„Oni nie przyjd\u0105 i nie pomog\u0105” \u2014 pisze Morozow, opisuj\u0105c moment, w kt\u00f3rym europejska wiara w trwa\u0142o\u015b\u0107 NATO i ameryka\u0144skie gwarancje zaczyna si\u0119 kruszy\u0107. Ukraina, dzi\u015b kluczowy bufor i militarny bastion kontynentu, nie jest rozwi\u0105zaniem, lecz ostrze\u017ceniem: wyczerpana wojn\u0105, demograficznie os\u0142abiona, nie ud\u017awignie w niesko\u0144czono\u015b\u0107 roli europejskiego tarcza. Tymczasem Europa waha si\u0119, sparali\u017cowana w\u0142asn\u0105 histori\u0105, l\u0119kiem przed suwerenno\u015bci\u0105 i rosn\u0105c\u0105 zale\u017cno\u015bci\u0105 od Chin. Esej Morozowa to nie akademicka analiza \u2014 to alarm. Bez wsp\u00f3lnej woli, Europa zachowa instytucje, ale straci zdolno\u015b\u0107 do obrony w\u0142asnej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Europa bez gwarancji. Ukraina, NATO i koniec iluzji bezpiecze\u0144stwa<\/p>\n
Agresja Moskwy nie pozostawia \u2013 w d\u0142ugiej perspektywie \u2013 \u017cadnego alternatywnego scenariusza. Aleksander Morozow przekonuje, \u017ce Ukraina przestaje by\u0107 jedynie odbiorc\u0105 pomocy Zachodu i stopniowo przekszta\u0142ca si\u0119 w g\u0142\u00f3wnego gwaranta suwerenno\u015bci europejskiego kontynentu. Jej odporno\u015b\u0107, zdolno\u015b\u0107 mobilizacji i skuteczny op\u00f3r wobec rosyjskiej machiny wojennej s\u0105 zasobem, kt\u00f3ry \u2013 przynajmniej teoretycznie \u2013 m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 przeniesiony na kilka pa\u0144stw europejskich.<\/p>\n
Morozow nazywa ten proces \u201ewymuszonym odrodzeniem\u201d. Jest ono odpowiedzi\u0105 zar\u00f3wno na bezw\u0142ad Kremla pogr\u0105\u017conego w wojnie, jak i na d\u0142ugotrwa\u0142e korzystanie przez Europ\u0119 z \u201edywidendy pokoju\u201d, wypracowanej po zwyci\u0119stwie Zachodu w zimnej wojnie. W tym sensie Europa zn\u00f3w kszta\u0142towana jest przez kryzysy \u2013 zgodnie z wizj\u0105 Jeana Monneta, jednego z ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli Unii Europejskiej.<\/p>\n
Jednocze\u015bnie dawno dyskutowana \u201echimera jedno\u015bci europejskiej\u201d \u2013 idea konfederacji, kt\u00f3r\u0105 po raz pierwszy sformu\u0142owa\u0142 Joachim von Ribbentrop w 1940 roku (cho\u0107 w\u00f3wczas dotyczy\u0142a ona wy\u0142\u0105cznie kraj\u00f3w podbitych przez III Rzesz\u0119) \u2013 nie wyja\u015bnia dzisiejszego roz\u0142amu w sojuszu atlantyckim. Izolacjonizm Stan\u00f3w Zjednoczonych uciele\u015bnia bowiem to, co Morozow okre\u015bla mianem \u201eerozji woli strategicznej\u201d. W efekcie s\u0142ynna zdolno\u015b\u0107 adaptacyjna Europy okazuje si\u0119 nie atutem, lecz niebezpieczn\u0105 iluzj\u0105, opart\u0105 na zewn\u0119trznych gwarancjach bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n
\u201eOni nie przyjd\u0105 i nie pomog\u0105\u201d<\/p>\n
Przez dekady bezpiecze\u0144stwo europejskie pozostawa\u0142o poza zasi\u0119giem realnej europejskiej woli politycznej. Jego gwarant \u2013 wraz z kluczowymi decyzjami \u2013 znajdowa\u0142 si\u0119 poza kontynentem. Bezpiecze\u0144stwo traktowano jako oczywisto\u015b\u0107, nie jako zadanie. Po zako\u0144czeniu zimnej wojny Europa mog\u0142a pozwoli\u0107 sobie na luksus procedur, kompromis\u00f3w i powolnego podejmowania decyzji w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce fundament przetrwania pochodzi\u0142 z zewn\u0105trz.<\/p>\n
