![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/AFP__20251229__898C2RW__v2__HighRes__IranPoliticsEconomyDemo.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Prawa autorskie: Photo by HANDOUT \/ FARS NEWS Agencja GazetaENCY \/ AFPPhoto by HANDOUT \/ F…<\/p>\n
Prawa autorskie: Photo by HANDOUT \/ FARS NEWS Agencja GazetaENCY \/ AFPPhoto by HANDOUT \/ F…<\/p>\n
Zaloguj si\u0119, aby zapisa\u0107 na p\u00f3\u017aniej<\/p>\n
02 stycznia 2026<\/p>\n
Google News<\/a>Udost\u0119pnij na FacebookuUdost\u0119pnij na TwitterzeUdost\u0119pnij w mailu<\/p>\n Jak odczytywa\u0107 kolejny w ostatnich latach wybuch niezadowolenia Ira\u0144czyk\u00f3w? Co go spowodowa\u0142o i jakie s\u0105 szanse na zmian\u0119 w\u0142adzy? <\/p>\n Google News<\/a>Udost\u0119pnij na FacebookuUdost\u0119pnij na TwitterzeUdost\u0119pnij w mailu<\/p>\n \u201eJe\u015bli Iran brutalnie zabije pokojowych demonstrant\u00f3w, jak to ma w zwyczaju, Stany Zjednoczone Ameryki przyjd\u0105 im z pomoc\u0105. Jeste\u015bmy zwarci i gotowi do akcji\u201d \u2013 napisa\u0142<\/a> przed po\u0142udniem 2 stycznia czasu ira\u0144skiego, a w nocy czasu waszyngto\u0144skiego prezydent USA Donald Trump w swojej sieci spo\u0142eczno\u015bciowej Truth Social. <\/p>\n Na wiadomo\u015b\u0107 ameryka\u0144skiego prezydenta szybko zareagowa\u0142 wa\u017cny ira\u0144ski polityk Ali Larid\u017cani. Larid\u017cani przez wiele lat by\u0142 przewodnicz\u0105cym ira\u0144skiego parlamentu, dzi\u015b pe\u0142ni rol\u0119 sekretarza Najwy\u017cszej Rady Bezpiecze\u0144stwa Narodowego, cia\u0142a doradczego, w kt\u00f3rym zasiadaj\u0105 najwa\u017cniejsi politycy kraju. <\/p>\n Larid\u017cani swoj\u0105 odpowied\u017a wystosowa\u0142 w serwisie X po angielsku i persku. Stanowisko Trumpa pozwala mu rozdzieli\u0107 protestuj\u0105cych na maj\u0105cych s\u0142uszne postulaty handlarzy i \u201esabota\u017cyst\u00f3w\u201d. To ci drudzy maj\u0105 by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em faktycznych problem\u00f3w. Ju\u017c w drugim dniu protest\u00f3w prezydent Iranu Masud Pezeszkian uzna\u0142, \u017ce problemy ekonomiczne, jakie zmusi\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 Ira\u0144czyk\u00f3w do wyj\u015bcia na ulice, s\u0105 powa\u017cne. I zaapelowa\u0142, by pochyli\u0107 si\u0119 nad nimi z uwag\u0105 i rozwi\u0105za\u0107 je wsp\u00f3lnie. <\/p>\n Problem w tym, \u017ce Iran jest dzi\u015b politycznie rozchwiany i bardzo trudno b\u0119dzie utrzyma\u0107 kolejny wybuch spo\u0142ecznego niezadowolenia w ciasnej formule \u201es\u0142usznych postulat\u00f3w ekonomicznych\u201d. <\/p>\n Przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa podchodzi do deklaracji Pezeszkiana z du\u017c\u0105 rezerw\u0105. <\/p>\n \u201eTen przest\u0119pczy system trzyma nasz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 jako zak\u0142adnika od 47 lat. Nie da si\u0119 go zmieni\u0107 reformami ani fa\u0142szywymi obietnicami\u201d \u2013 us\u0142yszeli<\/a> podczas demonstracji w odczytanym o\u015bwiadczeniu studenci tehera\u0144skiego uniwersytetu Beheszti. <\/p>\n Protesty s\u0105 rozproszone i nie maj\u0105 \u017cadnego lidera. Jednocze\u015bnie z materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re publikowane s\u0105 w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych i s\u0105 weryfikowalne, mo\u017cna wywnioskowa\u0107, \u017ce powody niezadowolenia