![\"Astronomowie](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/klQk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8zMDU2OTEzZmQ5ZmEzMGE1YTQ0YTYyMjJiYTBjZTY4MS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\nTo pierwsza w pe\u0142ni udokumentowana detekcja zupe\u0142nie nowej kategorii planet pozas\u0142onecznych \u2014 niezwykle licznej i niepoznanej dot\u0105d grupy obiekt\u00f3w planetarnych, kt\u00f3rej badania s\u0105 niezb\u0119dne do pe\u0142nego zrozumienia powstawania i ewolucji pozas\u0142onecznych uk\u0142ad\u00f3w planetarnych \u2014 informuje Obserwatorium Astronomiczne (OA) Uniwersytetu Warszawskiego.<\/p>\n
\u2014 To odkrycie dekady, por\u00f3wnywalne z odkryciem pierwszych udokumentowanych planet pozas\u0142onecznych w latach 90. ubieg\u0142ego wieku. Astronomowie wreszcie maj\u0105 pewno\u015b\u0107, i\u017c tego typu obiekty istniej\u0105 we Wszech\u015bwiecie \u2014 komentuje prof. Andrzej Udalski, lider projektu OGLE, prowadzonego przez OA UW.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n
Jakie znaczenie ma odkrycie planet swobodnych? <\/p>\n
Kto jest liderem projektu OGLE? <\/p>\n
Jakie techniki s\u0142u\u017c\u0105 do wykrywania planet swobodnych? <\/p>\n
Jakie s\u0105 inne misje zwi\u0105zane z poszukiwaniem planet swobodnych? <\/p>\n
Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 planet, kt\u00f3re znamy, kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 gwiazd. Astronomowie zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce na skutek r\u00f3\u017cnych proces\u00f3w, np. oddzia\u0142ywa\u0144 grawitacyjnych, planety mog\u0105 zosta\u0107 wyrzucone ze swoich uk\u0142ad\u00f3w w przestrze\u0144 mi\u0119dzygwiazdow\u0105. Takie samotne planety nazywa si\u0119 planetami swobodnymi. Po prostu podr\u00f3\u017cuj\u0105 przez Drog\u0119 Mleczn\u0105 bez towarzystwa gwiazdy.<\/p>\n
Jak natrafiono na planety swobodne<\/p>\n
Jak jednak znale\u017a\u0107 takie obiekty? Nie b\u0119d\u0105 tu skuteczne techniki znane z odkrywania planet w uk\u0142adach planetarnych wok\u00f3\u0142 gwiazdy, np. metoda tranzyt\u00f3w (poszukiwanie regularnych os\u0142abie\u0144 blasku gwiazdy na skutek przechodzenia przed ni\u0105 planety) czy pr\u0119dko\u015bci radialnych (spektroskopowe pomiary ruchu gwiazdy spowodowane oddzia\u0142ywaniem grawitacyjnym planety).<\/p>\n
Z pomoc\u0105 przychodzi technika nazywana mikrosoczewkowaniem grawitacyjnym. Zachodzi ono, gdy \u015bwiat\u0142o odleg\u0142ej gwiazdy zostaje ugi\u0119te i wzmocnione przez jaki\u015b obiekt (zwany soczewk\u0105), przechodz\u0105cy w pobli\u017cu linii, wzd\u0142u\u017c kt\u00f3rej obserwujemy odleg\u0142\u0105 gwiazd\u0119. Technika mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c do wykrywania obiekt\u00f3w, kt\u00f3re nie emituj\u0105 \u015bwiat\u0142a, albo takich, kt\u00f3rych jasno\u015b\u0107 jest bardzo s\u0142aba. Mo\u017cna z jej pomoc\u0105 wykrywa\u0107 planety swobodne. Czas trwania zjawiska mikrosoczewkowania jest bardzo kr\u00f3tki dla mas planetarnych: od kilku do kilkunastu godzin.<\/p>\n