Ta ontologia bezpiecze\u0144stwa za\u0142ama\u0142a si\u0119 nie w momencie rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119, lecz wtedy, gdy zewn\u0119trzny gwarant zasygnalizowa\u0142 gotowo\u015b\u0107 zrzucenia z siebie tej odpowiedzialno\u015bci. Ameryka\u0144ska niech\u0119\u0107 do dalszego podtrzymywania modelu, kt\u00f3ry sama narzuci\u0142a Europejczykom \u201eaby przestali ze sob\u0105 walczy\u0107\u201d, przerodzi\u0142a si\u0119 w systemowe p\u0119kni\u0119cie.<\/p>\n
Bezpiecze\u0144stwo przesta\u0142o by\u0107 egzogeniczne i niepodzielne \u2013 sta\u0142o si\u0119 fragmentaryczne. Paradoksalnie trafnie oddaje to poj\u0119cie \u201eniepodzielno\u015bci bezpiecze\u0144stwa\u201d, u\u017cywane przez Siergieja \u0141awrowa. Ka\u017cdy region Europy zacz\u0105\u0142 na nowo budowa\u0107 w\u0142asne modele obronne, bez paneuropejskiej wyobra\u017ani strategicznej. Europa jako ca\u0142o\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 instytucjonalnie i kulturowo nieprzygotowana do uznania bezpiecze\u0144stwa za w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>\n
Systemy parlamentarne, doskonale dostosowane do czasu pokoju, nie s\u0105 zdolne do podejmowania szybkich, ryzykownych i egzystencjalnych decyzji. Symbolicznym przyk\u0142adem by\u0142a czternastogodzinna debata nad finansowaniem Ukrainy. Europa reaguje na kryzys, ale nie przek\u0142ada go na sp\u00f3jn\u0105 strategi\u0119 \u2013 os\u0142abiaj\u0105c tym samym rol\u0119 Ukrainy jako realnej granicy i gwaranta bezpiecze\u0144stwa kontynentu.<\/p>\n
Subtelne p\u0119kni\u0119cia w europejskiej duszy<\/p>\n
Morozow wi\u0105\u017ce obecn\u0105 zdolno\u015b\u0107 adaptacyjn\u0105 Europy z procesami od Maastricht po Brexit. Wojna w Ukrainie zako\u0144czy\u0142a bowiem porz\u0105dek dwubiegunowy i skonsolidowa\u0142a zagro\u017cenia \u201eod Niemna po Ren\u201d. Jednocze\u015bnie kryzysy energetyczne pog\u0142\u0119bi\u0142y podzia\u0142 mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem, wzmacniaj\u0105c niezadowolenie w krajach takich jak W\u0119gry czy S\u0142owacja.<\/p>\n
Populizm, \u017ceruj\u0105cy na zm\u0119czeniu wojn\u0105, podkopuje zaufanie do idei zjednoczonej Europy. Kremlowska propaganda wykorzystuje to chirurgicznie: karmi niemieckich przemys\u0142owc\u00f3w nostalgi\u0105 za Ostpolitik, podsyca polskie l\u0119ki zwi\u0105zane z do\u015bwiadczeniem zdrady w 1939 roku, a na W\u0119grzech odwo\u0142uje si\u0119 do traumy Trianon.<\/p>\n
Nie jest to ju\u017c wy\u0142\u0105cznie propaganda, lecz ingerencja w zranion\u0105 europejsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Ujednolicone postrzeganie zagro\u017cenia rozpada si\u0119 na konkuruj\u0105ce ze sob\u0105 narracje historyczne. W efekcie niszczone jest samo poj\u0119cie tego, co Europa mia\u0142aby wsp\u00f3lnie chroni\u0107.<\/p>\n
NATO bez NATO<\/p>\n
