RMF24.pl.<\/a>\u00a0<\/p>\nMo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia pozaziemskich \u015bwiat\u00f3w czy pozaziemskich cywilizacji od wiek\u00f3w fascynowa\u0142a ludzko\u015b\u0107. Dopiero jednak 30 lat temu odkryto pierwsze planety pozas\u0142oneczne wok\u00f3\u0142 gwiazd podobnych do S\u0142o\u0144ca, co zapocz\u0105tkowa\u0142o eksperymentalnie now\u0105 dziedzin\u0119 w astronomii.\u00a0<\/p>\n
Badania planet pozas\u0142onecznych rozwijaj\u0105 si\u0119 w ostatnich dekadach nies\u0142ychanie intensywnie, ods\u0142aniaj\u0105c coraz wi\u0119cej tajemnic pozaziemskich \u015bwiat\u00f3w i dowodz\u0105c, \u017ce nasz Uk\u0142ad S\u0142oneczny jest tylko jednym z wielu r\u00f3\u017cnorodnych uk\u0142ad\u00f3w planetarnych istniej\u0105cych we Wszech\u015bwiecie i niekoniecznie unikalnym.\u00a0<\/p>\n
Odkryte dot\u0105d pozas\u0142oneczne planety znajduj\u0105 si\u0119 w uk\u0142adach zwi\u0105zanych grawitacyjnie ze swoimi naturalnymi gwiazdami, kr\u0105\u017c\u0105c wok\u00f3\u0142 nich po orbitach. Astronomowie od wielu lat zdawali sobie jednak spraw\u0119, \u017ce planety powinny m\u00f3c istnie\u0107 tak\u017ce poza uk\u0142adami zwi\u0105zanymi, gdy wskutek r\u00f3\u017cnorodnych proces\u00f3w – cho\u0107by oddzia\u0142ywa\u0144 grawitacyjnych z innymi planetami w trakcie formowania si\u0119 uk\u0142adu, albo bliskich przej\u015b\u0107 s\u0105siednich gwiazd – zostan\u0105 wyrwane ze swych macierzystych uk\u0142ad\u00f3w i wystrzelone w przestrze\u0144 mi\u0119dzygwiazdow\u0105.\u00a0<\/p>\n
Takie samotne planety, nazwane planetami swobodnymi, mog\u0105 w\u0119drowa\u0107 przez Drog\u0119 Mleczn\u0105, nie b\u0119d\u0105c zwi\u0105zane z \u017cadn\u0105 gwiazd\u0105. Teoretyczne szacunki wskazuj\u0105 nawet, \u017ce liczba takich planet mo\u017ce by\u0107 bardzo du\u017ca i wr\u0119cz przewy\u017csza\u0107 liczb\u0119 planet zwi\u0105zanych.<\/p>\n
Mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia planet swobodnych, a nawet istnienia na nich jakiej\u015b formy \u017cycia, rozpala\u0142a wyobra\u017ani\u0119 naukowc\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w science fiction, jednak nie\u0142atwo potwierdzi\u0107 obecno\u015b\u0107 obiekt\u00f3w, kt\u00f3re same nie \u015bwiec\u0105 i nie oddzia\u0142uj\u0105 grawitacyjnie z macierzystymi gwiazdami.\u00a0<\/p>\n
Z pomoc\u0105 przysz\u0142a technika mikrosoczewkowania grawitacyjnego umo\u017cliwiaj\u0105ca pomiar masy takiego obiektu. W praktyce mikrosoczewkowanie zachodzi kiedy \u015bwiat\u0142o odleg\u0142ej gwiazdy zostaje ugi\u0119te i wzmocnione przez grawitacj\u0119 bli\u017cszego obiektu, zwanego soczewk\u0105. Poniewa\u017c efekt nie zale\u017cy od jasno\u015bci obiektu-soczewki, metoda ta pozwala na wykrywanie takich obiekt\u00f3w nawet, gdy same nie emituj\u0105 \u015bwiat\u0142a.\u00a0<\/p>\n
Czas trwania zjawiska mikrosoczewkowania zale\u017cy generalnie od masy soczewki. W przypadku mas planetarnych jest on bardzo kr\u00f3tki – rz\u0119du zaledwie kilku do kilkunastu godzin.\u00a0<\/p>\n
