Nie mamy tu do czynienia z klasycznym, nawet wsp\u00f3\u0142czesnym, westernem \u2014 cho\u0107 „Yellowstone”, pokazuj\u0105c \u017cycie wsp\u00f3\u0142czesnych kowboj\u00f3w, nawi\u0105zuje i do ich historii, i wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci \u2014 ale obrazem ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesnej Ameryki pokazanym tak, \u017ce gdyby\u015bmy przenie\u015bli t\u0119 histori\u0119 w inne miejsca na \u015bwiecie, mo\u017cna by wysnu\u0107 ca\u0142kiem podobn\u0105 opowie\u015b\u0107. Podobn\u0105, ale nie t\u0119 sam\u0105.<\/p>\n
![\"Tw\u00f3rcy](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/snMk9kpTURBXy8xODViNzhhZDlmNzNhZTk1NDVlOWU5ZjhiZmJjOTVmMC5qcGeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\")
Paramount Pictures \/ Materia\u0142y prasowe z podaniem \u017ar\u00f3d\u0142a<\/p>\n
Tw\u00f3rcy serialu starali si\u0119 odda\u0107 pi\u0119kno ameryka\u0144skiej przyrody<\/p>\n
Wa\u017cne i chyba \u0142atwo wychwytywane jest przes\u0142anie, \u017ce rozw\u00f3j gospodarczy nie musi sta\u0107 w kontrze do spraw ochrony przyrody, wszak \u2014 niespecjalnie zdradzaj\u0105c fabu\u0142\u0119 \u2014 wida\u0107 tu wyra\u017anie, jak buduje si\u0119 sojusze ranczer\u00f3w, Indian, przeciwko zach\u0142annym korporacjom chc\u0105cym przerobi\u0107 dolin\u0119 w luksusowy kurort. Intencje rdzennych Amerykan\u00f3w s\u0105 inne (ochrona miejsc \u015bwi\u0119tych i ojczyzny ich narod\u00f3w) od intencji kowboj\u00f3w (ochrona ziemi pod hodowl\u0119 byd\u0142a), ale efekt mo\u017ce by\u0107 ten sam.<\/p>\n
Aglomeracyjno\u015b\u0107 versus lokalno\u015b\u0107 <\/p>\n
Cenne jest pokazanie konfliktu mi\u0119dzy „Ameryk\u0105 wiejsk\u0105” a „Ameryk\u0105 aglomeracyjn\u0105”, gdzie jedni i drudzy kompletnie si\u0119 nie rozumiej\u0105, albo inaczej \u2014 gdzie „Ameryka aglomeracyjna” wie lepiej, co komu jest do szcz\u0119\u015bcia potrzebne i pr\u00f3buje narzuci\u0107 sw\u0105 ska\u017con\u0105 do cna narracj\u0119 „wsiokom” z doliny. Tu s\u0105 dwie strony: obro\u0144cami s\u0105 ranczerzy i plemiona india\u0144skie a agresorami deweloperzy, tury\u015bci, inwestorzy, korporacje, wyposa\u017cone w wielkie pieni\u0105dze i atrakcyjne kobiety \u2014 pr\u00f3buj\u0105c oddzia\u0142ywa\u0107 na r\u00f3\u017cne emocje i s\u0142abo\u015bci lokals\u00f3w.<\/p>\n
Serial pokazuje, \u017ce \u015bwiat przyrody mo\u017ce by\u0107 traktowany jako element dziedzictwa kulturowego, duchowego i rodzinnego. Inaczej traktuj\u0105 to Indianie, inaczej rodzina Dutton\u00f3w, ale obie strony pokazuj\u0105, \u017ce przynale\u017cno\u015b\u0107 do konkretnego miejsca, relacji z Ziemi\u0105, kt\u00f3ra nie jest zasobem, lecz dziedzictwem, s\u0105 niezwykle wa\u017cne.<\/p>\n
Tak, si\u0142a lokalno\u015bci to niezwyk\u0142y walor tego serialu. Pokazuje, jak bardzo lokalno\u015b\u0107 \u2014 r\u00f3wnie\u017c w odniesieniu do przyrody \u2014 mo\u017ce by\u0107 si\u0142\u0105 obronn\u0105 przed inwestycyjnymi szkodnikami. M\u00f3wi\u0105 o tym w\u0142adze rezerwatu Broken Rock, m\u00f3wi\u0105 o tym Duttonowie \u2014 przeciwko inwestorom ze Wschodniego Wybrze\u017ca, karmi\u0105cymi ich wszystkich obietnicami niebotycznych awans\u00f3w, dochod\u00f3w, opisuj\u0105cymi do\u015b\u0107 teoretycznie „trendy rozwojowe” i „rozw\u00f3j cywilizacyjny” tej cz\u0119\u015bci Montany.<\/p>\n