i postulaty s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne. <\/p>\n Zaskakuj\u0105ce, \u017ce Trump pisze o zabijaniu demonstrant\u00f3w w trybie warunkowym. W czwartek 1 stycznia widzieli\u015bmy bowiem pierwsze doniesienia o \u015bmiertelnych ofiarach w\u015br\u00f3d protestuj\u0105cych. Czy to znaczy, \u017ce Amerykanie faktycznie mog\u0105 si\u0119 w najbli\u017cszym czasie zaanga\u017cowa\u0107 w Iranie? I o jak powa\u017cnych wyst\u0105pieniach spo\u0142ecznych m\u00f3wimy? Spr\u00f3bujmy to podsumowa\u0107.<\/p>\n Nie da si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o obecnych protestach bez om\u00f3wienia obecnej sytuacji ekonomicznej. <\/p>\n Wed\u0142ug danych Centrum Statystyk Iranu inflacja w grudniu wynios\u0142a<\/a> 52,6 proc. \u2013 to wzrost o ponad trzy punkty procentowe w stosunku do listopada. \u015arednioroczny poziom inflacji wynosi obecnie 42 proc. Odzwierciedla to kiepski stan ca\u0142ej gospodarki. Wed\u0142ug innych najnowszych danych, w pierwszym p\u00f3\u0142roczu ira\u0144ska gospodarka skurczy\u0142a si\u0119 o 0,6 proc., a je\u015bli wy\u0142\u0105czy\u0107 sektor paliwowy \u2013 o 0,8 proc. <\/p>\n Przed powrotem ameryka\u0144skich sankcji w 2018 roku dolara mo\u017cna by\u0142o na rynku w Iranie kupi\u0107 za mniej ni\u017c 100 tys. riali. Dzi\u015b to okolice 1 mln 400 tys. rial. To ogromna dewaluacja waluty w ci\u0105gu zaledwie kilku lat. A za tym idzie pogarszanie si\u0119 sytuacji ekonomicznej prawie ka\u017cdego gospodarstwa domowego, zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d klasy \u015bredniej, jak i w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w. <\/p>\n W odpowiedzi na pog\u0142\u0119biaj\u0105ce si\u0119 spadki warto\u015bci waluty projekt bud\u017cetu<\/a> na 1405 rok (oficjalny ira\u0144ski kalendarz liczy lata od momentu, gdy prorok Mahomet wyemigrowa\u0142 z Mekki do Medyny w 622 roku) proponuje denominacj\u0119 i odci\u0119cie ostatnich trzech zer z banknot\u00f3w oraz utworzenie \u201enowego riala\u201d. Najpierw jednak ustawa bud\u017cetowa musi zosta\u0107 przyj\u0119ta. A jej projekt jest trudny, bo odzwierciedla spadaj\u0105ce dochody z eksportu ropy i coraz wi\u0119ksze uzale\u017cnienie od dochod\u00f3w podatkowych. Na razie w poniedzia\u0142ek 29 grudnia Mad\u017cles projekt odrzuci\u0142<\/a>. <\/p>\n Spor\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 przyczyn tych problem\u00f3w s\u0105 mi\u0119dzynarodowe sankcje na\u0142o\u017cone m.in. za prace nad ira\u0144skim programem atomowym. Uda\u0142o si\u0119 je cz\u0119\u015bciowo znie\u015b\u0107 po d\u0142ugich rozmowach dyplomatycznych z lat 2013-2015. Ale wysi\u0142ek dyplomatyczny zosta\u0142 zniweczony, gdy w 2018 roku Donald Trump og\u0142osi\u0142 jednostronne wyj\u015bcie z porozumienia. Dzi\u015b rozmowy mi\u0119dzy USA a Iranem s\u0105 bardzo utrudnione m.in. ze wzgl\u0119du na ameryka\u0144ski sojusz z Izraelem i ideologiczn\u0105 niech\u0119\u0107 do USA ze strony Iranu. <\/p>\n Od nawrotu sankcji w 2018 roku ira\u0144ska inflacja tylko w jednym miesi\u0105cu spad\u0142a poni\u017cej 20 proc. Wcze\u015bniej oscylowa\u0142a na poziomie, kt\u00f3ry uznaliby\u015bmy z naszej perspektywy za wysoki, cho\u0107 w ira\u0144skich warunkach stabilny \u2013 mi\u0119dzy 6 a 12 proc. <\/p>\n Iran zmaga si\u0119 te\u017c ze skutkami trwaj\u0105cej ponad dekad\u0119 