Og\u00f3lnie do tej pory odkryto kilkana\u015bcie kandydatek na planety swobodne. Astronomowie nazywaj\u0105 je kandydatkami, gdy\u017c nie maj\u0105 pewno\u015bci co do mas tych obiekt\u00f3w. Mog\u0105 to bowiem by\u0107 te\u017c przyk\u0142adowo br\u0105zowe kar\u0142y, czyli kategoria cia\u0142 pomi\u0119dzy planetami a gwiazdami.<\/p>\n
Aby w metodzie mikrosoczewkowania precyzyjnie wyznaczy\u0107 mas\u0119 soczewki, trzeba zna\u0107 odleg\u0142o\u015b\u0107 soczewki od obserwatora. Naukowcy dokonali tego, zestawiaj\u0105c dane z kilku teleskop\u00f3w.<\/p>\n
<\/p>\n
Astronomowie dowiedli, \u017ce planety swobodne istniej\u0105J. Skowron, K. Ulaczyk \/ OGLE<\/p>\n
Kr\u00f3tkotrwa\u0142e zjawisko mikrosoczewkowania grawitacyjnego dla jasnej gwiazdy w centrum Galaktyki zosta\u0142o pocz\u0105tkowo zarejestrowane za pomoc\u0105 teleskop\u00f3w korea\u0144skiej sieci KMTNet (obecnych w Australii, Po\u0142udniowej Afryce i Chile) oraz zlokalizowanego w Obserwatorium Las Campanas w Chile polskiego teleskopu projektu OGLE. Obserwacj\u0119 t\u0119 (z 3 maja 2024 r.) oznaczono KMT-2024-BLG-0792\/OGLE-2024-BLG-0516.<\/p>\n
Astronomowie szybko stwierdzili, \u017ce kszta\u0142t zmian jasno\u015bci w trakcie mikrosoczewkowania pasuje do przewidywanych zmian dla planety swobodnej. To za\u015b oznacza\u0142o kolejn\u0105 kandydatk\u0119 na planet\u0119 swobodn\u0105.<\/p>\n
Naukowcy wkr\u00f3tce u\u015bwiadomili sobie, \u017ce zbadany rejon nieba by\u0142 w tym samym czasie obserwowany przez satelit\u0119 Gaia, nale\u017c\u0105cego do Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Gaia w latach 2014-2025 regularnie mierzy\u0142a jasno\u015b\u0107 dw\u00f3ch miliard\u00f3w gwiazd metod\u0105 fotometrii. Dany obszar nieba by\u0142 obserwowany co 30 dni.<\/p>\n
![\"Astronomowie](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/rrfk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy9kY2Q1Njk2ODg3NjczNzRlYmJmOGNhYjlhNTAwMGRjMS5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Astronomowie dowiedli, \u017ce planety swobodne istniej\u0105J. Skowron \/ OGLE<\/p>\n
Badacze mieli du\u017co szcz\u0119\u015bcia: satelita obserwowa\u0142 w\u0142a\u015bciwy rejon nieba we w\u0142a\u015bciwym czasie. Dodatkowo, dzi\u0119ki wyj\u0105tkowo korzystnemu ustawieniu orbity, zebra\u0142 a\u017c sze\u015b\u0107 obserwacji fotometrycznych w ci\u0105gu 15 godzin, czyli w najwa\u017cniejszych momentach najwi\u0119kszego wzmocnienia \u015bwiat\u0142a przez soczewk\u0119.<\/p>\n
W trakcie wspomnianych obserwacji satelita Gaia znajdowa\u0142 si\u0119 w punkcie libracyjnym L2 uk\u0142adu Ziemia-S\u0142o\u0144ce, czyli blisko dwa miliony kilometr\u00f3w od naszej planety. Jednoczesne obserwacje zjawiska mikrosoczewkowania KMT-2024-BLG-0792\/OGLE-2024-BLG-0516 z Ziemi i satelity da\u0142y unikaln\u0105 szans\u0119 na pomiar odleg\u0142o\u015bci do soczewki poprzez zmierzenie tzw. paralaksy mikrosoczewkowej.<\/p>\n
Zasada jest tutaj analogiczna do pomiar\u00f3w triangulacyjnych na Ziemi \u2014 dzi\u0119ki obserwacjom z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych miejsc mo\u017cna wyznaczy\u0107 odleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
