W wi\u0119kszo\u015bci polskich dom\u00f3w Wigilia wygl\u0105da podobnie. Od rana trwa krz\u0105tanina, kto\u015b nerwowo liczy talerze, kto\u015b inny sprawdza, czy barszcz i karp s\u0105 gotowe do podania. W tle lec\u0105 kol\u0119dy, cho\u0107 nikt ich do ko\u0144ca nie s\u0142ucha. Gdy dzieci co chwil\u0119 zerkaj\u0105 za okno, niecierpliwie wypatruj\u0105c pierwszej gwiazdki, doro\u015bli pr\u00f3buj\u0105 zd\u0105\u017cy\u0107 ze wszystkim na czas. Nawet je\u015bli na co dzie\u0144 niewiele nas \u0142\u0105czy, tego wieczoru wszyscy zasiadamy do sto\u0142\u00f3w. Czasem w zgodzie, czasem w napi\u0119ciu, ale z poczuciem, \u017ce „tak trzeba”. Wigilia ma w sobie co\u015b z teatru – co roku powtarzamy te same gesty, \u017cyczenia i potrawy, cz\u0119sto nie do ko\u0144ca wiedz\u0105c, sk\u0105d w og\u00f3le si\u0119 wzi\u0119\u0142y. Dlaczego wk\u0142adamy sianko pod obrus? Dla kogo jest to jedno, puste miejsce? Czemu na stole powinno znale\u017a\u0107 si\u0119 akurat dwana\u015bcie da\u0144? To wiecz\u00f3r utkany z ch\u0119tnie powtarzanych symboli, kt\u00f3rych znaczenie bywa jednak zapominane.<\/p>\n
S\u0142owo „wigilia” pochodzi od \u0142aci\u0144skiego vigiliare, oznaczaj\u0105cego czuwanie. W tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej oznacza\u0142a noc oczekiwania na narodziny Chrystusa. Pocz\u0105tki tradycji wigilijnej wed\u0142ug cz\u0119\u015bci badaczy wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 najprawdopodobniej ze staro\u017cytnymi Saturnaliami (\u015bwi\u0119tem ku czci boga Saturna), kt\u00f3re obchodzono w staro\u017cytnym Rzymie, gdzie jednocze\u015bnie stopniowo kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwo. Najdawniejsza wzmianka o \u015bwi\u0119towaniu Bo\u017cego Narodzenia pochodzi z ko\u015bcielnego kalendarza z 354 roku. We wczesnym okresie chrze\u015bcija\u0144stwa narodzin Chrystusa w og\u00f3le nie celebrowano, a potem obchodzono w r\u00f3\u017cnych dniach, jednak z czasem celowo ustalono dat\u0119 25 grudnia, aby w\u0142a\u015bnie stanowi\u0142a alternatyw\u0119 i przeciwwag\u0119 dla poga\u0144skich \u015bwi\u0105t.<\/p>\n
Sam grudniowy zwyczaj by\u0142 jednak znacznie starszy ni\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo. Na ziemiach polskich, w czasach poga\u0144skich, szczeg\u00f3ln\u0105 wag\u0119 przyk\u0142adano do momentu zimowego przesilenia – najd\u0142u\u017cszej nocy w roku, po kt\u00f3rej dni zaczyna\u0142y si\u0119 wyd\u0142u\u017ca\u0107. By\u0142 to czas metaforycznego zwyci\u0119stwa \u015bwiat\u0142a nad ciemno\u015bci\u0105, pe\u0142en obrz\u0119d\u00f3w zwi\u0105zanych z natur\u0105. W kulturze ludowej wierzono, \u017ce to noc graniczna mi\u0119dzy tym, co stare a nowe oraz \u015bwiatem \u017cywych i zmar\u0142ych.<\/p>\n