dotkliwej suszy. W\u0142adze nie potrafi\u0105 opanowa\u0107 sytuacji i zaproponowa\u0107 rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re poprawi\u0142yby sytuacj\u0119 hydrologiczn\u0105. Teheran, 10-milionowa stolica kraju, mo\u017ce w najbli\u017cszym czasie mie\u0107 powa\u017cne problemy z dost\u0119pem do wody. Do tego dochodz\u0105 przerwy w dostawach elektryczno\u015bci, internetu i masowe przekonanie, \u017ce to wina fatalnego zarz\u0105dzania ze strony w\u0142adzy na ka\u017cdym szczeblu. <\/p>\n Bie\u017c\u0105ca weryfikacja informacji o przebiegu protest\u00f3w i ewentualnych ofiarach jest trudna \u2013 wewn\u0105trz Iranu praktycznie nie ma mi\u0119dzynarodowych i niezale\u017cnych dziennikarzy. Na podstawie udost\u0119pnianych przez Ira\u0144czyk\u00f3w materia\u0142\u00f3w wideo i weryfikowalnych informacji mo\u017cna odtworzy\u0107 obraz protest\u00f3w po niemal tygodniu. <\/p>\n Organizacje broni\u0105ce praw cz\u0142owieka w Iranie (ich siedziby znajduj\u0105 si\u0119 poza granicami kraju) m\u00f3wi\u0105<\/a> o pi\u0119ciu do o\u015bmiu ofiar \u015bmiertelnych. W\u0142adze oficjalnie uzna\u0142y \u015bmier\u0107 jednej osoby. To Amirhesam Chodajarifard, zdaniem w\u0142adz cz\u0142onek Basid\u017c\u00f3w, masowej ochotniczej milicji wspieraj\u0105cej Republik\u0119 Islamsk\u0105. Si\u0142y Basid\u017c\u00f3w cz\u0119sto wykorzystywane s\u0105 do t\u0142umienia protest\u00f3w. Tak mia\u0142 zgin\u0105\u0107 Chodajarifard. Hengaw Organization for Human Rights twierdzi jednak, \u017ce zabity by\u0142 protestuj\u0105cym, a w\u0142adze pr\u00f3buj\u0105 wymusi\u0107 od rodziny deklaracj\u0119, \u017ce by\u0142 on obro\u0144c\u0105 systemu Republiki Islamskiej. <\/p>\n Ofiary \u015bmiertelne niekoniecznie oznaczaj\u0105 punkt zwrotny w protestach. \u0141atwo ulec pokusie takiego my\u015blenia, gdy pami\u0119ta si\u0119 histori\u0119 Rewolucji Islamskiej z prze\u0142omu 1978 i 1979 roku. W\u00f3wczas pogrzeby i demonstracje \u017ca\u0142obne ofiar s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa by\u0142y katalizatorem kolejnych protest\u00f3w. Powsta\u0142a w wyniku tamtej rewolucji Republika Islamska odrobi\u0142a jednak t\u0119 lekcj\u0119. W ka\u017cdej z ostatnich fal protest\u00f3w gin\u0119li ludzie. W ostatniej z nich, z prze\u0142omu lat 2022 i 2023 by\u0142o to kilkaset os\u00f3b (dok\u0142adne dane s\u0105 nieznane, r\u00f3\u017cne szacunki daj\u0105 nam przedzia\u0142 200-500 zabitych os\u00f3b). <\/p>\n W ka\u017cdej kolejnej rundzie podobnych protest\u00f3w pada te\u017c pytanie: czy to koniec Republiki Islamskiej, czy mo\u017cliwa jest radykalna zmiana w\u0142adzy w Teheranie? Na razie niewiele na to wskazuje. Ale to mo\u017ce si\u0119 zmieni\u0107, jest kilka czynnik\u00f3w, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce 2026 rok mo\u017ce by\u0107 inny ni\u017c 2017 czy 2019, gdy protesty wybucha\u0142y z powod\u00f3w ekonomicznych i by\u0142y skutecznie t\u0142umione. <\/p>\n Sytuacja ekonomiczna jest dzi\u015b trudniejsza. <\/p>\n Protesty z 2022 roku pokaza\u0142y, \u017ce masowe wyj\u015bcie na ulic\u0119 daje konkretne zmiany, nawet je\u015bli ostatecznie wyst\u0105pienie jest st\u0142umione. W\u00f3wczas g\u0142\u00f3wnym powodem wybuchu niezadowolenia by\u0142o zab\u00f3jstwo m\u0142odej kurdyjskiej kobiety Mahsy Amini przez s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa. To