![\"Plac](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/rXbk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy85MDMxMGJjMTNjMTFkODY2ZmIzNTg0NDBhNDJjMGU4Yi5qcGeSlQMAA.jpeg\")
<\/p>\nA\u017c jedena\u015bcie punkt\u00f3w zawiera ostateczny komunikat Rady J\u0119zyka Polskiego, kt\u00f3rego tre\u015b\u0107 wchodzi w \u017cycie z Nowym Rokiem. Rada, dzia\u0142aj\u0105ca przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk (PAN), ma ustawowe prawo do og\u0142aszania regu\u0142 ortografii. I skorzysta\u0142a z tego prawa w spos\u00f3b, kt\u00f3ry specjali\u015bci uznaj\u0105 za najwi\u0119ksz\u0105 reform\u0119 polszczyzny od 1936 r.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n
Jakie zmiany wprowadzono w pisowni mieszka\u0144c\u00f3w miast? <\/p>\n
Co z pisowni\u0105 nazw geograficznych? <\/p>\n
Jakie nowe zasady dotycz\u0105 zapisu przymiotnik\u00f3w? <\/p>\n
Kiedy uczniowie zaczn\u0105 stosowa\u0107 nowe regu\u0142y ortograficzne na egzaminach? <\/p>\n
\u2014 Wtedy wprowadzono bardzo du\u017ce zmiany, polegaj\u0105ce m.in. na tym, \u017ce imi\u0119 „Maria” przestali\u015bmy pisa\u0107 przez „j”. R\u00f3wnie\u017c od 1936 r. nie mamy w wyrazach obcego pochodzenia sp\u00f3\u0142g\u0142osek zmi\u0119kczonych „k” oraz „g”. I dlatego np. dawn\u0105 „inteligiencj\u0119” czy „algiebr\u0119” zast\u0105pi\u0142a „inteligencja” oraz „algebra” \u2014 opowiada Bart\u0142omiej Rosiak, j\u0119zykoznawca z Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w \u0141odzi (AHE) oraz nauczyciel j\u0119zyka polskiego.<\/p>\n
Zaczynamy je\u017adzi\u0107 Fordem \u2014 nawet w pojedynczym egzemplarzu<\/p>\n
Co zmienia si\u0119 teraz? W\u015br\u00f3d jedenastu punkt\u00f3w komunikatu rady przy PAN s\u0105 dotycz\u0105ce u\u017cycia wielkich i ma\u0142ych liter oraz pisowni \u0142\u0105cznej i rozdzielnej. J\u0119zykoznawcy koncentruj\u0105 si\u0119 bardziej na pierwszej grupie zmian, bo to one bardziej pokazuj\u0105, w kt\u00f3rym kierunku pod\u0105\u017caj\u0105 u\u017cytkownicy polszczyzny.<\/p>\n
\u2014 Przecie\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas czuje, \u017ce nie ma logicznego powodu, aby mieszka\u0144c\u00f3w danego kraju [jak „Polak\u00f3w”] zapisywa\u0107 wielk\u0105 liter\u0105, a miasta albo dzielnicy: ma\u0142\u0105 \u2014 stwierdza Rosiak. Dlatego ekspert AHE pochwala zmian\u0119, za spraw\u0105 kt\u00f3rej od 1 stycznia zaczynamy pisa\u0107: „\u0141odzianin”, „Warszawiak” (bardziej oficjalnie „Warszawianin”) czy „Nowohucianin” \u2014 to wyrazy pisane do sylwestra z litery ma\u0142ej.<\/p>\n
Rada przy PAN, zdaniem Rosiaka, kierowa\u0142a si\u0119 zamiarem uproszczenia polszczyzny tak\u017ce przy kolejnej zmianie: wielk\u0105 liter\u0105 zaczynamy pisa\u0107 nie tylko nazw\u0119 firmy, jej marki czy modelu, ale tak\u017ce np. pojedynczy egzemplarz produktu. Tu najcz\u0119\u015bciej podawanym przyk\u0142adem jest „Ford”. Wielka litera zaczyna obowi\u0105zywa\u0107 r\u00f3wnie\u017c, gdy kto\u015b podjedzie „Fordem” do pracy (jeszcze do Nowego Roku \u2014 podjedzie „fordem”).<\/p>\n
