Po trwaj\u0105cych ponad miesi\u0105c namys\u0142ach i rozmowach sonda\u017cowych wybra\u0142 i przekona\u0142 Kyry\u0142a Budanowa, szefa wywiadu wojskowego (HUR), do obj\u0119cia stanowiska szefa Biura Prezydenta (BP). Zapowiedzia\u0142 tak\u017ce powa\u017cne zmiany w rz\u0105dzie: by\u0142y premier, a ostatnio minister obrony Denys Szmyhal, ma zosta\u0107 pierwszym wiceszefem rz\u0105du i obj\u0105\u0107 resort energetyki, jego miejsce za\u015b zajmie by\u0142y pierwszy wicepremier i minister transformacji cyfrowej Mychaj\u0142o Fiodorow.<\/p>\n
Obaj byli na kr\u00f3tkiej li\u015bcie kandydat\u00f3w na szefa Biura Prezydenta, lecz ich odej\u015bcie z rz\u0105du nastr\u0119czy\u0142oby zbyt wielu problem\u00f3w dla funkcjonowania gabinetu Julii Swyrydenko. Wed\u0142ug Wo\u0142odymyra Ze\u0142enskiego kolejne rotacje personalne, we wszystkich organach porz\u0105dku publicznego i s\u0142u\u017cbach, s\u0105 nieuchronne. Ich celem jest lepsze przygotowanie kraju na wypadek d\u0142u\u017cszego trwania wojny \u2014 cho\u0107 wsp\u00f3lny, ukrai\u0144sko-ameryka\u0144sko-europejski plan jej zako\u0144czenia w trudach wykluwa si\u0119 od dw\u00f3ch miesi\u0119cy i nabiera kszta\u0142t\u00f3w, jest wysoce w\u0105tpliwe, \u017ce zostanie zaakceptowany przez Putina, kt\u00f3ry wstrzyma dzia\u0142ania militarne.<\/p>\n
Sygna\u0142 determinacji do walki i braku zgody na powa\u017cne ust\u0119pstwa, wysy\u0142any w ten spos\u00f3b przez Kij\u00f3w na Kreml, a tak\u017ce do USA i Europy, nie wyczerpuje cel\u00f3w, kt\u00f3re rekonstrukcja rz\u0105du i zmiany w kluczowych instytucjach maj\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107. Jest to tak\u017ce realizacja oczekiwa\u0144 spo\u0142ecznych wewn\u0105trz kraju, a tak\u017ce za granic\u0105 \u2014 resetu systemu w\u0142adzy po skandalu korupcyjnym w najbli\u017cszym otoczeniu prezydenta. W listopadzie niezale\u017cne organy antykorupcyjne: Narodowe Biuro Antykorupcyjne Ukrainy (NABU) i Specjalna Prokuratura Antykorupcyjna (SAP) ujawni\u0142y, \u017ce Timur Mind\u0456cz, biznesmen i przyjaciel Ze\u0142enskiego, kierowa\u0142 zorganizowan\u0105 grup\u0105 przest\u0119pcz\u0105, kt\u00f3ra czerpa\u0142a zyski ze schematu w pa\u0144stwowym koncernie Enerhoatom. W wyniku podejrze\u0144 o udzia\u0142 w tym procederze rezygnacj\u0119 ze stanowiska szefa BP z\u0142o\u017cy\u0142 \u2014 poproszony przez prezydenta \u2014 Andrij Jermak. Konieczno\u015b\u0107 jego zast\u0105pienia i kr\u00f3tka \u0142awka kadrowa wymusi\u0142a u\u0142o\u017cenie skomplikowanej uk\u0142adanki, z kt\u00f3rej wypad\u0142 kluczowy puzzel.<\/p>\n
Wyb\u00f3r prezydenta pad\u0142 na Kyry\u0142a Budanowa \u2014 do\u015bwiadczonego oficera s\u0142u\u017cb, szefa wywiadu wojskowego od 2020 r., asertywnego i nieukrywaj\u0105cego w\u0142asnego, czasami odr\u0119bnego, zdania uczestnika \u017cycia publicznego, kt\u00f3ry dodatkowo cieszy si\u0119 olbrzymi\u0105 popularno\u015bci\u0105. Zawdzi\u0119cza j\u0105 zuchwa\u0142ym i skutecznym dzia\u0142aniom przeciwko Rosji, przede wszystkim na jej terytorium, jak ataki na rafinerie.<\/p>\n
