Zmiany zasad ortografii obowi\u0105zuj\u0105ce od 1 stycznia 2026 r.<\/p>\n
Rada J\u0119zyka Polskiego przy Prezydium PAN poinformowa\u0142a w komunikacie, \u017ce na posiedzeniach w dniach 7 listopada 2022 r., 3 lutego 2023 r. oraz 22 stycznia 2024 r. uchwali\u0142a \u2013 ni\u017cej wymienione zmiany zasad ortografii (z moc\u0105 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 od 1 stycznia 2026 r.).<\/p>\n
1. Pisownia wielk\u0105 liter\u0105 nazw mieszka\u0144c\u00f3w miast i ich dzielnic, osiedli i wsi, np. Warszawianin, Zgierzanin, Ochocianka, Mokotowianin, Nowohucianin, Chocho\u0142owianin.<\/p>\n
Dopuszczenie alternatywnego zapisu (ma\u0142\u0105 lub wielk\u0105 liter\u0105) nieoficjalnych nazw etnicznych, takich jak: kitajec lub Kitajec, jugol lub Jugol, angol lub Angol, \u017cabojad lub \u017babojad, szkop lub Szkop, makaroniarz lub Makaroniarz.<\/p>\n
2. Wprowadzenie pisowni wielk\u0105 liter\u0105 nie tylko nazw firm, marek i modeli wyrob\u00f3w przemys\u0142owych, ale tak\u017ce pojedynczych egzemplarzy tych wyrob\u00f3w (samoch\u00f3d marki Ford i pod oknem zaparkowa\u0142 czerwony Ford).<\/p>\n
3. Wprowadzenie rozdzielnej pisowni cz\u0105stek \u2013bym,-by\u015b,-by,-by\u015bmy,-by\u015bcie ze sp\u00f3jnikami, np. Zastanawiam si\u0119, czy by nie pojecha\u0107 w g\u00f3ry.<\/p>\n
4. Ustanowienie pisowni \u0142\u0105cznej nie- z imies\u0142owami odmiennymi (bez wzgl\u0119du na interpretacj\u0119 znaczeniow\u0105: czasownikow\u0105 lub przymiotnikow\u0105), tj. zniesienie wyj\u0105tku zezwalaj\u0105cego na \u201e\u015bwiadom\u0105 pisowni\u0119 rozdzieln\u0105\u201d.<\/p>\n
5. Ujednolicenie zapisu (ma\u0142\u0105 liter\u0105) przymiotnik\u00f3w tworzonych od nazw osobowych, bez wzgl\u0119du na to, czy ich interpretacja jest dzier\u017cawcza (odpowiadaj\u0105 na pytanie czyj?), czy te\u017c jako\u015bciowa (odpowiadaj\u0105 na pytanie jaki?), np. dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja kartezja\u0144ska, filozofia sokratejska, dialogi plato\u0144skie, wiersz mi\u0142oszowski.<\/p>\n
Przymiotniki tworzone od imion (rzadziej od nazwisk) zako\u0144czone na -owy, -in(-yn), \u2013\u00f3w b\u0119d\u0105 mog\u0142y by\u0107 zapisywane ma\u0142\u0105 lub wielk\u0105 liter\u0105, np. jackowe dzieci lub Jackowe dzieci, poezja mi\u0142oszowa lub poezja Mi\u0142oszowa, zosina lalka lub Zosina lalka, jack\u00f3w dom lub Jack\u00f3w dom.<\/p>\n
6. Wprowadzenie \u0142\u0105cznej pisowni cz\u0142onu p\u00f3\u0142\u2013 w wyra\u017ceniach:
p\u00f3\u0142zabawa, p\u00f3\u0142nauka;
p\u00f3\u0142\u017cartem, p\u00f3\u0142serio;
p\u00f3\u0142spa\u0142, p\u00f3\u0142czuwa\u0142<\/p>\n
oraz pisowni z \u0142\u0105cznikiem w po\u0142\u0105czeniu typu: p\u00f3\u0142-Polka, p\u00f3\u0142-Francuzka (odniesionym do osoby b\u0119d\u0105cej w po\u0142owie Polk\u0105, w po\u0142owie Francuzk\u0105).<\/p>\n
