{"id":180306,"date":"2025-12-31T16:26:08","date_gmt":"2025-12-31T16:26:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/180306\/"},"modified":"2025-12-31T16:26:08","modified_gmt":"2025-12-31T16:26:08","slug":"nie-widza-w-sobie-potworow-film-dokumentalny-o-rosyjskich-zolnierzach-wywolal-oburzenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/180306\/","title":{"rendered":"„Nie widz\u0105 w sobie potwor\u00f3w”. Film dokumentalny o rosyjskich \u017co\u0142nierzach wywo\u0142a\u0142 oburzenie"},"content":{"rendered":"

W swoim filmie<\/a> m\u00f3wi pani, \u017ce by\u0142a pani zszokowana pocz\u0105tkiem rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119, poniewa\u017c wierzy\u0142a pani, \u017ce Rosjanie maj\u0105 „szczepionk\u0119 przeciwko wojnie”. To stwierdzenie budzi zdziwienie. Rosja prowadzi\u0142a wojny w Czeczenii, Gruzji, Syrii, dokona\u0142a aneksji Krymu. O jakiej „szczepionce” pani m\u00f3wi?<\/p>\n

Anastazja Trofimowa: Nie mam na my\u015bli pa\u0144stwa, tylko ludzi. Mia\u0142am poczucie, \u017ce Rosja jako spo\u0142ecze\u0144stwo przesz\u0142a przez XX i pocz\u0105tek XXI w. tyle wojen, tyle \u015bmierci, tyle rozbitych rodzin, \u017ce wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 g\u0142\u0119boko zakorzeniona \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, czym jest wojna. W rosyjskiej kulturze pami\u0119ci \u2014 od tzw. Wielkiej Wojny Ojczy\u017anianej po Afganistan i Czeczeni\u0119 \u2014 wojna nie jest przedstawiana jako przygoda, lecz jako tragedia. „Nigdy wi\u0119cej” nie by\u0142o pustym has\u0142em. Wierzy\u0142am, \u017ce ta zbiorowa wiedza stanowi pewn\u0105 form\u0119 ochrony.<\/p>\n

Ale te wojny by\u0142y przez spo\u0142ecze\u0144stwo akceptowane. Odbywa\u0142y si\u0119 parady wojskowe, militaryzowano szko\u0142y, retoryka wojenna pojawia\u0142a si\u0119 na d\u0142ugo przed 2022 r. Czy z dzisiejszej perspektywy wiara w „szczepionk\u0119 spo\u0142eczn\u0105” nie by\u0142a po prostu naiwna?<\/p>\n

Mo\u017ce i by\u0142a naiwna. Ale by\u0142a szczera. W Rosji \u2014 takie odnios\u0142am wra\u017cenie \u2014 nawet udzia\u0142 w wojnie pozostawa\u0142 czym\u015b smutnym. Dla wielu ludzi 9 maja nie by\u0142 dniem triumfu, lecz \u017ca\u0142oby. To, \u017ce pa\u0144stwo coraz silniej militaryzowa\u0142o ten dzie\u0144, nie oznacza automatycznie, \u017ce wszyscy ludzie si\u0119 z tym uto\u017csamiali.<\/p>\n

Po rozmowach z \u017co\u0142nierzami mam wra\u017cenie, \u017ce bardzo wielu ludzi ma ju\u017c do\u015b\u0107 wojny. Ale wielu boi si\u0119 tego, co b\u0119dzie potem. Po co to wszystko by\u0142o? Co oznacza koniec? Ta niepewno\u015b\u0107 parali\u017cuje.<\/p>\n

„Wojna tworzy wyra\u017any porz\u0105dek: przyjaciel, wr\u00f3g, przetrwanie”<\/p>\n

Co zobaczy\u0142a pani faktycznie na froncie?<\/p>\n

Przekroczenie granicy by\u0142o dla mnie szokiem. Przesz\u0142am pod star\u0105 sowieck\u0105 inskrypcj\u0105 m\u00f3wi\u0105c\u0105 o „niezniszczalnej przyja\u017ani mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Ukrain\u0105” \u2014 i zaraz potem znalaz\u0142am si\u0119 w strefie wojny. Ta rozbie\u017cno\u015b\u0107 zapad\u0142a mi w pami\u0119\u0107. To, co zobaczy\u0142am, nie by\u0142o \u017cadn\u0105 heroiczn\u0105 wojn\u0105, telewizyjnym obrazem, lecz bardzo zwyczajn\u0105 codzienno\u015bci\u0105: ludzie, strach, rutyna, oczekiwanie. Nic nie by\u0142o tam wyidealizowane.<\/p>\n