Dane z satelity Gaia trafi\u0142y na Ziemi\u0119 w lipcu 2024 r. i wtedy zjawisko og\u0142oszono jako alert o nazwie Gaia24cdn. Analiza pokaza\u0142a, \u017ce Gaia zarejestrowa\u0142a zjawisko oko\u0142o dwie godziny p\u00f3\u017aniej ni\u017c teleskopy naziemne. Na tej podstawie ustalono odleg\u0142o\u015b\u0107 do soczewki, a potem jej mas\u0119. Wynik to 0,22 masy Jowisza, czyli 70 mas Ziemi, albo por\u00f3wnuj\u0105c jeszcze inaczej: nieco mniej ni\u017c masa Saturna. Uzyskany rezultat to masa planetarna.<\/p>\n
Na dodatek w promieniu 20 jednostek astronomicznych od planety nie wykryto \u017cadnych oznak istnienia gwiazdy. Tym samym z bardzo du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem obiekt sta\u0142 si\u0119 pierwsz\u0105 planet\u0105 swobodn\u0105, dla kt\u00f3rej dok\u0142adnie zmierzono mas\u0119.<\/p>\n
„Mamy pewno\u015b\u0107, \u017ce planety swobodne istniej\u0105” <\/p>\n
Profesor Udalski t\u0142umaczy w rozmowie z PAP, dlaczego to tak istotne. \u2014 Wyznaczenie bezpo\u015brednim pomiarem masy planety jest ostatecznym dowodem, \u017ce mamy do czynienia z planet\u0105, a nie obiektem ci\u0119\u017cszym, np. ma\u0142omasywnym br\u0105zowym kar\u0142em, czy tworem powstaj\u0105cym podobnie, jak gwiazdy czy w\u0142a\u015bnie br\u0105zowe kar\u0142y \u2014 z kolapsuj\u0105cego sferycznie ob\u0142oku gazowego, o masie kilku\/kilkunastu mas Jowisza \u2014 m\u00f3wi naukowiec.<\/p>\n
Dodaje, i\u017c dzi\u0119ki obserwacjom mikrosoczewkowym uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 kilkana\u015bcie dobrych kandydatek na planety swobodne. Niestety we wszystkich tych przypadkach masa tych obiekt\u00f3w by\u0142a tylko oszacowana statystycznie, bowiem bardzo rzadko technik\u0105 mikrosoczewkowania udaje si\u0119 bezpo\u015brednio wyznaczy\u0107 mas\u0119. Podkre\u015bla, i\u017c z regu\u0142y mamy degeneracj\u0119 masa-odleg\u0142o\u015b\u0107 obiektu soczewkuj\u0105cego.<\/p>\n
\u2014 Ten unikalny przypadek, gdy t\u0119 degeneracj\u0119 uda\u0142o si\u0119 znie\u015b\u0107 \u2014 to nasze odkrycie. Teraz wiemy na pewno, \u017ce planety swobodne istniej\u0105 i maj\u0105 rzeczywi\u015bcie masy planetarne. Jest to wi\u0119c nowa kategoria planet pozas\u0142onecznych \u2014 wskazuje polski astronom.<\/p>\n
Polacy w gronie odkrywc\u00f3w<\/p>\n
W 2026 r. w kosmos ma polecie\u0107 satelitarna misja Roman. Za jedno z g\u0142\u00f3wnych zada\u0144 NASA stawia jej detekcj\u0119 i badania planet swobodnych. R\u00f3wnie\u017c Chi\u0144czycy przygotowuj\u0105 analogiczny projekt, misj\u0119 Earth 2.0, w 2028 roku. Prawdopodobnie wi\u0119c w najbli\u017cszych latach astronomowie odkryj\u0105 du\u017co wi\u0119cej obiekt\u00f3w tego rodzaju.<\/p>\n
Sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 planety swobodne? Zapytany przez PAP prof. Andrzej Udalski t\u0142umaczy, i\u017c typowe planety swobodne to efekt oddzia\u0142ywa\u0144 grawitacyjnych pomi\u0119dzy planetami podczas powstawania system\u00f3w planetarnych. W\u00f3wczas, w mocno niestabilnym jeszcze uk\u0142adzie planetarnym, planety migruj\u0105 i mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce na skutek bliskich spotka\u0144 i oddzia\u0142ywa\u0144 grawitacyjnych mog\u0105 by\u0107 wyrzucane poza uk\u0142ad. Inna mo\u017cliwo\u015b\u0107 to bliskie spotkania uk\u0142adu planetarnego z innymi gwiazdami. W naszych rejonach Droga Mleczna jest do\u015b\u0107 pusta, ale bli\u017cej centrum takie spotkania zachodz\u0105 cz\u0119\u015bciej. Wtedy ponownie oddzia\u0142ywania grawitacyjne mi\u0119dzy uk\u0142adem planetarnym i s\u0105siedni\u0105 gwiazd\u0105 mog\u0105 zako\u0144czy\u0107 si\u0119 wyrwaniem planety z uk\u0142adu.<\/p>\n