Si\u0142a lokalno\u015bci wybrzmiewa te\u017c przy konflikcie rodziny Dutton\u00f3w z Summer Higgins, ekologiczn\u0105 aktywistk\u0105, kt\u00f3ra przyje\u017cd\u017ca w to miejsce, protestuj\u0105c przeciwko przemys\u0142owej produkcji mi\u0119sa, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca za szkodliw\u0105 dla zwierz\u0105t, destrukcyjn\u0105 dla \u015brodowiska i niszcz\u0105c\u0105 „tradycyjne rolnictwo”. Ta narracja wygl\u0105da troch\u0119 tak, \u017ce oto przyje\u017cd\u017ca aktywistka z wielkomiejskiego Zachodniego Wybrze\u017ca, napakowana teoriami o dewastacji wody w dolinie, podczas gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce lokalni ranczerzy tak samo martwi\u0105 si\u0119 o \u015brodowisko i wod\u0119, jak ona, cho\u0107 pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 innym j\u0119zykiem. Mia\u0142a du\u017co racji w swych pretensjach do masowej produkcji mi\u0119sa jako szkodliwej dla \u015brodowiska dzia\u0142alno\u015bci, ale jej przekaz by\u0142 irytuj\u0105co naiwny i przepe\u0142niony wielkomiejsk\u0105 wy\u017cszo\u015bci\u0105. Nauka dla nas, przyrodnik\u00f3w: u\u017cywa\u0107 takiego j\u0119zyka, kt\u00f3ry zrozumiej\u0105 w lokalnych spo\u0142eczno\u015bciach, bez wym\u0105drzania si\u0119.<\/p>\n
Pokaza\u0107 niewidoczne <\/p>\n
Co wa\u017cne, tw\u00f3rcy filmu uzmys\u0142awiaj\u0105 nam, jak nie\u015bwiadomi zagro\u017ce\u0144 ludzie i ca\u0142e spo\u0142eczno\u015bci mog\u0105 traci\u0107 sw\u00f3j \u015bwiat nie od razu (np. poprzez agresj\u0119 wojskow\u0105, ekonomiczn\u0105 wielkich po\u0142aci), ale przez kradzie\u017c dokonywan\u0105 kawa\u0142ek po kawa\u0142ku. Dotyczy to Ziemi, dziedzictwa, ale i naszej mentalno\u015bci i wra\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n
Jest taki fenomenalny fragment, gdy Monica Dutton \u2014 Indianka, \u017cona jednego z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w (Kayce Dutton), pr\u00f3buj\u0105ca swoich si\u0142 na jednym z college\u2019\u00f3w \u2014 u\u015bwiadamia swoim studentom zagro\u017cenie, kt\u00f3rego oni kompletnie nie rozumiej\u0105. Id\u0105c do kampusu na zaj\u0119cia, mija grup\u0119 kilkunastu student\u00f3w zapatrzonych \u2014 wszyscy co do jednego \u2014 w telefony kom\u00f3rkowe. Podchodzi do nich i m\u00f3wi im: „S\u0105dzi\u0142am, \u017ce lekcja na powietrzu odklei was od telefon\u00f3w, ale wy nadal wolicie gapi\u0107 si\u0119 w ekraniki. Lajkujecie fotki obcych ludzi, komentujecie ich \u017cycie, a oni komentuj\u0105 wasze\u2026 Macie poj\u0119cie, czym \u017cyje \u015bwiat wok\u00f3\u0142 was? S\u0105dzicie, \u017ce odda to fotka w telefonie? \u015awiat wok\u00f3\u0142 was powoli si\u0119 kurczy. Grupa kilku os\u00f3b kupuje go, odziera do naga i odsprzedaje wam po kawa\u0142ku. Oni gwa\u0142c\u0105 wasz \u015bwiat i sprzedaj\u0105, co z\u0142api\u0105. Handluj\u0105 wod\u0105, powietrzem, a wy dajecie si\u0119 prowadzi\u0107 jak owce. Zabij\u0105 wam braci, porw\u0105 wam dzieci i zatruj\u0105 wszystko, co kochacie. A wy nawet tego nie zauwa\u017cycie, bo wolicie \u017cy\u0107 w \u015bwiecie, kt\u00f3ry nie istnieje”.<\/p>\n