Jedn\u0105 z ulubionych zmian Rosiaka jest ta dotycz\u0105ca nagr\u00f3d czy order\u00f3w. Bo wreszcie sko\u0144czy si\u0119 zastanawianie nad m.in. „literack\u0105 Nagrod\u0105 Nobla” (to dyskusyjny zapis w wersji do sylwestra).<\/p>\n
\u2014 Od Nowego Roku b\u0119dzie to bez \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci „Literacka Nagroda Nobla” \u2014 stwierdza Rosiak. Ma\u0142a litera w podobnych nazwach zostaje tylko w przyimkach: czyli zapiszemy „Nagroda Rektora za Wybitne Osi\u0105gni\u0119cia Naukowe” (to jeden z przyk\u0142ad\u00f3w wskazanych w komunikacie rady przy PAN).<\/p>\n
Dlaczego Plac Wolno\u015bci, a ulica Piotrkowska?<\/p>\n
Nast\u0119pna zmiana dotycz\u0105ca u\u017cycia wielkich i ma\u0142ych liter wi\u0105\u017ce si\u0119 z nazwami obiekt\u00f3w. Znika kolejna z j\u0119zykowych zm\u00f3r: rozmy\u015blania nad placami czy mostami.<\/p>\n
\u2014 Teraz b\u0119dziemy szli np. przez „Plac Zbawiciela”, „Most Poniatowskiego” albo „Park Sienkiewicza” [nie za\u015b przez „plac Zbawiciela”, „most Poniatowskiego” czy „park Sienkiewicza” \u2014 jak do sylwestra] \u2014 m\u00f3wi Rosiak. \u2014 Ma\u0142a litera zostaje przy nazwach ulic, czyli wci\u0105\u017c idziemy np. „ulic\u0105 Piotrkowsk\u0105”. Wydaje si\u0119, \u017ce wynika to z traktowania ulicy jako czego\u015b jednak pospolitego. A taki „Most Poniatowskiego” to konkretny obiekt i warto wyrazi\u0107 jego integralno\u015b\u0107 w nazwie zapisywanej wielk\u0105 liter\u0105 w przypadku ka\u017cdego z jej cz\u0142on\u00f3w. Zreszt\u0105 nawet ja jako polonista z \u0141odzi chyba nigdy nie zapisa\u0142em nazwy \u0142\u00f3dzkiego „Placu Wolno\u015bci” ma\u0142\u0105 liter\u0105 w pierwszym cz\u0142onie. Tu ponownie mamy uk\u0142on w stron\u0119 u\u017cytkownik\u00f3w j\u0119zyka.<\/p>\n
<\/p>\n
Plac Wolno\u015bci w \u0141odzi (od kt\u00f3rego zaczyna si\u0119 ulica Piotrkowska) z Pomnikiem Tadeusza Ko\u015bciuszkiGrzegorz Micha\u0142owski \/ PAP<\/p>\n
Geograficzne rozterki stra\u017cnik\u00f3w polszczyzny<\/p>\n
Rada przy PAN kluczy\u0142a we fragmencie reformy dotycz\u0105cym nazw geograficznych. Pocz\u0105tkowo planowa\u0142a, „wprowadzenie pisowni wielk\u0105 liter\u0105 wszystkich cz\u0142on\u00f3w wielowyrazowych nazw geograficznych i miejscowych, kt\u00f3rych drugi cz\u0142on jest rzeczownikiem w mianowniku, typu Morze Marmara, Pustynia Gobi”. Jednak ostatecznie \u2014 „w trosce o stabilno\u015b\u0107 pisowni nazw geograficznych” \u2014 ta zmiana nie wchodzi w \u017cycie. Zatem zostaje i „morze Marmara” i „pustynia Gobi”. W dodatku, jak dot\u0105d, trzeba b\u0119dzie odr\u00f3\u017cnia\u0107 „morze Ba\u0142tyk” od „Morza Ba\u0142tyckiego” (w tym drugim przypadku zapis obu cz\u0142on\u00f3w wielk\u0105 liter\u0105 wynika z faktu, \u017ce to nazwa w\u0142asna \u2014 za\u015b w pierwszym tak\u0105 nazw\u0105 jest tylko „Ba\u0142tyk”).<\/p>\n