Uzasadniaj\u0105c wyb\u00f3r nowego szefa BP, Ze\u0142enski da\u0142 do zrozumienia, \u017ce wynika on z potrzeby wzmocnienia pozycji Ukrainy podczas rozm\u00f3w z USA na temat zako\u0144czenia wojny. Wed\u0142ug doniesie\u0144 zachodniej prasy Budanow ma z Amerykanami dobre kontakty, co w kontek\u015bcie trwaj\u0105cych z administracj\u0105 Donalda Trumpa intensywnych rozm\u00f3w na ten temat mo\u017ce mie\u0107 istotne znaczenie. Wsp\u00f3\u0142praca HUR z partnerami zza oceanu by\u0142a bliska i da\u0142a po\u017c\u0105dane rezultaty. Przekazywane przez USA dane satelitarne walnie przyczyni\u0142y si\u0119 do zadania Rosji odczuwalnych strat ekonomicznych i spowodowania niewidzianych w tym kraj od dekad kolejek na stacjach benzynowych i ogranicze\u0144 w eksporcie. Sam Budanow, jako oficer elitarnego 10. Samodzielnego Oddzia\u0142u Specjalnego Przeznaczenia im. genera\u0142a Maksyma Szapowa\u0142a HUR, mia\u0142 by\u0107 po aneksji Krymu szkolony w Stanach przez CIA, a tak\u017ce wys\u0142any na leczenie do USA po odniesionych ranach. Pod koniec listopada ubieg\u0142ego roku Budanow nawi\u0105za\u0142 pierwsze osobiste kontakty z kluczowymi ameryka\u0144skimi decydentami, spotykaj\u0105c si\u0119 w Abu Dhabi z Danem Discorollem, sekretarzem armii, bliskim wsp\u00f3\u0142pracownikiem wiceprezydenta J.D. Vance\u2019a. Kontakty te maj\u0105 wzmocni\u0107 pozycj\u0119 Ukrainy vis a vis USA.<\/p>\n
Szerzej, powierzaj\u0105c stanowisko Budanowowi wydaje si\u0119, \u017ce Ze\u0142enski chce zmieni\u0107 rol\u0119 Biura Prezydenta w administracji pa\u0144stwowej i dostosowa\u0107 do aktualnych potrzeb. Wed\u0142ug niego BP ma si\u0119 skupi\u0107 na koordynacji dzia\u0142a\u0144 pa\u0144stwa w szeroko poj\u0119tym sektorze bezpiecze\u0144stwa, a tak\u017ce na negocjacjach w sprawie zako\u0144czenia wojny. W tej ostatniej kwestii pom\u00f3c ma tak\u017ce powo\u0142anie Serhija Kys\u0142yci, wiceszefa resortu spraw zagranicznych, na fotel pierwszego zast\u0119pcy Budanowa. Kys\u0142ycia jest wytrawnym dyplomat\u0105, m.in. by\u0142ym sta\u0142ym przedstawicielem Ukrainy przy ONZ, a ostatnio aktywnym cz\u0142onkiem grupy ukrai\u0144skich negocjator\u00f3w w czasie rozm\u00f3w z Amerykanami.<\/p>\n
Je\u015bli nowy szef BP \u2014 wzorem poprzedniego \u2014 stanie na czele grupy negocjuj\u0105cej warunki zako\u0144czenia wojny (jej cz\u0142onkiem, cho\u0107 nie bior\u0105cym udzia\u0142u w spotkaniach jest od ko\u0144ca listopada) ten kierunek zmian stanie si\u0119 bardziej wyra\u017any. Do rozwi\u0105zania pozostanie kwestia rozdzia\u0142u obowi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy Budanowem a Rustemem Umerowem, sekretarzem Narodowej Rady Bezpiecze\u0144stwa i Obrony, kt\u00f3ry w ostatnim miesi\u0105cu by\u0142 liderem tej grupy.<\/p>\n