Ten fragment u\u015bwiadamia nam (mam nadziej\u0119), \u017ce walka o lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, o dzikie \u017cycie toczy si\u0119 nie tylko na barykadach w puszczach i protestach przeciwko absurdalnym lokalizacjom r\u00f3\u017cnych inwestycji, ale r\u00f3wnie\u017c w sferze kszta\u0142towania mentalno\u015bci, budowania \u015bwiadomo\u015bci i edukacji!<\/p>\n
Tubylcza Ameryka <\/p>\n
Gdy pisa\u0142em o tym, \u017ce narracja tego serialu przeniesiona w inne miejsce mog\u0142aby by\u0107 podobna, ale nie taka sama, mia\u0142em na my\u015bli w\u0105tek tubylczy. On to bowiem daje wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 tej opowie\u015bci. Obecno\u015b\u0107 india\u0144skich bohater\u00f3w \u2014 nota bene znanych w Ameryce aktor\u00f3w i dzia\u0142aczy \u2014 to jedna z najbardziej warto\u015bciowych cech „Yellowstone”. S\u0105 prawdziwi, nie plastikowi i stereotypowo westernowi. Bo to realni cz\u0142onkowie swoich spo\u0142eczno\u015bci: Gil Birmingham, filmowy Tom Rainwater, przyw\u00f3dca rezerwatu Broken Rock, to Komancz z Oklahomy, uznany aktor (m.in. „Saga Zmierzch”, „Wind River. Na przekl\u0119tej ziemi”, „A\u017c do piek\u0142a”), Mo Brings Plenty, graj\u0105cy ochroniarza i kierowc\u0119 Rainwatera, to urodzony w s\u0142ynnym rezerwacie Pine Ridge Indianin Oglala Lakota \u2014 aktor, tradycyjny pie\u015bniarz i m\u00f3wca; Tanaya Beatty („Hostiles”) pochodzi z tubylczej wsp\u00f3lnoty Da\u02bcnaxda\u02bcxw z Kanady; Eddie Spears to Siuks Brul\u00e9 z Dakoty Po\u0142udniowej, nie tylko aktor (m.in. „Pochowaj me serce w Wounded Knee”, „Czas Komancz\u00f3w”), ale i tradycyjny \u015bpiewak i tancerz powwow (w stylu Grass) oraz zaanga\u017cowany w sprawy narod\u00f3w tubylczych m\u00f3wca.<\/p>\n
Konflikty mi\u0119dzy Duttonami a Skonfederowanymi Plemionami Broken Rock s\u0105 jednymi z najwa\u017cniejszych motyw\u00f3w serialu. Pokazuj\u0105, \u017ce Duttonowie \u2014 cho\u0107 broni\u0105 swojej ziemi \u2014 s\u0105 jednocze\u015bnie beneficjentami historii pe\u0142nej przemocy i kolonizacji. Nie s\u0105 pokazani jako kryszta\u0142owe osobowo\u015bci, wielu z nich ma swoje z uszami, ale przez t\u0119 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 wida\u0107 skomplikowanie intencji, postaw i decyzji, kt\u00f3re docelowo maj\u0105 chroni\u0107 ziemi\u0119.<\/p>\n
Skonfederowanych Plemion Broken Rock w rzeczywisto\u015bci nie ma (to filmowa fikcja), ale podczas kilku uj\u0119\u0107 przem\u00f3wie\u0144 tubylczych przyw\u00f3dc\u00f3w wida\u0107 na ich tle flagi realnie \u017cyj\u0105cych w Montanie narod\u00f3w: Czarnych St\u00f3p (Blackfeet), Wron (Crow), Assiniboin\u00f3w, Szejen\u00f3w (Cheyenne), Plemion z Fort Peck (Assiniboini i Siuksowie) i innych. Wspominam o tej wielo\u015bci, bo w niej tak\u017ce zasadzaj\u0105 si\u0119 realne wsp\u00f3\u0142czesne spory mi\u0119dzy plemionami, ale to opowie\u015b\u0107 na inn\u0105 okazj\u0119.<\/p>\n
![\"Kevin](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/lZ4k9kpTURBXy9lYzhhNzY1MzFiOWZkODJlYTMzMGM4YzQ3YTAwY2YyZS5qcGeSlQLNA6wAwsOVAgDNAkvCw94AA6EwAaExAaEzw.jpeg\")