Chrze\u015bcija\u0144stwo nie znios\u0142o wszystkich poga\u0144skich praktyk, ale w pewien spos\u00f3b je zaadaptowa\u0142o. Wigilia sta\u0142a si\u0119 dniem postnym, ale wci\u0105\u017c pozosta\u0142a \u015bwi\u0119tem. Na prze\u0142omie wiek\u00f3w wygl\u0105da\u0142a inaczej w ch\u0142opskich chatach, a inaczej w szlacheckich dworach. Mia\u0142a jednak podobny sens – wsp\u00f3lnoty, modlitwy, pojednania i symbolicznego oczyszczenia. Do tradycji polskiej Wigilia (postna, ale uroczysta) wesz\u0142a na sta\u0142e w XVIII wieku. Do sto\u0142u zasiada\u0142o si\u0119 dopiero po pojawieniu si\u0119 pierwszej gwiazdki, kt\u00f3ra nawi\u0105zywa\u0142a do Gwiazdy Betlejemskiej.<\/p>\n
W Polsce Wigilia by\u0142a i jest obchodzona g\u0142\u00f3wnie przez katolik\u00f3w, ale niekt\u00f3re jej elementy (jak choinka czy potrawy) nabra\u0142y dla wielu niewierz\u0105cych os\u00f3b charakteru uniwersalnego, tradycyjnego, a nie wy\u0142\u0105cznie religijnego. To no\u015bnik pami\u0119ci kulturowej, wyj\u0105tkowy rytua\u0142, kt\u00f3ry mimo zmieniaj\u0105cych si\u0119 czas\u00f3w, wci\u0105\u017c pozostaje jednym z najwa\u017cniejszych moment\u00f3w w polskim kalendarzu.<\/p>\n
Dwana\u015bcie potraw wigilijnych to dzi\u015b niemal obowi\u0105zek, cho\u0107 nie zawsze tak by\u0142o. Liczba ta zacz\u0119\u0142a funkcjonowa\u0107 powszechnie do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano, bo dopiero w XIX wieku i mia\u0142a kilka znacze\u0144. Najcz\u0119\u015bciej t\u0142umaczy\u0142o si\u0119 j\u0105 symbolik\u0105 religijn\u0105 – \u00a0nawi\u0105zaniem do dwunastu aposto\u0142\u00f3w. W kulturze ludowej dwana\u015bcie oznacza\u0142o raczej cykl natury (miesi\u0105ce w roku) lub symbol pe\u0142ni i obfito\u015bci. Wcze\u015bniej liczba potraw w domu zale\u017ca\u0142a g\u0142\u00f3wnie od zamo\u017cno\u015bci (na wsiach by\u0142o ich siedem lub dziewi\u0119\u0107, a w zamo\u017cnych domach cz\u0119sto nawet trzyna\u015bcie). Najwa\u017cniejsze by\u0142o jednak zachowanie postu i jednoczesnej obfito\u015bci – cho\u0107 potrawy by\u0142y skromne, to st\u00f3\u0142 mia\u0142 by\u0107 pe\u0142en.\u00a0\u00a0<\/p>\n
Tradycyjny zestaw by\u0142 zawsze prosty i \u015bci\u015ble postny. Jad\u0142ospis opiera\u0142 si\u0119 na tym, co dawa\u0142a natura (ziemia, las i woda) – zbo\u017cach, kapu\u015bcie, grzybach i rybach. Mia\u0142y one zapewnia\u0107 dostatek lub chroni\u0107 przed chorobami. Do najstarszych potraw wigilijnych nale\u017ca\u0142y r\u00f3\u017cnego rodzaju polewki – barszcz na zakwasie, zupa grzybowa, zupa z suszonych owoc\u00f3w. S\u0142odki wymiar \u015bwi\u0105t tworzy\u0142y mak i mi\u00f3d, symbole p\u0142odno\u015bci, szcz\u0119\u015bcia i boskiej opieki.<\/p>\n
Na prze\u0142omie XIX i XX wieku wigilijne menu zacz\u0119\u0142o si\u0119 ujednolica\u0107. W miastach coraz cz\u0119\u015bciej powtarzano tych samych dwana\u015bcie potraw. Nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 barszczu czerwonego z uszkami, zupy grzybowej albo migda\u0142owej, kapusty z grochem, pierog\u00f3w, ryby i makowca. Po II wojnie \u015bwiatowej tradycja ta zosta\u0142a dodatkowo utrwalona jako element to\u017csamo\u015bci kulturowej. W PRL-u przygotowania wigilijne nieco si\u0119 zmieni\u0142y, ze wzgl\u0119du na ograniczony dost\u0119p do produkt\u00f3w spo\u017cywczych. \u015awi\u0119to by\u0142o okazj\u0105 do „wystawnej” wieczerzy w czasach permanentnych niedobor\u00f3w. Gospodynie i gospodarze zaopatrywali si\u0119 w hodowlane karpie lub \u015bledzie, kt\u00f3re by\u0142y podstaw\u0105 jad\u0142ospisu.<\/p>\n