Temat planet swobodnych ciekawi nie tylko astronom\u00f3w. W ostatnich latach pojawi\u0142y si\u0119 utwory science-fiction, wybieraj\u0105ce te klas\u0119 obiekt\u00f3w jako sceneri\u0119 dla akcji prezentowanej w ksi\u0105\u017ckach i filmach. Profesor Andrzej Udalski wskazuje najnowszy przyk\u0142ad, kt\u00f3ry przytoczono w chi\u0144skim komunikacie prasowym o odkryciu. Dotyczy on popularnego w Chinach serialu o tytule „The Wandering Earth” („W\u0119druj\u0105ca Ziemia”). Serial jest oparty na historii opisanej w opowiadaniu o tym samym tytule, kt\u00f3rego autorem jest Cixin Liu (znany przed wszystkim z powie\u015bci „Problem trzech cia\u0142”). Fabu\u0142a opisuje, i\u017c cywilizacja musi zbudowa\u0107 olbrzymi system rakietowy, aby wyrzuci\u0107 Ziemi\u0119 z jej orbity, w celu unikni\u0119cia niechybnej zag\u0142ady.<\/p>\n
Pierwszym autorem artyku\u0142u w „Science” jest Subo Dong. W gronie autor\u00f3w jest wielu Polak\u00f3w: Andrzej Udalski, Przemek Mr\u00f3z, Krzysztof A. Rybicki, \u0141ukasz Wyrzykowski, Rados\u0142aw Poleski, Jan Skowron, Micha\u0142 K. Szyma\u0144ski, Igor Soszy\u0144ski, Pawe\u0142 Pietrukowicz, Szymon Koz\u0142owski, Dorota M. Skowron, Krzysztof Ulaczyk, Mariusz Gromadzki, Milena Ratajczak, Patryk Iwanek, Marcin Wrona, Mateusz J. Mr\u00f3z.<\/p>\n
Projekt OGLE jest wsp\u00f3\u0142finansowany przez MNiSW, NCN oraz FNP.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"To pierwsza w pe\u0142ni udokumentowana detekcja zupe\u0142nie nowej kategorii planet pozas\u0142onecznych \u2014 niezwykle licznej i niepoznanej dot\u0105d grupy…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":182877,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[35906,48,120,118,119,46,42,38,40,39,41,116,114,115,47,80,121,117,4904],"class_list":{"0":"post-182876","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-andrzej_udalski","9":"tag-nat_styl","10":"tag-nauka","11":"tag-nauka-i-technika","12":"tag-naukatechnika","13":"tag-omp","14":"tag-pl","15":"tag-poland","16":"tag-polish","17":"tag-polska","18":"tag-polski","19":"tag-science","20":"tag-science-and-technology","21":"tag-sciencetechnology","22":"tag-screening_general","23":"tag-swiat","24":"tag-technika","25":"tag-technology","26":"tag-wszechswiat_astronomia_loty_w_kosmos"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115824486523878596","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/182876","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=182876"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/182876\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/182877"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=182876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=182876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=182876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}