105t nie rusza\u0142.<\/p>\n

Zupe\u0142nie inaczej by\u0142o w kalwi\u0144skiej Szwajcarii, gdzie \u015bwi\u0119ta zakazano, bo w Biblii nie wyst\u0119puj\u0105 jako uroczysto\u015b\u0107. Szkotom ten fundamentalizm przypad\u0142 do gustu tak bardzo, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 Prezbiteria\u0144ski zaadoptowa\u0142 go u siebie i utrzyma\u0142 tak d\u0142ugo, \u017ce Bo\u017ce Narodzenie ponownie uznano za \u015bwi\u0119to pa\u0144stwowe dopiero w 1958 r. W Anglii purytanie post\u0119powali r\u00f3wnie radykalnie. Wszystkie te wsp\u00f3lnoty zakaza\u0142y \u015bwi\u0105t z powod\u00f3w ideologicznych, cho\u0107 mog\u0142yby by\u0107 tak\u017ce praktyczne. Bo\u017ce Narodzenie bywa\u0142o bowiem pretekstem do nieobyczajnego zachowania.<\/p>\n

W Berlinie kr\u00f3l Fryderyk I ju\u017c w 1711 r. upomina\u0142 przed „zbyt wielkim tumultem” i przeni\u00f3s\u0142 pasterk\u0119 na wczesne popo\u0142udnie. Fryderyk Wielki w 1739 r. nakaza\u0142 nawet zamkn\u0105\u0107 wszystkie ko\u015bcio\u0142y w dzie\u0144 Bo\u017cego Narodzenia po po\u0142udniu i nie odprawia\u0107 mszy ani pasterek. W 1784 r. ponownie pr\u00f3bowano przesun\u0105\u0107 pasterk\u0119 na inn\u0105 por\u0119 \u2014 z mizernym skutkiem.<\/p>\n

Z innych region\u00f3w Niemiec r\u00f3wnie\u017c dociera\u0142y wie\u015bci o pijanych awanturnikach, kt\u00f3rzy straszyli dzieci na ulicach, w\u0142amywali si\u0119 do dom\u00f3w, bili si\u0119 albo czynili inne „szkody”. Bywa\u0142o tak \u017ale, \u017ce wielokrotnie nakazywano przymusowe zamykanie karczm i piwiarni w okresie \u015bwi\u0105tecznym.<\/p>\n

Protestancka choinka kontra katolicka szopka <\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do reformacji. Ta by\u0142a prze\u0142omem, ale jednocze\u015bnie to w\u0142a\u015bnie ona po\u0142o\u017cy\u0142a podwaliny pod p\u00f3\u017aniejszy, \u015bwiatowy sukces \u015bwi\u0105t. Okaza\u0142o si\u0119 bowiem, \u017ce protestanci stali si\u0119 gorliwymi architektami naszej „nowoczesnej Gwiazdki”.<\/p>\n

Ich najbardziej znanym wk\u0142adem jest choinka, b\u0119d\u0105ca jednocze\u015bnie symbolem dawnych napi\u0119\u0107 mi\u0119dzy wyznaniami. Katolicy ch\u0119tnie nazywali j\u0105 „drzewkiem Lutra” i woleli piel\u0119gnowa\u0107 tradycj\u0119 szopki. Na pocz\u0105tku XIX w. sprawa by\u0142a jasna: tam, gdzie \u015bwieci\u0142a choinka, mieli\u015bmy do czynienia z protestantami, a gdzie sta\u0142a szopka \u2014 z katolikami. Fakt, \u017ce drzewko i szopka s\u0142u\u017cy\u0142y kiedy\u015b do wzajemnego odr\u00f3\u017cniania, dzi\u015b wydaje si\u0119 niepoj\u0119ty, skoro nawet przy \u0142o\u017cu \u015bmierci papie\u017ca Benedykta XVI sta\u0142a choinka. Dla pokole\u0144 jego poprzednik\u00f3w na Stolicy Piotrowej by\u0142oby to nie do pomy\u015blenia.<\/p>\n

\"Cia\u0142oVatican Media\/ABACAPRESS.COM \/ PAP<\/p>\n

Cia\u0142o papie\u017ca Benedykta XVI w kaplicy klasztoru Mater Ecclesiae. Watykan, 1 stycznia 2023 r.<\/p>\n

Jak jednak dosz\u0142o do tego pojednania \u015bwi\u0105tecznych tradycji? Odpowiedzi szuka\u0107 nale\u017cy w\u0142a\u015bnie w XIX w. Powstanie klasy mieszcza\u0144skiej sprawi\u0142o, \u017ce coraz wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 zacz\u0119to przywi\u0105zywa\u0107 do \u015bwi\u0119towania Bo\u017cego Narodzenia w domu. Trend ten rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d protestant\u00f3w, kt\u00f3rzy i tak obchodzili \u015bwi\u0119ta raczej prywatnie ni\u017c w ko\u015bciele.<\/p>\n