Dzi\u015b z kolei sto\u0142y uginaj\u0105 si\u0119 od potraw, cz\u0119sto znacznie przekraczaj\u0105c symboliczne dwana\u015bcie da\u0144. Nadal widoczne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c piel\u0119gnowane przez lata regionalne r\u00f3\u017cnice – np. na \u015al\u0105sku podaje si\u0119 mak\u00f3wki, na Podlasiu – kuti\u0119, a na Kaszubach musi pojawi\u0107 si\u0119 zupa brzadowa. Mimo tej odmienno\u015bci symbolika wigilijnych posi\u0142k\u00f3w w ca\u0142ej Polsce pozosta\u0142a ta sama – trzeba spr\u00f3bowa\u0107 wszystkiego, \u017ceby zapewni\u0107 sobie szcz\u0119\u015bcie w nadchodz\u0105cym roku.<\/p>\n
\n Zdj\u0119cie
\n
<\/p>\n
\n 12 wigilijnych potrwa to d\u0142uga tradycja
\n \/Pixabay.com
\n <\/p>\n
<\/p>\n
Wigilijne zwyczaje nie powsta\u0142y jednocze\u015bnie. S\u0105 po\u0142\u0105czeniem wierze\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich, poga\u0144skich przes\u0105d\u00f3w i ludowej symboliki. Jednym z najwa\u017cniejszych jest dzielenie si\u0119 op\u0142atkiem. Cho\u0107 sam op\u0142atek wywodzi si\u0119 z wczesnochrze\u015bcija\u0144skiego zwyczaju b\u0142ogos\u0142awienia chleba, w formie znanej dzi\u015b pojawi\u0142 si\u0119 w Polsce ca\u0142kiem p\u00f3\u017ano. Dopiero w XIX wieku sta\u0142 si\u0119 powszechnym elementem Wigilii, najpierw w domach szlacheckich i mieszcza\u0144skich. Symbolizuje pojednanie, wsp\u00f3lnot\u0119 i gotowo\u015b\u0107 do przebaczenia – dlatego \u0142amanie si\u0119 op\u0142atkiem poprzedza rodzinn\u0105 wieczerz\u0119.<\/p>\n
Kolejn\u0105 charakterystyczn\u0105 tradycj\u0105 jest oczekiwanie na pierwsz\u0105 gwiazdk\u0119. Zwyczaj ten nawi\u0105zuje do Gwiazdy Betlejemskiej, kt\u00f3ra mia\u0142a wskaza\u0107 drog\u0119 do miejsca narodzin Chrystusa. Ju\u017c w XVIII wieku w Polsce do sto\u0142u nie zasiadano wcze\u015bniej ni\u017c przed pojawieniem si\u0119 gwiazd na niebie, co podkre\u015bla\u0142o religijny i od\u015bwi\u0119tny charakter uroczysto\u015bci.<\/p>\n
Puste miejsce przy wigilijnym stole to symbol, kt\u00f3ry na dobre utrwali\u0142 si\u0119 w XX wieku, cho\u0107 jego \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 starsze. W kulturze ludowej wierzono, \u017ce w noc wigilijn\u0105 dom odwiedzaj\u0105 dusze przodk\u00f3w, dlatego nale\u017ca\u0142o je ugo\u015bci\u0107. Z czasem zwyczaj ten zacz\u0119to interpretowa\u0107 jako gotowo\u015b\u0107 do przyj\u0119cia zb\u0142\u0105kanego lub potrzebuj\u0105cego w\u0119drowcy, nadaj\u0105c mu wi\u0119c wymiar bardziej etyczny i spo\u0142eczny.<\/p>\n
Sianko pod obrusem nawi\u0105zuje oczywi\u015bcie do betlejemskiej stajenki i \u017c\u0142\u00f3bka, w kt\u00f3rym le\u017ca\u0142 narodzony Jezus. W tradycji ludowej by\u0142o jednak przede wszystkim symbolem urodzaju i wi\u0119zi z natur\u0105. W XIX wieku, na polskich wsiach, po kolacji wyci\u0105gano nawet \u017ad\u017ab\u0142a siana, wr\u00f3\u017c\u0105c z ich d\u0142ugo\u015bci i koloru przysz\u0142o\u015b\u0107 domownik\u00f3w.<\/p>\n
Nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Wigilii sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c choinka. Pojawi\u0142a si\u0119 w polskich domach na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku, zapo\u017cyczona z tradycji niemieckiej. Ubieranie choinki symbolizowa\u0142o \u017cycie, odrodzenie i nadziej\u0119. Pocz\u0105tkowo ta moda zdominowa\u0142a miasta, a z czasem wypar\u0142a ca\u0142kowicie starsze formy dekorowania wn\u0119trza. Wcze\u015bniej wieszano pod sufitem pod\u0142a\u017aniczk\u0119 (zrobion\u0105 z ga\u0142\u0105zek iglastego drzewka), ozdobion\u0105 jab\u0142kami i orzechami. Ka\u017cde z nich mia\u0142o znaczenie – owoce zapewnia\u0142y zdrowie, a orzechy – dobrobyt. Tak\u017ce jemio\u0142a, cho\u0107 dzi\u015b traktowana raczej jako dekoracja lub okazja do poca\u0142unku, by\u0142a ro\u015blin\u0105 chroni\u0105c\u0105 dom przed z\u0142ymi mocami.<\/p>\n
Wa\u017cnym elementem Wigilii jest te\u017c wsp\u00f3lne \u015bpiewanie kol\u0119d. Najstarsze polskie pochodz\u0105 z XV i XVI wieku, jednak zwyczaj wykonywania ich w domu rozpowszechni\u0142 si\u0119 znacznie p\u00f3\u017aniej. Mia\u0142o to miejsce wraz z drukiem \u015bpiewnik\u00f3w i rozwojem edukacji. Kol\u0119dowanie mia\u0142o nie tylko wymiar religijny, ale te\u017c spo\u0142eczny – scala\u0142o rodzin\u0119 i przynosi\u0142o rado\u015b\u0107.<\/p>\n
Polskie tradycje wigilijne powstawa\u0142y przez wiele lat, buduj\u0105c poczucie wsp\u00f3lnoty i to\u017csamo\u015bci. Ka\u017cdy gest mia\u0142 znaczenie, nawet kolejno\u015b\u0107 przychodzenia do domu czy zasiadania przy stole. Wigilia by\u0142a pe\u0142na rytua\u0142\u00f3w, kt\u00f3re z ch\u0119ci\u0105 powtarzano co rok.<\/p>\n
Cho\u0107 Wigilia w Polsce jest \u015bwi\u0119tem religijnym, to a\u017c kipi od przes\u0105d\u00f3w. To jeden z najbardziej fascynuj\u0105cych element\u00f3w polskiej tradycji bo\u017conarodzeniowej. Cho\u0107 dzi\u015b traktujemy je z przymru\u017ceniem oka, przez wieki by\u0142y wa\u017cnym sposobem oswajania niepewnej przysz\u0142o\u015bci i metod\u0105 na radzenie sobie z l\u0119kami.<\/p>\n
Najbardziej znanym wigilijnym przes\u0105dem jest przekonanie, \u017ce tej wyj\u0105tkowej nocy zwierz\u0119ta m\u00f3wi\u0105 ludzkim g\u0142osem. Wywodzi si\u0119 z poga\u0144skich czas\u00f3w, gdy noc przesilenia zimowego mia\u0142a zaciera\u0107 granic\u0119 mi\u0119dzy lud\u017ami a natur\u0105. Wierzono, \u017ce zwierz\u0119ta maj\u0105 w\u00f3wczas dost\u0119p do wiedzy, potrafi\u0105 przewidywa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107, a nawet komentowa\u0107 zachowanie domownik\u00f3w. Ostrzegano, \u017ceby ich nie pods\u0142uchiwa\u0107, bo mog\u0142o to przynosi\u0107 nieszcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n