Siedem miesi\u0119cy sp\u0119dzi\u0142a pani z rosyjskim batalionem na froncie. Jak pani\u0105 przyj\u0119to?<\/p>\n

Przyjecha\u0142am bez akredytacji, bez ministerstwa, bez listu ochronnego. Po prostu przysz\u0142am. Przedstawi\u0142am si\u0119 i powiedzia\u0142am: to najwa\u017cniejsze wydarzenie we wsp\u00f3\u0142czesnej historii Rosji, a wy jeste\u015bcie tego cz\u0119\u015bci\u0105. Chc\u0119 zrozumie\u0107, kim jeste\u015bcie. Mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie ta otwarto\u015b\u0107 zadzia\u0142a\u0142a. Jestem dokumentalistk\u0105, a nie klasyczn\u0105 dziennikark\u0105. Nie trzymam dystansu. Chc\u0119 zrozumie\u0107, nie ocenia\u0107.<\/p>\n

Krytycy twierdz\u0105, \u017ce tu w\u0142a\u015bnie le\u017cy problem: pani „ucz\u0142owiecza” rosyjskich \u017co\u0142nierzy \u2014 czyli agresor\u00f3w.<\/p>\n

Czy istnieje lista os\u00f3b, kt\u00f3re wolno ucz\u0142owiecza\u0107, a kt\u00f3rych nie? Film dokumentalny to nie polityka. Polityka wymaga jasnych kategorii: sprawca, ofiara, agresor. Film dokumentalny pr\u00f3buje pokaza\u0107 ludzi w ich sprzeczno\u015bciach. Pokazanie cz\u0142owieka nie znaczy jego usprawiedliwienia. Nie godz\u0119 si\u0119 na sprowadzanie ludzi do r\u00f3l politycznych.<\/p>\n

Jakich ludzi spotka\u0142a pani na froncie? Kto walczy po stronie rosyjskiej?<\/p>\n

Przekr\u00f3j ca\u0142ej Rosji. M\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej pracowali w fabrykach, budowali meble, byli kierowcami dostawczymi, in\u017cynierami. 300 z 380 zosta\u0142o zmobilizowanych, nie byli \u017co\u0142nierzami zawodowymi. Wielu nigdy wcze\u015bniej nie walczy\u0142o. Motywy by\u0142y r\u00f3\u017cne: pieni\u0105dze, poczucie obowi\u0105zku, ucieczka od osobistych kryzys\u00f3w, patriarchalne wyobra\u017cenia o m\u0119sko\u015bci. Dla niekt\u00f3rych sprawa by\u0142a prosta: „Je\u015bli nie p\u00f3jd\u0119, nie jestem m\u0119\u017cczyzn\u0105.”<\/p>\n

Pieni\u0105dze s\u0105 jednym z czynnik\u00f3w, ale nie jedynym. Dla niekt\u00f3rych to sprawa egzystencjalna. Jeden z moich bohater\u00f3w poszed\u0142 na wojn\u0119, by utrzyma\u0107 rodzin\u0119. Inni zarabiali wi\u0119cej w cywilu. Jeszcze inni szukali sensu, struktury, przynale\u017cno\u015bci. Wojna tworzy wyra\u017any porz\u0105dek: przyjaciel, wr\u00f3g, przetrwanie. To dzia\u0142a na psychik\u0119 bardzo silnie.<\/p>\n

\"Re\u017cyserka<\/p>\n

Re\u017cyserka filmu z rosyjskimi \u017co\u0142nierzamiDie Welt<\/p>\n

Czy pojawia\u0142y si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci moralne? Pytania o win\u0119, o zabijanie?<\/p>\n