Paramount Pictures \/ Materia\u0142y prasowe z podaniem \u017ar\u00f3d\u0142a<\/p>\n
Kevin Costner hojnie wspar\u0142 likwidacj\u0119 skutk\u00f3w katastrofy ekologicznej w Zatoce Meksyka\u0144skiej spowodowanej skandalicznymi zaniedbaniami na platformie wiertniczej BP<\/p>\n
Nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 o stronie wizualnej \u2014 dla wielu cz\u0119stokro\u0107 pierwszym impulsie zaanga\u017cowania na rzecz ochrony przyrody. Pi\u0119knie wida\u0107 tu szerokie uj\u0119cia z Montany i Utah (tam te\u017c serial by\u0142 kr\u0119cony), wzruszaj\u0105ce zbli\u017cenia na wod\u0119 p\u0142yn\u0105c\u0105 w strumykach, na za\u0142amuj\u0105ce si\u0119 tam promienie s\u0142o\u0144ca i rozleg\u0142o\u015b\u0107 preryjnych krajobraz\u00f3w.<\/p>\n
„Yellowstone” to opowie\u015b\u0107 o przesz\u0142o\u015bci, kiedy przyroda by\u0142a w du\u017cej mierze nieska\u017cona, a intencje ludzi w miar\u0119 oczywiste, i brudnej przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra chowa si\u0119 za nieoczywistymi i niepewnymi sojuszami. Mo\u017cna prze\u017cy\u0107 narracj\u0119 „Yellowstone” jak zwyk\u0142y serial sensacyjny z kryminalnymi w\u0105tkami, mo\u017cna go potraktowa\u0107 jako fajn\u0105 rozrywk\u0119, ale my\u015bl\u0119, \u017ce warto podej\u015b\u0107 do serialu r\u00f3wnie\u017c jako znakomitej lekcji \u017cycia, idei i postaw.<\/p>\n
Krzysztof M\u0105czkowski \u2014 analityk ochrony \u015brodowiska i edukator ekologiczno-kulturowy, dyrektor Biegu Na Rzecz Ziemi i Programu Made in Native America (festiwal, projekt edukacyjny, portal amerykaindianska.pl, Magazyn Wyspa \u017b\u00f3\u0142wia). Zainteresowany zagadnieniami ochrony wody, ekologii miasta, zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju, relacji natura-kultura.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Znamy go z „Ta\u0144cz\u0105cego z Wilkami” (1990), gdzie gra\u0142 rol\u0119 porucznika Johna Dunbara, kt\u00f3ry pierwotnie mia\u0142 by\u0107 ekspozytur\u0105…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":185853,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[30356,122,261,1565,53,52,68,51,55,42,38,40,39,41,123,47,50],"class_list":{"0":"post-185852","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-rozrywka","8":"tag-dzikie_zycie","9":"tag-entertainment","10":"tag-kultura","11":"tag-ms","12":"tag-new_header","13":"tag-onet3","14":"tag-onet3d","15":"tag-onet3d_2i","16":"tag-phx","17":"tag-pl","18":"tag-poland","19":"tag-polish","20":"tag-polska","21":"tag-polski","22":"tag-rozrywka","23":"tag-screening_general","24":"tag-v2021"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115833180205917262","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/185852","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=185852"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/185852\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/185853"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=185852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=185852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=185852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}