![\"Wyzysk](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/022cfc6fe21747-948-568-0-13-2700-1619.jpg\")
fot. Deo Tree \/ \/\u00a0Shutterstock<\/p>\nOd 300 do 400 godzin pracy miesi\u0119cznie, brak urlopu, brak chorobowego i stawki liczone po kilka z\u0142otych za godzin\u0119. To nie margines rynku pracy, lecz codzienno\u015b\u0107 tysi\u0119cy os\u00f3b zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych \u2013 przekonuje g\u0142\u00f3wny inspektor pracy Marcin Stanecki. Jak podkre\u015bla, celem reformy PIP nie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie pieni\u0105dze i stabilno\u015b\u0107 zatrudnienia, ale tak\u017ce ludzkie \u017cycie. Wskazuje na \u015bmiertelny wypadek wykonawcy dzie\u0142a: bez etatu nie by\u0142o ochrony, ubezpieczenia ani \u015bwiadcze\u0144 dla rodziny. „Gdyby by\u0142 pracownikiem, prawdopodobnie by \u017cy\u0142”.<\/p>\n
fot. Deo Tree \/ \/\u00a0Shutterstock<\/p>\n
Od kilku miesi\u0119cy wok\u00f3\u0142 Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy trwa jedna z najostrzejszych debat na rynku pracy od lat. Rz\u0105d, pracodawcy<\/a>, zwi\u0105zki zawodowe <\/a>i sami inspektorzy spieraj\u0105 si\u0119 o zakres nowych uprawnie\u0144 PIP, kt\u00f3re maj\u0105 pozwoli\u0107 skuteczniej walczy\u0107 z nadu\u017cywaniem um\u00f3w cywilnoprawnych i fikcyjnemu samozatrudnieniu. Szef Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy w wywiadzie dla PAP przekonywa\u0142, \u017ce zmiany wynikaj\u0105ce z reformy s\u0105 potrzebne i d\u0142ugo oczekiwane.\u00a0<\/p>\n Nawet 10 kontroli w ci\u0105gu dni\u00f3wki<\/p>\n PAP: Nie wszyscy jednak maj\u0105 tyle zaufania do inspekcji, przynajmniej nie na tyle, by chcie\u0107 poszerza\u0107 jej uprawnienia. Jest pan zadowolony z obecnego kszta\u0142tu projektu reformy PIP?<\/p>\n G\u0142\u00f3wny inspektor pracy Marcin Stanecki:\u00a0Po pierwsze, spe\u0142nia si\u0119 marzenie inspektor\u00f3w pracy wypowiadane ju\u017c od wielu lat. B\u0119dziemy mieli dost\u0119p do danych ZUS-u, KAS-u, co pomo\u017ce nam typowa\u0107 podmioty do kontroli. Zostan\u0105 wprowadzone kontrole zdalne, b\u0119dziemy mogli cz\u0119\u015b\u0107 dokumentacji dostawa\u0107 w formie elektronicznej. Kontrole BHP b\u0119d\u0105 mog\u0142y by\u0107 przeprowadzane nawet 10 razy w ci\u0105gu dni\u00f3wki roboczej za po\u015brednictwem smartfona i po\u0142\u0105czenia wideo. Pomo\u017ce to na przyk\u0142ad w sprawdzeniu, czy na budowie wszyscy nosz\u0105 he\u0142my ochronne.<\/p>\n Z kolei mo\u017cliwo\u015b\u0107 przekszta\u0142cania umowy cywilnoprawnej w umow\u0119 o prac\u0119 da nam skuteczne narz\u0119dzie do walki z patologiami, bo ci\u0105gle podkre\u015blam, \u017ce my nie chcemy likwidowa\u0107 polskiej przedsi\u0119biorczo\u015bci, nie chcemy likwidowa\u0107 um\u00f3w cywilnoprawnych, chcemy walczy\u0107 z nadu\u017cyciami.<\/p>\n „Gdyby by\u0142 na etacie prawdopodobnie nie dosz\u0142oby do tej tragedii”<\/p>\n PAP: Op\u00f3r pracodawc\u00f3w w tej sprawie pana zaskakuje?<\/p>\n M.S.: Oczywi\u015bcie zaskakuje mnie ta nieufno\u015b\u0107 do Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy, ale my\u015bl\u0119, \u017ce sami te\u017c wychodzimy z inicjatywami. W przysz\u0142ym roku w ka\u017cdym okr\u0119gu b\u0119dzie konferencja po\u015bwi\u0119cona zatrudnieniu na podstawie um\u00f3w cywilnoprawnych. Chcemy te\u017c wyj\u015b\u0107 z bardzo du\u017c\u0105 akcj\u0105 informacyjno-edukacyjn\u0105, bo uwa\u017cam, \u017ce w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie jest olbrzymie zapotrzebowanie na wiedz\u0119 z prawa pracy.<\/p>\n Ostatnio na terenie jednego z naszych okr\u0119g\u00f3w dosz\u0142o do \u015bmiertelnego wypadku przy pracy, kt\u00f3remu uleg\u0142 wykonawca dzie\u0142a. Ze wst\u0119pnych ustale\u0144 wynika, \u017ce wykonywa\u0142 prace niebezpieczne w zamkni\u0119tej przestrzeni, co doprowadzi\u0142o do zatrucia gazem. Gdyby by\u0142 na etacie, zastosowanie mia\u0142yby wszelkie przepisy ochronne, jakie powinny by\u0107 przestrzegane w przypadku takich prac. Przewiduj\u0105 one przede wszystkim obowi\u0105zek wykonywania takich prac w dwuosobowym zespole. Gdyby kto\u015b czuwa\u0142 nad tym pracownikiem, prawdopodobnie nie dosz\u0142oby do tej tragedii, bo w momencie