\u015amier\u0107 i odrodzenie. Babilo\u0144skie korzenie corocznego „resetu”<\/p>\n
Nim oficjalnie ustalono, \u017ce rok zaczyna\u0107 b\u0119dzie si\u0119 w styczniu, ludzko\u015b\u0107 szuka\u0142a punkt\u00f3w zwrotnych w rytmie natury. Najstarszy i najbardziej fascynuj\u0105cy pierwowz\u00f3r dzisiejszych obchod\u00f3w odnale\u017a\u0107 mo\u017cna ju\u017c w staro\u017cytnym Babilonie – \u015bwi\u0119to Akitu, obchodzone wiosn\u0105, nie by\u0142o jednak „imprez\u0105” (ani sensu stricto, ani sensu largo), lecz sakraln\u0105 niemal konieczno\u015bci\u0105.<\/p>\n
\u00d3wcze\u015bni wierzyli, \u017ce koniec roku to moment, w kt\u00f3rym \u015bwiat wraca do pierwotnego chaosu – Marduk (najwa\u017cniejsze b\u00f3stwo babilo\u0144skiego panteonu) musia\u0142 na nowo pokona\u0107 Tiamat (bogini\u0119-matk\u0119, stanowi\u0105c\u0105 personifikacj\u0119 oceanicznych w\u00f3d), by odnowi\u0107 dotychczasowy porz\u0105dek \u015bwiata. Przez dwana\u015bcie dni odtwarzano tedy kosmogoniczny mit w najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142ach – od recytacji eposu o stworzeniu \u015bwiata pocz\u0105wszy, na inscenizacji wspomnianej potyczki b\u00f3stw sko\u0144czywszy. Wszystko to mia\u0142o przy tym na celu odnowienie boskiej inwestytury w\u0142adcy, przy jednoczesnym upewnieniu si\u0119, \u017ce uporz\u0105dkowany \u015bwiat przetrwa kolejny rok.<\/p>\n
Nadu\u017cyciem nie b\u0119dzie wi\u0119c stwierdzenie, \u017ce w pyle Mezopotamii narodzi\u0142 si\u0119 psychologiczny mechanizm dzisiejszego sylwestra – przekonanie, \u017ce stary porz\u0105dek musi „umrze\u0107”, by nowy m\u00f3g\u0142 si\u0119 narodzi\u0107.<\/p>\n
Spojrzenie w dwie strony, czyli rzymska geneza pierwszego stycznia<\/p>\n
Przywi\u0105zanie do pierwszego stycznia \u015bwiat zawdzi\u0119cza zar\u00f3wno rzymskiej biurokracji, ale i pewnemu b\u00f3stwu o dw\u00f3ch twarzach. Pierwotnie rok „rusza\u0142” wszak w marcu; st\u0105d te\u017c \u0142aci\u0144skie nazwy miesi\u0119cy, kt\u00f3re „przej\u0119\u0142y” nast\u0119pnie inne j\u0119zyki – mi\u0119dzy innymi „September” (a wi\u0119c „wrzesie\u0144”), b\u0119d\u0105cy w istocie miesi\u0105cem si\u00f3dmym (od „septem”) czy „December” (czyli „grudzie\u0144”), stanowi\u0105cy miesi\u0105c dziesi\u0105ty (od „decem”). W 153 roku przed nasz\u0105 er\u0105 termin ten przesuni\u0119to jednak o dwa i p\u00f3\u0142 miesi\u0105ca wstecz, na 1 stycznia (a wi\u0119c pocz\u0105tek miesi\u0105ca zwanego Ianuarius), gdy\u017c w przeciwnym razie konsulowie desygnowani na ten rok nie zd\u0105\u017cyliby na pocz\u0105tek sezonu dzia\u0142a\u0144 na terenie Iberii. Owo odst\u0119pstwo od normy szybko sta\u0142o si\u0119 regu\u0142\u0105, ca\u0142o\u015b\u0107 uporz\u0105dkowa\u0142 jednak dopiero Juliusz Cezar w 46 roku przed nasz\u0105 er\u0105, ostatecznie oddaj\u0105c pocz\u0105tek roku we w\u0142adanie Janusa.<\/p>\n
Janus by\u0142 patronem wszelkich pocz\u0105tk\u00f3w, a tak\u017ce opiekunem drzwi, bram, przej\u015b\u0107 i most\u00f3w. Jego dwie twarze idealnie oddawa\u0142y za\u015b natur\u0119 momentu – jedna patrzy\u0142a w przesz\u0142o\u015b\u0107, druga w przysz\u0142o\u015b\u0107. Kalendy styczniowe (kalendami nazywano ka\u017cdy pierwszy dzie\u0144 miesi\u0105ca) szybko zamieni\u0142y si\u0119 za\u015b w okazj\u0119 do uroczystego \u015bwi\u0119towania – Rzymianie i Rzymianki wymieniali si\u0119 podarunkami (mi\u0119dzy innymi miodem, figami i daktylami), dekorowali domostwa ga\u0142\u0105zkami wawrzynu i zatracali si\u0119 w ca\u0142onocnym \u015bwi\u0119towaniu.<\/p>\n
Dla rodz\u0105cego si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa zwyczaje te okaza\u0142y si\u0119 jednak sol\u0105 w oku. Tak te\u017c rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 trwaj\u0105cy tysi\u0105c lat sp\u00f3r o kalendarz.<\/p>\n
Sylwester kontra Lewiatan. O legendzie roku tysi\u0119cznego<\/p>\n
Gdy imperium upad\u0142o, rosn\u0105cy w si\u0142\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142 podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 „ochrzczenia” czasu, za\u015b radosne obchody pocz\u0105tku stycznia okaza\u0142y si\u0119 nie do przyj\u0119cia. Ju\u017c w roku 567 synod obraduj\u0105cy w Tours oficjalnie pot\u0119pi\u0142 wi\u0119c (nie tak) dawne zwyczaje; jednocze\u015bnie ustanowiono w\u0142asne \u015bwi\u0119to, niemaj\u0105ce jednak za wiele wsp\u00f3lnego z pocz\u0105tkiem roku – po\u015bwi\u0119cone zosta\u0142o bowiem wydarzeniom, kt\u00f3re mia\u0142y nast\u0105pi\u0107 w osiem dni po narodzeniu Chrystusa.<\/p>\n