Takie pytania zadaj\u0105 sobie wszyscy \u2014 ale ka\u017cdy odpowiada na nie inaczej. Co ciekawe, w por\u00f3wnaniu do innych wojen, kt\u00f3re dokumentowa\u0142am, prawie nie spotka\u0142am si\u0119 tu z nienawi\u015bci\u0105. Pada\u0142y t\u0142umaczenia typu: „Bratni nar\u00f3d, zmanipulowany przez Zach\u00f3d.” To pokazuje: ci \u017co\u0142nierze nie widz\u0105 w sobie potwor\u00f3w. Widz\u0105 siebie jako cz\u0119\u015b\u0107 tragicznego procesu.<\/p>\n

„Ludzie walcz\u0105 wtedy ju\u017c nie za idee, lecz za konkretne osoby” <\/p>\n

Wielu krytyk\u00f3w zarzuca filmowi, \u017ce pokazuje rosyjskie drony, \u017co\u0142nierzy i bro\u0144, ale nie pokazuje zniszcze\u0144, kt\u00f3re powoduj\u0105 na Ukrainie. Dlaczego nie pokazuje pani, dok\u0105d lec\u0105 te drony i jakie s\u0105 ich skutki?<\/p>\n

Obrazy zniszcze\u0144 ju\u017c istniej\u0105. Fakt, \u017ce wojna jest \u015bmiertelna, nie podlega dyskusji. Dokumentalnie interesowa\u0142o mnie, co dzieje si\u0119 wcze\u015bniej: jak ludzie usprawiedliwiaj\u0105 przemoc, jak j\u0105 moralnie klasyfikuj\u0105 i z ni\u0105 \u017cyj\u0105.<\/p>\n

W pani filmie pojawia si\u0119 \u017co\u0142nierz o pseudonimie „Kedr”. Na pocz\u0105tku w\u0105tpi w sens wojny. P\u00f3\u017aniej, gdy kr\u0119ci go pani w szpitalu, m\u00f3wi ju\u017c, \u017ce wojna jest s\u0142uszna. Jak t\u0142umaczy pani t\u0119 zmian\u0119?<\/p>\n

To prawda, ale trzeba zrozumie\u0107 ten moment. W\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142 ze swojego pierwszego szturmu, podczas kt\u00f3rego straci\u0142 mniej wi\u0119cej po\u0142ow\u0119 koleg\u00f3w. W\u0142a\u015bnie dlatego zale\u017ca\u0142o mi, by pokaza\u0107 t\u0119 przemian\u0119. Wojna cz\u0119sto nie jest kontynuowana z powod\u00f3w ideologicznych, tylko dlatego, \u017ce staje si\u0119 osobista. Ludzie walcz\u0105 wtedy ju\u017c nie za idee, lecz za konkretne osoby \u2014 za „Peti\u0119” i „Kol\u0119”, za tych, kt\u00f3rych stracili. Ka\u017cdy przyzwyczaja si\u0119 do kolektywu, w kt\u00f3rym \u017cyje przez d\u0142u\u017cszy czas, zw\u0142aszcza pod ekstremaln\u0105 presj\u0105 polityczn\u0105.<\/p>\n

Czy rozmawiano o zabitych ukrai\u0144skich cywilach?<\/p>\n

Nie. Ta rzeczywisto\u015b\u0107 dla wielu po prostu nie istnieje w ich \u015bwiecie informacji. To, co do nich dociera, to cz\u0119sto przekaz: „Znowu nas oskar\u017caj\u0105.” Zadawa\u0142am pytania, tak\u017ce bardzo konkretne. Wielu po prostu nigdy o tym nie s\u0142ysza\u0142o.<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n

Gdy filmuje pani na terenach okupowanych, widz ogl\u0105da lokalnego mieszka\u0144ca. Inni ukrai\u0144scy cywile si\u0119 nie pojawiaj\u0105. Dlaczego nie pokaza\u0142a pani tej strony rosyjskiej obecno\u015bci na Ukrainie?<\/p>\n