Rozpad NATO \u2013 nawet cz\u0119\u015bciowy \u2013 mia\u0142by natychmiastowe skutki. Rosja zniwelowa\u0142aby swoje bezpo\u015brednie granice, Chiny wykorzysta\u0142yby pr\u00f3\u017cni\u0119, anektuj\u0105c Tajwan, a Europa rozpad\u0142aby si\u0119 na bloki: rdze\u0144 francusko-niemiecki d\u0105\u017c\u0105cy do jedno\u015bci nuklearnej, Mi\u0119dzymorze powielaj\u0105ce historyczne b\u0142\u0119dy, regionalne pakty obronne w Europie P\u00f3\u0142nocnej i \u015arodkowej oraz lu\u017ane sojusze \u015br\u00f3dziemnomorskie.<\/p>\n
Pojawiaj\u0105ce si\u0119 pomys\u0142y pozyskiwania broni j\u0105drowej przez kolejne pa\u0144stwa nie s\u0105 dowodem si\u0142y, lecz symptomem rozpadu wsp\u00f3lnego j\u0119zyka bezpiecze\u0144stwa. To powr\u00f3t do XIX-wiecznej logiki strachu i r\u00f3wnowagi zagro\u017ce\u0144, kt\u00f3ra nie wzmacnia Europy, lecz j\u0105 destabilizuje.<\/p>\n
Ukraina: niezb\u0119dna, lecz niewystarczaj\u0105ca<\/p>\n
Ukraina \u2013 nawet bez odzyskanych terytori\u00f3w \u2013 pozostaje najwi\u0119ksz\u0105 przestrzeni\u0105 bezpiecze\u0144stwa w Europie, jednym z kluczowych zasob\u00f3w rolnych \u015bwiata, w\u0119z\u0142em energetycznym i militarn\u0105 barier\u0105 przeciwko dalszej agresji Rosji. Inwestycje w jej odbudow\u0119 sta\u0142y si\u0119 symbolem europejskiego przetrwania.<\/p>\n
Paradoks polega na tym, \u017ce Ukraina jest jednocze\u015bnie niezb\u0119dna i przeci\u0105\u017cona. Nie jest w stanie samodzielnie ud\u017awign\u0105\u0107 roli gwaranta bezpiecze\u0144stwa kontynentu. Europa deleguje na ni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, aby odroczy\u0107 w\u0142asny wyb\u00f3r. D\u0142uga wojna wzmacnia europejsk\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107, jednocze\u015bnie niszcz\u0105c kraj, kt\u00f3ry j\u0105 podtrzymuje.<\/p>\n
Zm\u0119czenie Ukrainy zwi\u0119ksza ryzyko niestabilno\u015bci. \u201eKwestionowany pok\u00f3j\u201d mo\u017ce rozbi\u0107 samego gwaranta, prowadz\u0105c do chaosu, przed kt\u00f3rym ostrzega\u0142 ju\u017c Wa\u0142erij Za\u0142u\u017cny.<\/p>\n
Europa przed wyborem<\/p>\n
Stany Zjednoczone wycofuj\u0105 si\u0119 z roli gwaranta, Rosja niszczy europejskie bezpiecze\u0144stwo militarnie, a Chiny \u2013 poprzez zale\u017cno\u015bci gospodarcze \u2013 czyni\u0105 europejsk\u0105 suwerenno\u015b\u0107 praktycznie niemo\u017cliw\u0105. Europa stoi przed sprzeczno\u015bci\u0105: musi si\u0119 uniezale\u017cni\u0107, b\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie g\u0142\u0119boko powi\u0105zana gospodarczo z mocarstwem sprzymierzonym z jej g\u0142\u00f3wnym zagro\u017ceniem.<\/p>\n
Europa bez NATO nie musi by\u0107 katastrof\u0105. Katastrof\u0105 jest Europa bez woli \u2013 zachowuj\u0105ca instytucje, lecz trac\u0105ca zdolno\u015b\u0107 do obrony w\u0142asnej przysz\u0142o\u015bci. Albo kontynent podejmie bolesn\u0105 decyzj\u0119 o realnej suwerenno\u015bci, albo stanie si\u0119 przestrzeni\u0105 zarz\u0105dzan\u0105 z zewn\u0105trz.<\/p>\n
W tym sensie kryzys nie jest ko\u0144cem Europy, lecz ostatni\u0105 szans\u0105 na jej prawdziwe odrodzenie.<\/p>\n
Artyku\u0142 powsta\u0142 na podstawie t\u0142umaczenia tekstu z serwisu The Moscow Times. Jego autorem jest Aaron Lea (specjalista ds. prawnych aspekt\u00f3w cyberbezpiecze\u0144stwa) oraz Borukh Taskin (niezale\u017cny analityk finansowy). TUTAJ<\/a> mo\u017cecie wesprze\u0107 najstarszy niezale\u017cny portal medialny w Rosji.<\/p>\n