Przez kolejne stulecia Europa pogr\u0105\u017ca\u0142a si\u0119 wi\u0119c w kalendarzowej dezorientacji – w zale\u017cno\u015bci od regionu nadej\u015bcie nowego roku \u015bwi\u0119towano bowiem w najr\u00f3\u017cniejszych miesi\u0105cach. Pierwszy dzie\u0144 stycznia na d\u0142ugo pozosta\u0142 za\u015b podejrzanym reliktem „przechrzczonych” wierze\u0144.<\/p>\n
Sk\u0105d wi\u0119c powr\u00f3t do hucznej zabawy w \u015brodku zimy? Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od papie\u017ca Sylwestra I (panuj\u0105cego mi\u0119dzy 31 stycznia 314 roku a 31 grudnia roku 335). Cho\u0107 historycznie by\u0142 postaci\u0105 drugoplanow\u0105, legenda uczyni\u0142a go… smoczym pogromc\u0105. Wed\u0142ug poda\u0144, w lochach pod Rzymem mia\u0142 bowiem uwi\u0119zi\u0107 mitycznego Lewiatana, zapowiadaj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce ten obudzi si\u0119 w roku 1000, by zniszczy\u0107 istniej\u0105cy \u015bwiat.<\/p>\n
Gdy nadszed\u0142 999 rok, na Watykanie zasiada\u0142 akurat Sylwester II, sytuacja wydawa\u0142a si\u0119 za\u015b jasna (przynajmniej dla rzymskiego gminu) – imiennik legendarnego papie\u017ca panuje w roku milenijnym, koniec nadchodzi wi\u0119c wielkimi krokami.<\/p>\n
Noc z 31 grudnia 999 roku na 1 stycznia 1000 roku przesz\u0142a tym samym do historii (a w\u0142a\u015bciwie do legendy) – ludzie mieli gromadzi\u0107 si\u0119 w ko\u015bcio\u0142ach, czekaj\u0105c na ogie\u0144 z nieba. Gdy wybi\u0142a p\u00f3\u0142noc, a Lewiatan pozosta\u0142 „u\u015bpiony”, strach ust\u0105pi\u0142 za\u015b miejsca euforii – t\u0142umy wyleg\u0142y w\u00f3wczas na ulice, by wsp\u00f3lnie prze\u017cywa\u0107 ulg\u0119 po niedosz\u0142ej apokalipsie. To te\u017c mia\u0142o sta\u0107 si\u0119 bezpo\u015brednim fundamentem dzisiejszych obrz\u0119d\u00f3w.<\/p>\n
Mimo przekaz\u00f3w o Sylwestrze, kalendarz pozostawa\u0142 w rozsypce. Astronomia nieub\u0142aganie rozje\u017cd\u017ca\u0142a si\u0119 z czasem urz\u0119dowym, a porz\u0105dek wprowadzi\u0142 dopiero Grzegorz XIII opublikowan\u0105 w 1582 roku bull\u0105 „Inter gravissimas” – co da\u0142o pocz\u0105tek kalendarzowi gregoria\u0144skiemu. Ten za\u015b ostatecznie nada\u0142 pierwszemu dniu stycznia status pocz\u0105tku ca\u0142ego roku.<\/p>\n
Patrz\u0105c na histori\u0119 nocy sylwestrowej, widzimy wi\u0119c fascynuj\u0105c\u0105 ewolucj\u0119. To, co zrodzi\u0142o si\u0119 z metafizycznego l\u0119ku o losy wszech\u015bwiata, ewoluowa\u0142o w ko\u0144cu w globalny festiwal nadziei. I cho\u0107 dzi\u015b miast recytowa\u0107 zakl\u0119cia, oddajemy si\u0119 na og\u00f3\u0142 innym uciechom, w ka\u017cdym toa\u015bcie wci\u0105\u017c zdaje si\u0119 wybrzmiewa\u0107 to samo prastare pragnienie – by po raz kolejny oswoi\u0107 nieznane i \u015bwi\u0119towa\u0107 fakt, \u017ce \u015bwiat zn\u00f3w dosta\u0142 od losu jeszcze jedn\u0105 szans\u0119.<\/p>\n
Masz sugestie, uwagi albo widzisz b\u0142\u0105d? Napisz do nas<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u015amier\u0107 i odrodzenie. Babilo\u0144skie korzenie corocznego „resetu” Nim oficjalnie ustalono, \u017ce rok zaczyna\u0107 b\u0119dzie si\u0119 w styczniu, ludzko\u015b\u0107…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":178744,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[32,33,36,37,27,34,35,28,31,25,42,38,40,39,41,29,30,26],"class_list":{"0":"post-178743","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-naglowki","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-news","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-top-stories","24":"tag-topstories","25":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115810334337475620","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/178743","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=178743"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/178743\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/178744"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=178743"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=178743"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=178743"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}