W 2017 roku astronomowie z projektu OGLE opublikowali wyniki poszukiwa\u0144 planet swobodnych oparte na kilkuletnich intensywnych obserwacjach oko\u0142o 50 milion\u00f3w gwiazd w kierunku centrum Drogi Mlecznej. Odkryli kilka tysi\u0119cy zjawisk mikrosoczewkowania grawitacyjnego w rozmaitych skalach czasowych – od godzin do setek dni.<\/p>\n
Obserwacje wskazywa\u0142y, i\u017c planet swobodnych powinno by\u0107 istotnie du\u017co, lecz wbrew poprzednim przypuszczeniom, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich powinny stanowi\u0107 planety ma\u0142omasywne, a nie masywniejsze, o masach rz\u0119du masy Jowisza – m\u00f3wi dr Przemek Mr\u00f3z, pierwszy autor tamtej prze\u0142omowej pracy opublikowanej w presti\u017cowym tygodniku naukowym „Nature”.<\/p>\n
Wkr\u00f3tce potem odkryto pierwsze obiecuj\u0105ce kandydatki na planety swobodne. Niestety, do bezpo\u015bredniego wyznaczenia masy planety niezb\u0119dna jest informacja o odleg\u0142o\u015bci soczewki od obserwatora, co w przypadku obserwacji z Ziemi jest mo\u017cliwe tylko w wyj\u0105tkowych, niezmiernie rzadkich przypadkach. Dlatego odkryte obiekty pozosta\u0142y kandydatkami, gdy\u017c w zale\u017cno\u015bci od ich nieznanej odleg\u0142o\u015bci, ich masy mog\u0142y by\u0107 b\u0105d\u017a wi\u0119ksze (nawet przekraczaj\u0105ca masy obiekt\u00f3w uznawanych za planety), b\u0105d\u017a mniejsze.\u00a0<\/p>\n
Dzi\u015b znamy ju\u017c kilkana\u015bcie takich kandydatek. Najmniej masywna mog\u0142a mie\u0107 nawet mas\u0119 Marsa.\u00a0<\/p>\n
Jednak istnienie planet swobodnych, mimo i\u017c mocno prawdopodobne, do dzi\u015b pozostawa\u0142o nieudowodnione. Nie uda\u0142o si\u0119 bowiem dotychczas zmierzy\u0107 bezpo\u015brednio masy takiego obiektu i potwierdzi\u0107, i\u017c samotny obiekt jest istotnie planet\u0105, a nie jednym z masywniejszych obiekt\u00f3w jak np. znane od dawna br\u0105zowe kar\u0142y.<\/p>\n
\n
<\/p>\n
\n
\n ![\"Obserwacje](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/000M5481L2KONAHI-C123-F4.jpg\" "\\"Polacy")
<\/p>\n
<\/p>\n
\n Obserwacje zjawiska mikrosoczewkowania KMT-2024- BLG-0792\/OGLE-2024-BLG-0516 z Ziemi i satelity Gaia
\n \/J. Skowron \/ OGLE \/Materia\u0142y prasowe
\n <\/p>\n
<\/p>\n
Prze\u0142omowe okaza\u0142y si\u0119 obserwacje z 3 maja 2024 roku. Za pomoc\u0105 teleskop\u00f3w korea\u0144skiej sieci KMTNet (w Australii, Po\u0142udniowej Afryce i Chile) oraz zlokalizowanego w Obserwatorium Las Campanas w Chile teleskopu projektu OGLE zarejestrowane zosta\u0142o kr\u00f3tkotrwa\u0142e zjawisko mikrosoczewkowania grawitacyjnego, jasnej gwiazdy w centrum Galaktyki, kt\u00f3remu nadano oznaczenie KMT-2024-BLG-0792\/OGLE-2024-BLG-0516. Wkr\u00f3tce po zako\u0144czeniu zjawiska okaza\u0142o si\u0119, i\u017c kszta\u0142t mikrosoczewkowych zmian jasno\u015bci odpowiada przewidywanym zmianom wywo\u0142anym przez soczewkuj\u0105c\u0105 planet\u0119 swobodn\u0105. Zjawisko to do\u0142\u0105czy\u0142o wi\u0119c natychmiast do grona obiecuj\u0105cych kandydatek na planety swobodne.\u00a0<\/p>\n
Wkr\u00f3tce te\u017c astronomowie u\u015bwiadomili sobie, i\u017c rejony nieba, w kt\u00f3rych zlokalizowane by\u0142o to zjawisko mikrosoczewkowania, obserwowane by\u0142y w tym samym czasie przez sond\u0119 kosmiczn\u0105 Europejskiej Agencji Kosmicznej Gaia, kt\u00f3ra dokonywa\u0142a w latach 2014-2025 regularnych obserwacji fotometrycznych dw\u00f3ch miliard\u00f3w gwiazd z ca\u0142ego nieba. Satelita ten nie by\u0142 jednak przystosowany do obserwacji zjawisk kr\u00f3tkotrwa\u0142ych, bowiem odwiedza\u0142 te same rejony nieba zwykle co 30 dni.\u00a0<\/p>\n