po \u00f3wczesnych protestach podej\u015bcie w\u0142adzy do przymusu noszenia nakrycia g\u0142owy przez kobiety zacz\u0119\u0142o si\u0119 zmienia\u0107. Dzi\u015b w wielu miejscach zakaz de facto porzucono. <\/p>\n W\u0142adza znajduje si\u0119 dzi\u015b te\u017c w kryzysie przyw\u00f3dztwa. Ali Chamenei sko\u0144czy w tym roku 87 lat i nie wiadomo, kto po jego \u015bmierci mia\u0142by zaj\u0105\u0107 jego miejsce. Masud Pezeszkian jest jednym z najs\u0142abszych prezydent\u00f3w w historii Republiki Islamskiej. <\/p>\n To nie oznacza jednak, \u017ce w\u0142adza jest bezsilna, a jej zmiana b\u0119dzie \u0142atwa. System w\u0142adzy w Republice Islamskiej jest skomplikowany, opiera si\u0119 nie tylko na Przyw\u00f3dcy w postaci Chameneiego i rz\u0105dzie Pezeszkiana. Bardzo wa\u017cn\u0105 formacj\u0105 \u2013 za kt\u00f3r\u0105 stoj\u0105 te\u017c rozwijane od dekad interesy gospodarcze \u2013 jest Korpus Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji. To formacja, kt\u00f3ra stanowi niemal r\u00f3wnowa\u017cny filar bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa co armia. Ma kilkaset tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w i jest gotowa do t\u0142umienia protest\u00f3w, je\u015bli trzeba. <\/p>\n Ewidentnie jeste\u015bmy wci\u0105\u017c przed momentem, gdy w\u0142adza podejmuje decyzj\u0119, by potraktowa\u0107 protesty ostro. Wtedy wiele zale\u017cy od determinacji protestuj\u0105cych (ta mo\u017ce by\u0107 silniejsza ni\u017c np. we wspomnianych 2017 czy 2019). Ira\u0144czycy maj\u0105 za sob\u0105 fatalny rok wojny, ekonomicznego upadku i politycznego impasu. A zdesperowane spo\u0142ecze\u0144stwo jest czasem zdolne do silnego i ryzykownego oporu.<\/p>\n Musimy te\u017c zastanawia\u0107 si\u0119, co na my\u015bli mia\u0142 Donald Trump, i co zamierza rz\u0105d Netanjahu, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c bardzo chcia\u0142by zobaczy\u0107 w Teheranie inny rz\u0105d od obecnego. <\/p>\n Podczas tego tygodniowego spotkania Trumpa i Netanjahu izraelski premier podni\u00f3s\u0142<\/a> temat drugiej rundy uderzenia na Iran, po 12-dniowej wojnie z czerwca 2025 roku. Ewentualne uderzenie przez Izrael i przy wsparciu USA, nawet gdyby mia\u0142o na celu pomoc obalenia Republiki Islamskiej, nie by\u0142oby odebrane dobrze przez spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ira\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa, by\u0107 mo\u017ce przez jego wi\u0119kszo\u015b\u0107. Trudno jednak dzisiaj stuprocentowo wykluczy\u0107 taki obr\u00f3t spraw, nawet je\u015bli by\u0142by to taktyczny b\u0142\u0105d ze strony USA i Izraela. Izraelski atak na Iran r\u00f3wnie\u017c przez dwie dekady by\u0142 uwa\u017cany za ma\u0142o prawdopodobny. A potem nast\u0105pi\u0142a druga kadencja Donalda Trumpa. <\/p>\n Dzisiejsze protesty to zdarzenie powa\u017cne, kt\u00f3re nale\u017cy obserwowa\u0107 z ostro\u017cno\u015bci\u0105. Na razie z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017cna ich nazwa\u0107 donio\u015blejszymi ni\u017c trzy ostatnie wyst\u0105pienia z ostatniej dekady. Ale p\u0142omie\u0144 spo\u0142ecznej w\u015bciek\u0142o\u015bci jest dzisiaj silnie rozpalony. <\/p>\n Ira\u0144ska opozycja jest jednak dramatycznie rozproszona. Pod czujnym okiem Republiki Islamskiej na terenie Iranu nie powsta\u0142a \u017cadna trwa\u0142a organizacja, zdolna