Bo film jest opowiedziany wy\u0142\u0105cznie z perspektywy \u017co\u0142nierzy. Nie pr\u00f3bowa\u0142am stworzy\u0107 pe\u0142nego obrazu sytuacji na terenach okupowanych. Pokazuj\u0119 tylko to, co by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 ich codzienno\u015bci i ich postrzegania. Ten film nie ro\u015bci sobie prawa do pokazania wszystkich stron tej wojny. Pokazuje bardzo ograniczon\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 \u2014 rzeczywisto\u015b\u0107 ludzi, z kt\u00f3rymi sp\u0119dzi\u0142am miesi\u0105ce. Istniej\u0105 inne perspektywy, ale nie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego filmu.<\/p>\n

„Codziennie dostaj\u0119 dziesi\u0105tki wiadomo\u015bci \u2014 obelgi, pogr\u00f3\u017cki, konkretne gro\u017aby \u015bmierci”<\/p>\n

M\u00f3wi pani, \u017ce jest „neutralna” i „pacyfistyczna”. Krytycy zarzucaj\u0105, \u017ce w ten spos\u00f3b relatywizuje pani agresj\u0119.<\/p>\n

Nie relatywizuj\u0119 agresji. Rosja wys\u0142a\u0142a wojska do Ukrainy \u2014 to fakt. Ale je\u015bli ludzie traktuj\u0105 wojn\u0119 jak widowisko sportowe, kibicuj\u0105 „swojej stronie” i \u015bwi\u0119tuj\u0105 \u015bmier\u0107 innych, to co\u015b podstawowego zosta\u0142o utracone. Pacyfizm dla mnie oznacza nieprzy\u0142\u0105czanie si\u0119 do odcz\u0142owieczania.<\/p>\n

Czy dzi\u015b nakr\u0119ci\u0142aby pani ten film inaczej?<\/p>\n

Nie. Zrobi\u0142abym go dok\u0142adnie tak samo. Wszystko, co zosta\u0142o pomini\u0119te, usun\u0119li\u015bmy ze wzgl\u0119d\u00f3w dramaturgicznych, a nie politycznych. Wiedzia\u0142am, \u017ce ten film b\u0119dzie bolesny. Ale z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 boli.<\/p>\n

Po co wi\u0119c ten film?<\/p>\n

By\u015bmy zn\u00f3w mogli spojrze\u0107 sobie w oczy. Bez etykietek. Bez \u0142atwych odpowiedzi. Je\u015bli przestaniemy widzie\u0107 w ludziach ludzi, stracimy wszelk\u0105 szans\u0119, by ta katastrofa kiedykolwiek si\u0119 sko\u0144czy\u0142a.<\/p>\n

\"Anastazja<\/p>\n

Anastazja Trofimowa, rosyjsko-kanadyjska re\u017cyserka film\u00f3w dokumentalnych podczas 81. Mi\u0119dzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji, 5 wrze\u015bnia 2024 r.EPA\/Fabio Frustaci \/ PAP<\/p>\n

Prosi pani, by nie podawa\u0107 miejsca swojego obecnego pobytu. Dlaczego?<\/p>\n

Po premierze filmu codziennie dostaj\u0119 dziesi\u0105tki wiadomo\u015bci \u2014 obelgi, pogr\u00f3\u017cki, konkretne gro\u017aby \u015bmierci. Pisali na przyk\u0142ad: „Nie dorwali\u015bmy ci\u0119 w Donbasie, dorwiemy ci\u0119 tam, gdzie teraz jeste\u015b.” Od tamtej pory nie podaj\u0119 publicznie, gdzie si\u0119 znajduj\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W swoim filmie m\u00f3wi pani, \u017ce by\u0142a pani zszokowana pocz\u0105tkiem rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119, poniewa\u017c wierzy\u0142a pani, \u017ce…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":180307,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[56,32,33,27,76,34,35,28,31,48,25,46,40,41,87,47,80,29,30,415,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-180306","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-article_premium","9":"tag-breaking-news","10":"tag-breakingnews","11":"tag-headlines","12":"tag-inwazja_rosji_na_ukraine","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-nat_styl","18":"tag-news","19":"tag-omp","20":"tag-polish","21":"tag-polski","22":"tag-rosja","23":"tag-screening_general","24":"tag-swiat","25":"tag-top-stories","26":"tag-topstories","27":"tag-ukraina","28":"tag-wiadomosci","29":"tag-world","30":"tag-world-news","31":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115815119916720708","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180306","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=180306"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180306\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/180307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=180306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=180306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=180306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}