zas\u0142abni\u0119cia natychmiast powinna pojawi\u0107 si\u0119 pomoc. W tym przypadku nikogo takiego nie by\u0142o i pomoc przysz\u0142a znacznie za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce w przypadku zatrudnionego na umowie o dzie\u0142o nie ma ubezpieczenia, wi\u0119c rodzina nie ma co liczy\u0107 na \u015bwiadczenia nale\u017cne po wypadku przy pracy. Podaj\u0119 ten tragiczny przyk\u0142ad, aby u\u015bwiadomi\u0107 wszystkim krytykom reformy, \u017ce nasze nowe uprawnienia do przekszta\u0142cania kontrakt\u00f3w cywilnoprawnych na etaty maj\u0105 tak\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 przeciwdzia\u0142aniu takim tragicznym wypadkom. Pracownicy maj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 ochron\u0119 przewidzian\u0105 w przepisach i przedsi\u0119biorcy powinni tego przestrzega\u0107, aby mie\u0107 p\u00f3\u017aniej czyste sumienie.<\/p>\n Pracownicy czekaj\u0105, \u017ceby zg\u0142osi\u0107 swoje umowy do PIP<\/p>\n PAP: Ten przepis budzi jednak obawy tak\u017ce w\u015br\u00f3d polityk\u00f3w. Ostatnio pos\u0142owie PSL wyrazili sceptycyzm co do mo\u017cliwo\u015bci przekszta\u0142cania um\u00f3w.<\/p>\n M.S.: Na etapie konsultacji projektu pojawi\u0142y si\u0119 w nim pewne kompromisy dotycz\u0105ce najbardziej krytykowanych przez biznes rozwi\u0105za\u0144 zaproponowanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Spo\u0142ecznej. Decyzja inspektora nie b\u0119dzie wydawana wstecz, nie b\u0119dzie te\u017c rygoru jej natychmiastowej wykonalno\u015bci. Wiele os\u00f3b zapomina jednak, \u017ce najwa\u017cniejsza b\u0119dzie nie sama decyzja administracyjna, tylko jej rekontrola, czyli weryfikacja, czy podmiot do decyzji si\u0119 dostosowa\u0142. My takich nakaz\u00f3w mo\u017cemy wyda\u0107 milion, ale musimy potem sprawdzi\u0107, czy one zosta\u0142y wdro\u017cone, czyli czy pracownik zosta\u0142 faktycznie zatrudniony na etacie, a wcze\u015bniej wys\u0142any na badania, na szkolenia, czy wprowadzono dokumentacj\u0119 pracownicz\u0105, ewidencj\u0119 czasu pracy, plan urlop\u00f3w, czy ta osoba ma zapewnione odpowiednie warunki BHP.<\/p>\n Rozmawia\u0142em na ten temat z przedstawicielami organizacji zwi\u0105zkowych. Sami przyznali, \u017ce s\u0105 zaskoczeni skal\u0105 zg\u0142osze\u0144 od ludzi pracuj\u0105cych na podstawie um\u00f3w cywilnoprawnych, kt\u00f3rzy czekaj\u0105 na nowe przepisy. M\u00f3wi\u0105, \u017ce pierwsze, co zrobi\u0105, to z\u0142o\u017c\u0105 skarg\u0119 do inspekcji. Oczywi\u015bcie jest swoboda zawierania um\u00f3w i my tego nie kwestionujemy, ale ta swoboda nie ma charakteru absolutnego.<\/p>\n „S\u0105 wyj\u0105tki, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 nie p\u0142aci\u0107 minimalnej stawki godzinowej”<\/p>\n PAP: A to nie b\u0119dzie troch\u0119 uszcz\u0119\u015bliwianie ludzi na si\u0142\u0119? Przecie\u017c rynek pracy si\u0119 zmieni\u0142, elastyczne formy zatrudnienia nie s\u0105 ju\u017c jednoznacznie z\u0142e.<\/p>\n M.S.: No tak, tylko z jednej strony m\u00f3wimy coraz cz\u0119\u015bciej o dobrostanie pracownik\u00f3w, o opiece psychologicznej, o zdrowym \u017cywieniu, aktywno\u015bci sportowej, debatujemy, czy wprowadzi\u0107 czterodniowy tydzie\u0144 pracy, a z drugiej strony mamy osoby zatrudnione na podstawie um\u00f3w cywilnoprawnych, kt\u00f3re nie maj\u0105 prawa do p\u0142atnego urlopu, pracuj\u0105 po 300-400 godzin miesi\u0119cznie i nie s\u0105 w \u017caden spos\u00f3b zabezpieczone, je\u017celi chodzi o bezpiecze\u0144stwo i higien\u0119 pracy.<\/p>\n Prosty przyk\u0142ad. Ostatnio m\u0142ody student opowiada\u0142 mi, \u017ce zachorowa\u0142 i przez dwa tygodnie musia\u0142 \u017cy\u0107 ze skromnych oszcz\u0119dno\u015bci, bo nie ma prawa do zasi\u0142ku chorobowego. A najgorsze jest to, \u017ce w przypadku um\u00f3w cywilnoprawnych s\u0105 wyj\u0105tki, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 nie p\u0142aci\u0107 minimalnej stawki godzinowej. Zdarzaj\u0105 si\u0119 sytuacje, \u017ce ludzie zarabiaj\u0105 dos\u0142ownie kilka z\u0142otych. Pracuj\u0105 dwa-trzy miesi\u0105ce i nic nie zarobi\u0105, bo maj\u0105 nak\u0142adane kary umowne za jakiekolwiek przewinienie. A my nie mamy prawa ingerowa\u0107 w tre\u015b\u0107 umowy cywilnoprawnej.<\/p>\n