do poprowadzenia obywateli ku innej przysz\u0142o\u015bci. Nie istnieje \u017cadna gotowa recepta, nie ma partii demokratycznych z gotowym programem. Istniej\u0105 pojedyncze postaci, kt\u00f3re nie maj\u0105 masowej si\u0142y przebicia, jak prawniczka i laureatka pokojowej Nagrody Nobla Narges Mohammedi. <\/p>\n W wywiadzie dla OKO.press z grudnia 2025 roku profesor Vali Nasr m\u00f3wi\u0142 nam<\/a>, \u017ce zmiana mo\u017ce wyj\u015b\u0107 z wewn\u0105trz systemu. Ale na szczytach w\u0142adzy nie ma dzi\u015b \u017cadnej postaci, kt\u00f3ra m\u00f3wi\u0142aby otwarcie o konieczno\u015bci reformy, to wci\u0105\u017c tabu. W sierpniu 2025 roku pisarz Arasz Azisi przekonywa\u0142<\/a> w \u201eThe Atlantic\u201d, \u017ce tak\u0105 postaci\u0105 m\u00f3g\u0142by by\u0107 Mostafa Tad\u017czade. To by\u0142y wiceminister spraw wewn\u0119trznych, doradca prezydenta podczas kadencji Mohammada Chatamiego z obozu reformist\u00f3w. Tad\u017czade popiera wolne wybory, sprzeciwia si\u0119 nakazowi nakrywania g\u0142owy przez kobiety i jest za rozmowami z USA. I siedzi w wi\u0119zieniu. Je\u015bli odsiedzi ca\u0142\u0105 kar\u0119, wyjdzie w 2032 roku. <\/p>\n W\u0142\u0105czenie takich ludzi \u2013 z wewn\u0105trz systemu, z do\u015bwiadczeniem w rz\u0105dzeniu, krytycznych wobec dzisiejszego uk\u0142adu w\u0142adzy \u2013 w ewentualny proces przemian i reform, wymaga uznania takiej konieczno\u015bci przez rz\u0105dz\u0105cych. Na razie jej nie wida\u0107. <\/p>\n Czyli \u2013 na dzi\u015b szanse na sta\u0142\u0105 zmian\u0119 s\u0105 niewielkie. Ale dzisiejszych wydarze\u0144 z Iranu nie mo\u017cna lekcewa\u017cy\u0107. Te dopiero si\u0119 rozwijaj\u0105.<\/p>\n ; Dziennikarz OKO.press od 2018 roku, wsp\u00f3\u0142kierownik dzia\u0142u spo\u0142eczno-gospodarczego (razem z Katarzyn\u0105 Kojzar). Publikowa\u0142 te\u017c m.in. w Res Publice Nowej, Miesi\u0119czniku ZNAK i magazynie \u201eKontakt\u201d. Absolwent Polskiej Szko\u0142y Reporta\u017cu, arabistyki na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu i historii na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie. Autor reporta\u017cu historycznego „Ja \u0142ebk\u00f3w nie dawa\u0142em. Procesy przed \u017bydowskim S\u0105dem Spo\u0142ecznym” (Czarne, 2022) o powojennych rozliczeniach wewn\u0105trz polskiej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. W OKO.press pisze g\u0142\u00f3wnie o gospodarce i polityce mi\u0119dzynarodowej oraz Bliskim Wschodzie.<\/p>\n Dziennikarz OKO.press od 2018 roku, wsp\u00f3\u0142kierownik dzia\u0142u spo\u0142eczno-gospodarczego (razem z Katarzyn\u0105 Kojzar). Publikowa\u0142 te\u017c m.in. w Res Publice Nowej, Miesi\u0119czniku ZNAK i magazynie \u201eKontakt\u201d. Absolwent Polskiej Szko\u0142y Reporta\u017cu, arabistyki na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu i historii na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie. Autor reporta\u017cu historycznego „Ja \u0142ebk\u00f3w nie dawa\u0142em. Procesy przed \u017bydowskim S\u0105dem Spo\u0142ecznym” (Czarne, 2022) o powojennych rozliczeniach wewn\u0105trz polskiej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. W OKO.press pisze g\u0142\u00f3wnie o gospodarce i polityce mi\u0119dzynarodowej oraz Bliskim Wschodzie.<\/p>\n Copyright \u00a9 2016 – 2026. Made with love by OKO.press team. All Rights Reserved.<\/p>\n\n
<\/a>Jakub Szymczak <\/a><\/p>\n