Popularnym przes\u0105dem by\u0142o tak\u017ce przekonanie, \u017ce to, co wydarzy si\u0119 w Wigili\u0119, zapowiada ca\u0142y nadchodz\u0105cy rok. Dlatego w\u0142a\u015bnie unikano k\u0142\u00f3tni, po\u017cyczania pieni\u0119dzy, z\u0142oszczenia si\u0119 czy nadmiernego wysi\u0142ku. Wierzono tak\u017ce, \u017ce pierwsza osoba, kt\u00f3ra przekroczy pr\u00f3g domu w Wigili\u0119, wp\u0142ynie na losy rodziny – najlepiej by by\u0142 to m\u0119\u017cczyzna, co odzwierciedla dawne, patriarchalne, wyobra\u017cenia o szcz\u0119\u015bciu i sile.<\/p>\n
Liczono tak\u017ce dok\u0142adnie osoby przy stole – nieparzysta liczba zapowiada\u0142a chorob\u0119 lub \u015bmier\u0107. Dla r\u00f3wnowagi dbano o dodatkowe nakrycie, cho\u0107by mia\u0142o pozosta\u0107 puste.<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, cho\u0107 nie do ko\u0144ca wierzymy w przes\u0105dy wigilijne, to wci\u0105\u017c je powtarzamy, bo s\u0105 elementem zbiorowej pami\u0119ci. Tworz\u0105 te\u017c wyj\u0105tkowy i nieco magiczny charakter tego dnia, kt\u00f3ry chcemy odtworzy\u0107 najm\u0142odszym.<\/p>\n
Polska Wigilia i Bo\u017ce Narodzenie wci\u0105\u017c opieraj\u0105 si\u0119 na wielu tradycjach – ubieraniu choinki, dzieleniu si\u0119 op\u0142atkiem, wsp\u00f3lnej wieczerzy, kol\u0119dowaniu. Jednocze\u015bnie coraz wyra\u017aniej wida\u0107, \u017ce \u015bwi\u0119ta – szczeg\u00f3lnie w XXI wieku, w erze globalizacji – sta\u0142y si\u0119 czasem intensywnej konsumpcji, kt\u00f3ra cz\u0119sto k\u0142\u00f3ci si\u0119 z ich pierwotnym sensem.<\/p>\n
Problemem nie jest samo \u015bwi\u0119towanie, ale jego skala. Zakupy „na zapas”, wi\u0119cej ni\u017c dwana\u015bcie potraw, kt\u00f3rych nikt nie jest w stanie zje\u015b\u0107, nadmiar dekoracji czy prezent\u00f3w kupowanych w po\u015bpiechu i bez zastanowienia – to wszystko sprawia, \u017ce \u015bwi\u0119ta nie tylko staj\u0105 si\u0119 m\u0119cz\u0105ce i kosztowne, ale te\u017c wr\u0119cz nieekologiczne. Paradoksalnie, w imi\u0119 rodzinnej tradycji produkujemy ogromne ilo\u015bci odpad\u00f3w – jedzenia, plastiku, papieru i elektroniki. Coraz cz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 wi\u0119c o tym, \u017ce „za du\u017co” sta\u0142o si\u0119 now\u0105 norm\u0105 \u015bwi\u0105t.<\/p>\n
W odpowiedzi na ten trend m\u0142odsze pokolenia stworzy\u0142y ruch sustainable Christmas, czyli zr\u00f3wnowa\u017conych, odpowiedzialnych \u015bwi\u0105t. Jest to zbi\u00f3r idei promowanych obecnie przez ekolog\u00f3w, organizacje pozarz\u0105dowe, media, influencer\u00f3w, przedsi\u0119biorstwa, a tak\u017ce coraz cz\u0119\u015bciej przez \u015bwiadomych konsument\u00f3w. Jego podstaw\u0105 jest pytanie – jak \u015bwi\u0119towa\u0107, nie rezygnuj\u0105c z tradycji, ale ograniczaj\u0105c nadmiar i negatywny wp\u0142yw na \u015brodowisko.<\/p>\n