W tym procesie przekszta\u0142cania \u015bwi\u0105t z uroczysto\u015bci ko\u015bcielnej na rodzinne pojawia\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej opowie\u015bci i kol\u0119d, powstawa\u0142y tradycje takie jak strojenie choinki, a \u015bw. Miko\u0142aj sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym rozdawc\u0105 prezent\u00f3w. Przyk\u0142ad Miko\u0142aja doskonale pokazuje kompromisowy charakter tej postaci: nie by\u0142 ani (katolickim) \u015bw. Miko\u0142ajem, ani (protestanckim) Dzieci\u0105tkiem. Dzi\u0119ki temu wszyscy mogli si\u0119 z nim uto\u017csamia\u0107.<\/p>\n

To dopiero w XIX w. dosz\u0142o do przemiany Bo\u017cego Narodzenia z czysto religijnego \u015bwi\u0119ta w \u015bwi\u0119to rodzinne, w kt\u00f3rym coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142o wzajemne obdarowywanie si\u0119 prezentami, a nie chrze\u015bcija\u0144skie przes\u0142anie<\/a>. To w\u0142a\u015bnie mieszcza\u0144stwo XIX w. stworzy\u0142o wsp\u00f3\u0142czesne \u015bwi\u0119ta.<\/p>\n

Jednak w\u015br\u00f3d blasku, zapachu piernik\u00f3w i radosnego okrzyku „Ho, Ho, Ho!” \u0142atwo zapomnie\u0107, \u017ce przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojej historii Bo\u017ce Narodzenie mia\u0142o trudn\u0105 reputacj\u0119.<\/p>\n

\"Christkindlesmarkt,ecstk22 \/ Shutterstock<\/p>\n

Christkindlesmarkt, tradycyjny jarmark \u015bwi\u0105teczny w Norymberdze. Zdj\u0119cie ilustracyjne <\/p>\n

Przed rozwojem mieszcza\u0144stwa nikt nie przypuszcza\u0142by, \u017ce to w\u0142a\u015bnie to problematyczne \u015bwi\u0119to stanie si\u0119 kiedy\u015b \u015bwiatowym fenomenem \u2014 obchodzonym przez chrze\u015bcijan jako religijna uroczysto\u015b\u0107, a przez wielu innych ju\u017c tylko jako globalne \u015bwi\u0119to prezent\u00f3w, oderwane od religijnych korzeni. W tym sensie Bo\u017ce Narodzenie samo w sobie jest najwi\u0119kszym ze wszystkich \u015bwi\u0105tecznych cud\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bo\u017ce Narodzenie to najpopularniejsze \u015bwi\u0119to na \u015bwiecie \u2014 obchodzi si\u0119 je nawet w krajach, gdzie chrze\u015bcijan praktycznie nie…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":171869,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[56,33803,32,33,32461,12461,36,37,66,27,67,33802,34,35,33801,28,31,53,25,773,52,68,51,55,42,38,40,39,41,33800,47,196,29,30,50,26],"class_list":{"0":"post-171868","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-article_premium","9":"tag-benedykt_xvi_joseph_jozef_ratzinger","10":"tag-breaking-news","11":"tag-breakingnews","12":"tag-choinka_stockexchange_c409e5cd","13":"tag-chrzescijanstwo_chrzescijanin_chrzescijanie","14":"tag-featured-news","15":"tag-featurednews","16":"tag-give_me_perspective","17":"tag-headlines","18":"tag-intextvideo_splayer","19":"tag-kalwinizm","20":"tag-latest-news","21":"tag-latestnews","22":"tag-marcin_luter_postac_historyczna","23":"tag-naglowki","24":"tag-najwazniejsze-artykuly","25":"tag-new_header","26":"tag-news","27":"tag-niemcy_rfn_republika_federalna_niemiec","28":"tag-onet3","29":"tag-onet3d","30":"tag-onet3d_2i","31":"tag-phx","32":"tag-pl","33":"tag-poland","34":"tag-polish","35":"tag-polska","36":"tag-polski","37":"tag-reformacja","38":"tag-screening_general","39":"tag-styl_zycia","40":"tag-top-stories","41":"tag-topstories","42":"tag-v2021","43":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":"Validation failed: Text character limit of 500 exceeded"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171868","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=171868"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171868\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/171869"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=171868"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=171868"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=171868"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}