Po raz kolejny jednak, w tym szczeg\u00f3lnym przypadku, astronomom dopisa\u0142o nies\u0142ychane szcz\u0119\u015bcie. Nie do\u015b\u0107, \u017ce satelita obserwowa\u0142 akurat ten rejon nieba w trakcie zaledwie dwudniowego zjawiska, to dodatkowo na skutek wyj\u0105tkowo korzystnego ustawienia orbity w tym momencie, zebra\u0142 a\u017c sze\u015b\u0107 obserwacji fotometrycznych w ci\u0105gu 15 godzin, czyli w najwa\u017cniejszych momentach najwi\u0119kszego wzmocnienia \u015bwiat\u0142a przez soczewk\u0119 – potencjaln\u0105 planet\u0119.<\/p>\n
Satelita Gaia znajdowa\u0142 si\u0119 w owym czasie w odleg\u0142ym o niemal dwa miliony km od Ziemi tzw. punkcie L2 Lagrange\u2019a, miejscu niezwykle dogodnym do prowadzenia d\u0142ugotrwa\u0142ych obserwacji astronomicznych z satelit\u00f3w. R\u00f3wnoczesne obserwacje zjawiska mikrosoczewkowania KMT-2024-BLG-0792\/OGLE-2024-BLG-0516 z Ziemi i satelity stworzy\u0142y wi\u0119c unikatow\u0105 szans\u0119 na pomiar odleg\u0142o\u015bci poprzez zmierzenie tzw. paralaksy mikrosoczewkowej. Idea tego pomiaru jest analogiczna do pomiar\u00f3w triangulacyjnych na Ziemi czy pomiar\u00f3w odleg\u0142o\u015bci do bliskich cia\u0142 niebieskich, gdy dzi\u0119ki obserwacjom z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych miejsc wyznaczamy odleg\u0142o\u015b\u0107. Dane fotometryczne z satelity Gaia zosta\u0142y przes\u0142ane na Ziemi\u0119 dopiero w lipcu 2024 roku i w\u00f3wczas zjawisko zosta\u0142o og\u0142oszone przez zesp\u00f3\u0142 Gaia jako alert Gaia24cdn.<\/p>\n
Analiza danych zaobserwowanego zjawiska mikrosoczewkowania, zebranych z powierzchni Ziemi przez teleskopy projekt\u00f3w KMTNet i OGLE oraz danych satelitarnych z satelity Gaia, wykaza\u0142a, \u017ce przebieg zjawiska z obu oddalonych o dwa miliony kilometr\u00f3w obserwatori\u00f3w by\u0142 podobny. Jednak zjawisko zarejestrowane przez satelit\u0119 Gaia nast\u0105pi\u0142o oko\u0142o dwie godziny p\u00f3\u017aniej ni\u017c na Ziemi. Pozwoli\u0142o to na wyznaczenie precyzyjnej odleg\u0142o\u015bci do skupiaj\u0105cej \u015bwiat\u0142o odleg\u0142ej gwiazdy t\u0142a soczewki i parametr\u00f3w zjawiska mikrosoczewkowania, co w konsekwencji umo\u017cliwi\u0142o bezpo\u015bredni precyzyjny pomiar jej masy.\u00a0<\/p>\n
Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest to masa planetarna, wynosz\u0105ca 0,22 masy Jowisza lub 70 mas Ziemi, czyli jest nieco mniejsza ni\u017c masa Saturna z naszego Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Nie znaleziono te\u017c, \u017cadnych \u015blad\u00f3w obecno\u015bci potencjalnej macierzystej gwiazdy w promieniu ponad dwudziestu jednostek astronomicznych (odleg\u0142o\u015bci Ziemia-S\u0142o\u0144ce) wok\u00f3\u0142 planety.\u00a0<\/p>\n
Z ogromnym prawdopodobie\u0144stwem mo\u017cna wi\u0119c przyj\u0105\u0107, i\u017c nowo odkryty obiekt jest niezwi\u0105zany z \u017cadn\u0105 gwiazd\u0105 – jest pierwsz\u0105 precyzyjnie „zwa\u017con\u0105” planet\u0105 swobodn\u0105.<\/p>\n