Koncepcja sustainable Christmas zach\u0119ca do prostych zmian. Nie odrzuca tradycji, a wr\u0119cz przeciwnie pr\u00f3buje j\u0105 uratowa\u0107, przypominaj\u0105c, \u017ce sens \u015bwi\u0105t nie tkwi w dobrach materialnych i ilo\u015bci, a w przes\u0142aniu p\u0142yn\u0105cym ze wsp\u00f3lnego sp\u0119dzania czasu. Mo\u017cna wi\u0119c przygotowa\u0107 dwana\u015bcie potraw, ale tylko w takiej porcji, jaka na pewno zostanie zjedzona przez domownik\u00f3w. Warto ewentualn\u0105 nadwy\u017ck\u0119 od razu zamrozi\u0107 po \u015bwi\u0119tach lub zamieni\u0107 w pyszne obiady na kolejne dni.<\/p>\n
Ponadto trzeba przygotowywa\u0107 prezenty z g\u0142ow\u0105 – lepiej wykorzysta\u0107 te z recyklingu lub niematerialne (ksi\u0105\u017ck\u0119 z drugiej r\u0119ki, wsp\u00f3lnie sp\u0119dzony czas, r\u0119cznie wykonany drobiazg). Pakowanie prezent\u00f3w w papier z recyklingu, tkaniny, gazet\u0119, zesz\u0142oroczne opakowanie nawi\u0105zuje zreszt\u0105 do dawnych, skromniejszych praktyk. Dekoracje tak\u017ce mo\u017cna wykona\u0107 samodzielnie, w sklepie wybra\u0107 bombki z trwalszego surowca (\u017ceby przetrwa\u0142y lata) i dekoracje z naturalnych materia\u0142\u00f3w, a choink\u0119 kupi\u0107 w doniczce (aby p\u00f3\u017aniej posadzi\u0107 j\u0105 w ogrodzie). Jest to wi\u0119c mimo wszystko powr\u00f3t do sensu Wigilii sprzed lat – umiaru, wsp\u00f3lnoty i refleksji nad tym, co istotne, bez niepotrzebnego konsumpcyjnego wy\u015bcigu.<\/p>\n
Wigilia to nie tylko kolacja z rodzin\u0105. To dzie\u0144, w kt\u00f3rym obdarzamy si\u0119 blisko\u015bci\u0105, zatrzymujemy na chwil\u0119 i powtarzamy dobrze utrwalone rytua\u0142y. Przez wieki zmienia\u0142y si\u0119 w Polsce realia, ale sens \u015bwi\u0119ta pozosta\u0142 ten sam – by\u0107 razem i zaczyna\u0107 wszystko od nowa. Niezale\u017cnie od tego, czy wierzymy w przes\u0105dy, czy podchodzimy do tego dnia w bardziej tradycyjny spos\u00f3b, ten jeden wiecz\u00f3r w roku potrafi \u0142\u0105czy\u0107. \u017bycz\u0119 wszystkim Czytelnikom, aby tegoroczna Wigilia by\u0142a spokojna, uwa\u017cna i pe\u0142na ciep\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W wi\u0119kszo\u015bci polskich dom\u00f3w Wigilia wygl\u0105da podobnie. Od rana trwa krz\u0105tanina, kto\u015b nerwowo liczy talerze, kto\u015b inny sprawdza,…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":173236,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[32,33,36,37,27,34,35,28,31,25,42,38,40,39,41,29,30,26],"class_list":{"0":"post-173235","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-polska","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-news","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-top-stories","24":"tag-topstories","25":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115790217384893720","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/173235","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=173235"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/173235\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/173236"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=173235"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=173235"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=173235"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}