7. Dopuszczenie w parach wyraz\u00f3w r\u00f3wnorz\u0119dnych, podobnie lub identycznie brzmi\u0105cych, wyst\u0119puj\u0105cych zwykle razem, trzech wersji pisowni:
\u2013 z \u0142\u0105cznikiem, np.tu\u017c-tu\u017c; trzask-prask; bij-zabij;
\u2013 z przecinkiem, np. tu\u017c, tu\u017c; trzask, prask; bij, zabij;
\u2013 rozdzielnie, np. tu\u017c tu\u017c; trzask prask; bij zabij.<\/p>\n
8. W zakresie u\u017cycia wielkich liter w nazwach w\u0142asnych:<\/p>\n
a) w nazwach komet wprowadzenie zapisu wszystkich cz\u0142on\u00f3w wielk\u0105 liter\u0105, np. Kometa Halleya, Kometa Enckego;<\/p>\n
b) wycofany na mocy decyzji Rady J\u0119zyka Polskiego z dn. 27 pa\u017adziernika 2025 r. – w tym przypadku Rada postanowi\u0142a o wycofaniu zmiany dotycz\u0105cej wariantywnej pisowni wielowyrazowych nazw geograficznych, w kt\u00f3rych drugi cz\u0142on jest rzeczownikiem w mianowniku (np. cie\u015bnina Bosfor lub Cie\u015bnina Bosfor). Decyzja o wycofaniu tej zmiany jest podyktowana trosk\u0105 o stabilno\u015b\u0107 pisowni nazw geograficznych, zw\u0142aszcza w obszarach podlegaj\u0105cych standaryzacji urz\u0119dowej.
W zwi\u0105zku z wycofaniem zmiany pisowni\u0119 wielowyrazowych nazw geograficznych reguluj\u0105 dotychczasowe zasady, zgodnie z kt\u00f3rymi wyraz gatunkowy stoj\u0105cy przed nazw\u0105 w mianowniku pisany jest ma\u0142\u0105 liter\u0105 (np. cie\u015bnina Bosfor).<\/p>\n
c) w nazwach obiekt\u00f3w przestrzeni publicznej wprowadzenie pisowni wielk\u0105 liter\u0105 stoj\u0105cego na pocz\u0105tku wyrazu aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, ko\u015bci\u00f3\u0142, klasztor, pa\u0142ac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz itp. (przy utrzymaniu pisowni ma\u0142\u0105 liter\u0105 wyrazu ulica), np.
ulica J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, Aleja R\u00f3\u017c, Brama Warszawska, Plac Zbawiciela, Park Ko\u015bciuszki, Kopiec Wandy, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Mariacki, Pa\u0142ac Staszica, Zamek Ksi\u0105\u017c, Most Poniatowskiego, Pomnik Ofiar Getta, Cmentarz Rakowicki;<\/p>\n
d) wprowadzenie pisowni wielk\u0105 liter\u0105 wszystkich cz\u0142on\u00f3w (opr\u00f3cz przyimk\u00f3w i sp\u00f3jnik\u00f3w) w wielowyrazowych nazwach lokali us\u0142ugowych i gastronomicznych, np.
Karczma S\u0142upska, Kawiarnia Literacka, Ksi\u0119garnia Naukowa, Kino Charlie, Apteka pod Or\u0142em, Bar Flisak, Hotel pod R\u00f3\u017c\u0105, Hotel Campanile, Restauracja pod \u017baglami, Winiarnia Bachus, Zajazd u Kmicica, Pierogarnia Krakowiacy, Pizzeria Napoli, Trattoria Santa Lucia, Restauracja Veganic, Teatr Rozmaito\u015bci, Teatr Wielki;<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g materia\u0142u pod wideo<\/p>\n
e) wprowadzenie pisowni wielk\u0105 liter\u0105 wszystkich cz\u0142on\u00f3w (opr\u00f3cz przyimk\u00f3w i sp\u00f3jnik\u00f3w oraz wyraz\u00f3w typu imienia) w nazwach order\u00f3w, medali, odznacze\u0144, nagr\u00f3d i tytu\u0142\u00f3w honorowych, np.