\u2014 Jednak Polacy uwielbiaj\u0105 wielkie litery i my\u015bl\u0119, \u017ce za kilka lat nast\u0105pi kolejna reforma w tym kierunku \u2014 przewiduje Rosiak. \u2014 Prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wielu z nas automatycznie zapisuje tytu\u0142y, jak np. „Zbrodnia i kara”, z b\u0142\u0119dem, czyli „Zbrodnia i Kara”. Nawet tytu\u0142 piosenki typu „Jaka r\u00f3\u017ca taki cier\u0144” wielu chcia\u0142oby zapisa\u0107 w ca\u0142o\u015bci od wielkich liter, bo przecie\u017c tak robi\u0105 to u\u017cytkownicy angielskiego w tym j\u0119zyku. Albo we\u017amy nazwy zryw\u00f3w narodowych. Aktualn\u0105 regu\u0142\u0105 jest ma\u0142a litera np. przy „powstaniu listopadowym” albo przy „powstaniu warszawskim”. Jednak cho\u0107by w tekstach rocznicowych i tak bardzo cz\u0119sto zdarza si\u0119 zapis obu cz\u0142on\u00f3w liter\u0105 wielk\u0105, ze wzgl\u0119du na wyra\u017cany przez autor\u00f3w szacunek do powsta\u0144c\u00f3w.<\/p>\n
Sumuj\u0105c, zdaniem Rosiaka, obecna regu\u0142a odnosz\u0105ca si\u0119 m.in. do powsta\u0144 nie jest intuicyjna.<\/p>\n
J\u0119zykoznawca o reformie. „Nigdy nauczyciele nie mieli lepszej okazji”<\/p>\n
Co zmienia si\u0119 poza stosowaniem wielkich i ma\u0142ych liter?<\/p>\n
\u2014 Kiedy po \u015bwi\u0119tach uczniowie wr\u00f3c\u0105 do szko\u0142y, napisz\u0105 ju\u017c w zeszytach „nienajlepszy”. A nie jak dotychczas: „nie najlepszy” \u2014 zwraca uwag\u0119 Rosiak. I tu mamy do czynienia z logicznym ujednoliceniem: z Nowym Rokiem pojawia si\u0119 wprowadzenie \u0142\u0105cznej pisowni „nie” \u2014 z przymiotnikami i przys\u0142\u00f3wkami odprzymiotnikowymi \u2014 bez wzgl\u0119du na kategori\u0119 stopnia.<\/p>\n
\u2014 Wa\u017cne, aby nie przedstawia\u0107 tych wszystkich zmian uczniom jako uci\u0105\u017cliwo\u015bci \u2014 podkre\u015bla Rosiak. \u2014 Dyktando nie b\u0119dzie wi\u0119c najlepszym pomys\u0142em: znacznie lepiej sprawdz\u0105 si\u0119 gry dydaktyczne, \u0107wiczenia redakcyjne, a przede wszystkim oswajanie z nowymi zapisami poprzez czytanie i samodzielnie ich stosowanie. Co wi\u0119cej, doceniajmy to, \u017ce nauczyciele nie mieli lepszej okazji, aby udowodni\u0107 uczniom, \u017ce j\u0119zyk zmienia si\u0119 dos\u0142ownie na ich oczach.<\/p>\n
Rosiak apeluje o optymizm tak\u017ce z innego powodu.<\/p>\n
\u2014 Centralna Komisja Egzaminacyjna okre\u015bli\u0142a, \u017ce na egzaminach z j\u0119zyka polskiego uznawane za poprawne b\u0119d\u0105 formy sprzed 2026 r. i od wchodz\u0105cej reformy a\u017c do ko\u0144ca 2030 r. Dopiero na egzaminie \u00f3smoklasisty i maturze w 2031 r. jedynie obowi\u0105zuj\u0105ce b\u0119d\u0105 nowe regu\u0142y ortograficzne \u2014 m\u00f3wi ekspert z AHE. \u2014 Ale przecie\u017c wtedy nie b\u0119d\u0105 ju\u017c one takie nowe.<\/p>\n