Odkrycie i bezpo\u015brednie wyznaczenie masy planety swobodnej, stanowi prze\u0142om w dziedzinie badania planet pozas\u0142onecznych. To pierwsza w pe\u0142ni udokumentowana detekcja zupe\u0142nie nowej kategorii tych obiekt\u00f3w. Ich badania s\u0105 niezb\u0119dne do pe\u0142nego zrozumienia powstawania i ewolucji pozas\u0142onecznych uk\u0142ad\u00f3w planetarnych. To „odkrycie dekady”, por\u00f3wnywalne z odkryciem pierwszych udokumentowanych planetpozas\u0142onecznych w latach 90. ubieg\u0142ego wieku – przekonuje prof. Andrzej Udalski, lider projektu OGLE i wsp\u00f3\u0142autor pracy w tygodniku „Science”.<\/p>\n
Odkrycie b\u0119dzie niew\u0105tpliwie silnym impulsem do dalszych intensywnych bada\u0144. Ju\u017c w tym roku zostanie wystrzelona satelitarna misja\u00a0NASA Nancy Grace Roman Space Telescope, kt\u00f3rej jednym z g\u0142\u00f3wnych cel\u00f3w b\u0119dzie detekcja i badanie planet swobodnych. Przewiduje si\u0119, \u017ce w trakcie tej misji zostan\u0105 odkryte i scharakteryzowane liczne obiekty tego typu, co pozwoli na precyzyjne poznanie ich w\u0142asno\u015bci.\u00a0<\/p>\n
Kolejn\u0105 misj\u0105 satelitarn\u0105 jest przygotowywany przez astronom\u00f3w chi\u0144skich satelita Earth 2.0, kt\u00f3ry zostanie wystrzelony w 2028 roku i jego celem b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c poszukiwanie planet swobodnych. S\u0105 du\u017ce szanse, \u017ce za kilka lat b\u0119dziemy o nich wiedzie\u0107 du\u017co wi\u0119cej.\u00a0<\/p>\n
Projekt OGLE jest wsp\u00f3\u0142finansowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego, Narodowe Centrum Nauki oraz Fundacj\u0119 na Rzecz Nauki Polskiej.<\/p>\n
Na podstawie materia\u0142\u00f3w przygotowanych przez zesp\u00f3\u0142 Obserwatorium Astronomicznego UW.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Polscy astronomowie uczestniczyli w badaniach, kt\u00f3re pozwoli\u0142y na odkrycie nowej klasy planet pozas\u0142onecznych, tzw. planet swobodnych. To obiekty…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":182372,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[120,118,119,42,38,40,39,41,116,114,115,121,117],"class_list":{"0":"post-182371","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-nauka","9":"tag-nauka-i-technika","10":"tag-naukatechnika","11":"tag-pl","12":"tag-poland","13":"tag-polish","14":"tag-polska","15":"tag-polski","16":"tag-science","17":"tag-science-and-technology","18":"tag-sciencetechnology","19":"tag-technika","20":"tag-technology"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115821898871324402","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/182371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=182371"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/182371\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/182372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=182371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=182371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=182371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"Kr\u00f3tkotrwa\u0142e](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/000M547L25LJX4QD-C123-F4.jpg\" "\\"Polacy")
<\/p>\n