Nagroda im. Jana Karskiego i Poli Nire\u0144skiej, Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Nagroda Templetona, Nagroda Kioto, Literacka Nagroda Europy \u015arodkowej Angelus, Nagroda Artystyczna Miasta Lublin, Nagroda Literacka Gdynia, \u015al\u0105ska Nagroda Jako\u015bci, Nagroda Rektora za Wybitne Osi\u0105gni\u0119cia Naukowe, Nagroda Newsweeka im. Teresy Tora\u0144skiej ,Nagroda Wielkiego Kalibru, Mistrz Mowy Polskiej, Ambasador Polszczyzny, Honorowy Obywatel Miasta Krakowa.<\/p>\n
9. W zakresie pisowni prefiks\u00f3w:<\/p>\n
a) uzupe\u0142nienie regu\u0142y og\u00f3lnej: W j\u0119zyku polskim przedrostki \u2013 rodzime i obce \u2013 pisze si\u0119 \u0142\u0105cznie z wyrazami zapisywanymi ma\u0142\u0105 liter\u0105. Je\u015bli wyraz zaczyna si\u0119 od wielkiej litery, po przedrostku stawia si\u0119 \u0142\u0105cznik, np. super-Europejczyk;<\/p>\n
b) dopuszczenie rozdzielnej pisowni z wyrazami zapisywanymi ma\u0142\u0105 liter\u0105 cz\u0105stek takich jak super-, ekstra-, eko-, wege- mini-, maksi, midi- ,mega-, makro-, kt\u00f3re mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 r\u00f3wnie\u017c jako samodzielne wyrazy, np.<\/p>\n
miniwie\u017ca lub mini wie\u017ca, bo jest mo\u017cliwe: wie\u017ca (w rozmiarze) mini;
superpomys\u0142 lub super pomys\u0142, bo jest mo\u017cliwe: pomys\u0142 super;
ekstrazarobki lub ekstra zarobki, bo jest mo\u017cliwe: zarobki ekstra;
eko\u017cywno\u015b\u0107 lub eko \u017cywno\u015b\u0107, bo jest mo\u017cliwe: \u017cywno\u015b\u0107 eko.<\/p>\n
10. Wprowadzenie jednolitej \u0142\u0105cznej pisowni cz\u0105stek niby-, quasi- z wyrazami zapisywanymi ma\u0142\u0105 liter\u0105, np.<\/p>\n
nibyartysta, nibygotyk, nibyludowy, nibyorientalny, nibyromantycznie;
nibyb\u0142ona, nibyjagoda, nibyk\u0142os, nibyli\u015b\u0107, nibyn\u00f3\u017cki, nibytorebka;
quasiopiekun, quasinauka, quasipost\u0119powy, quasiromantycznie,<\/p>\n
przy zachowaniu pisowni z \u0142\u0105cznikiem przed wyrazami zapisywanymi wielk\u0105 liter\u0105, np.
niby-Polak, quasi-Anglia.<\/p>\n
11. Wprowadzenie \u0142\u0105cznej pisowni nie\u2013 z przymiotnikami i przys\u0142\u00f3wkami odprzymiotnikowymi bez wzgl\u0119du na kategori\u0119 stopnia, a wi\u0119c tak\u017ce w stopniu wy\u017cszym i najwy\u017cszym, np.<\/p>\n
nieadekwatny, nieautorski, niebanalny, niecz\u0119sty, nie\u017cyciowy;
niemi\u0142y, niemilszy, nienajmilszy;
nieadekwatnie, niebanalnie, niecz\u0119sto, nie\u017cyciowo;
nielepiej, niepr\u0119dzej, nienajlepiej, nienajstaranniej.<\/p>\n
Celem tych zmian ma by\u0107 – zdaniem Rady J\u0119zyka Polskiego – m.in.:
– uproszczenie i ujednolicenie zapisu poszczeg\u00f3lnych grup wyraz\u00f3w i po\u0142\u0105cze\u0144,
– eliminacja niekt\u00f3rych wyj\u0105tk\u00f3w,
– likwidacja przepis\u00f3w, kt\u00f3rych zastosowanie jest z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w problematyczne, np. wymaga od pisz\u0105cego zbyt drobiazgowej analizy znaczeniowej tekstu,
– zmniejszenie liczby b\u0142\u0119d\u00f3w j\u0119zykowych.<\/p>\n
Kompetencje Rady J\u0119zyka Polskiego do ustalania zasad ortografii i interpunkcji s\u0105 potwierdzone w art. 31 ust. 1 Ustawy z dnia 7 pa\u017adziernika 1999 r. o j\u0119zyku polskim (z p\u00f3\u017an. zmianami) i nie ma innej instytucji czy instancji, kt\u00f3ra by takie kompetencje posiada\u0142a.<\/p>\n
Nowe Zasady pisowni i interpunkcji polskiej<\/p>\n
Rada J\u0119zyka Polskiego przy Prezydium PAN, korzystaj\u0105c z prawa przys\u0142uguj\u0105cego jej na mocy Ustawy z 7 pa\u017adziernika 1999 r. o j\u0119zyku polskim, pierwszy raz w swej historii og\u0142osi\u0142a zbi\u00f3r zasad ortografii i interpunkcji pod nazw\u0105: \u201eZasady pisowni i interpunkcji polskiej<\/a>\u201d.<\/p>\n Publikacja ta nawi\u0105zuje do serii zbior\u00f3w pod og\u00f3lnym tytu\u0142em Pisownia polska\u2026 (z r\u00f3\u017cnymi podtytu\u0142ami), wydawanych od 1918 roku, kt\u00f3re stanowi\u0142y oficjaln\u0105 kodyfikacj\u0119 przepis\u00f3w ortograficznych dla j\u0119zyka polskiego. Do wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej ukazywa\u0142y si\u0119 one pod auspicjami Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci (jedena\u015bcie wyda\u0144), potem \u2013 Polskiej Akademii Nauk.<\/p>\n Rada J\u0119zyka Polskiego wskazuje w przedmowie do tych \u201eZasad..\u201d, \u017ce do\u0142o\u017cy\u0142a stara\u0144, aby przepisy by\u0142y wyra\u017cone w spos\u00f3b prosty. Ograniczono terminologi\u0119 j\u0119zykoznawcz\u0105 do warstwy najbardziej podstawowej, kt\u00f3r\u0105 ka\u017cdy u\u017cytkownik j\u0119zyka powinien pozna\u0107 podczas nauki w szkole. Powstrzymano si\u0119 od zamieszczania w tek\u015bcie wskaz\u00f3wek dotycz\u0105cych innych dziedzin ni\u017c ortografia lub interpunkcja, np. odmiany nazwisk, tworzenia wyraz\u00f3w pochodnych; uwzgl\u0119dniono je tylko w takim zakresie, w jakim wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z kwestiami pisowni. Zrezygnowano z nadmiernej szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci, cechuj\u0105cej niekt\u00f3re popularne obecnie zbiory zasad, i ograniczono si\u0119 do podawania wy\u0142\u0105cznie konkretnych przepis\u00f3w, sformu\u0142owanych w taki spos\u00f3b, by czytelnik z \u0142atwo\u015bci\u0105 zdo\u0142a\u0142 je zastosowa\u0107 do poszczeg\u00f3lnych przypadk\u00f3w, z jakimi mo\u017ce si\u0119 spotka\u0107 podczas pisania tekst\u00f3w lub korekty tekst\u00f3w przygotowanych przez kogo\u015b innego.<\/p>\n