Biuro Prezydenta Ukrainy \u2014 zgodnie z prawem \u2014 ma do\u015b\u0107 w\u0105skie kompetencj\u0119, sprowadzaj\u0105ce si\u0119 do obs\u0142ugi kancelaryjno-eksperckiej g\u0142owy pa\u0144stwa. Jednak w ukrai\u0144skiej kulturze i praktyce politycznej, szef BP, a wcze\u015bniej Administracji Prezydenta, zawsze mia\u0142 du\u017ce wp\u0142ywy \u2014 wystarczy wspomnie\u0107 cho\u0107by Wiktora Medwedczuka podczas drugiej kadencji Leonida Kuczmy, Wiktora Ba\u0142oh\u0119 u Wiktora Juszczenki czy Serhija Lowoczkina za czas\u00f3w Wiktora Janukowycza. \u017baden z nich jednak nie mia\u0142 takiej w\u0142adzy jak Jermak u boku Ze\u0142enskiego. Tylko jego nazywano, z przek\u0105sem „nie pierwsz\u0105, ale i nie drug\u0105 osob\u0105 w pa\u0144stwie”, tylko on zmonopolizowa\u0142 dost\u0119p do prezydenta do takiego stopnia, \u017ce bez jego wiedzy, a cz\u0119sto i zgody, nie mog\u0142y zapa\u015b\u0107 \u017cadne kluczowe decyzje.<\/p>\n
Z tych powod\u00f3w Jermak nie cieszy\u0142 si\u0119 zaufaniem partner\u00f3w ameryka\u0144skich i europejskich, kt\u00f3rych z woli Ze\u0142enskiego by\u0142 kluczowym interlokutorem tak\u017ce w kwestiach polityki zagranicznej. Waszyngton wielokrotnie nawo\u0142ywa\u0142 do powo\u0142ania w Kijowie pe\u0142nowarto\u015bciowego doradcy ds. bezpiecze\u0144stwa narodowego \u2014 r\u00f3wnorz\u0119dnego wobec analogicznych urz\u0119d\u00f3w w USA i pa\u0144stwach europejskich \u2014 co pozwoli\u0142oby omin\u0105\u0107 Jermaka. Powo\u0142anie na jego miejsce Budanowa tworzy tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. Co wi\u0119cej, pozwala te\u017c Ze\u0142enskiemu odci\u0105\u0107 si\u0119 od dziedzictwa poprzednika. Zapewne nowy szef „umebluje” BP swoimi lud\u017ami \u2014 testem jednak dla niego, a tak\u017ce kr\u0105\u017c\u0105cej po Kijowie opinii, \u017ce Jermak dalej nieformalnie kieruje Biurem, b\u0119dzie g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 czystek kadrowych.<\/p>\n
Otwartym pozostaje pytanie, kto odci\u0105\u017cy Ze\u0142enskiego i Budanowa w koordynowaniu proces\u00f3w wewn\u0105trzpolitycznych, je\u015bli faktycznie gros zada\u0144 nowego szefa Biura b\u0119dzie zwi\u0105zanych z bezpiecze\u0144stwem i negocjacjami. Czy zmiana na tym stanowisku to zmiana systemowa i Budanow nie b\u0119dzie si\u0119 miesza\u0142 do polityki wewn\u0119trznej, czy jedynie zmiana cz\u0142owieka \u2014 rozsmakuje si\u0119 on we w\u0142adzy i krok po kroku zacznie rozci\u0105ga\u0107 swoje wp\u0142ywy na inne obszary funkcjonowania pa\u0144stwa powielaj\u0105c model Jermaka. Druga opcja, paradoksalnie, nie musia\u0142aby by by\u0107 z\u0142\u0105 wiadomo\u015bci\u0105 dla Ze\u0142enskiego. Mianuj\u0105c Budanowa m\u00f3g\u0142 on chcie\u0107 za\u0142atwi\u0107 dwie sprawy: po pierwsze, przej\u0105\u0107 dla siebie cz\u0119\u015b\u0107 popularno\u015bci by\u0142ego ju\u017c szefa HUR, by odbudowa\u0107 si\u0119 wizerunkowo po wielkim skandalu korupcyjnym, a po drugie, jego samego przenie\u015b\u0107 do \u015brodowiska wysoce upolitycznionego, pe\u0142nego intryg, min i podst\u0119p\u00f3w, kt\u00f3re nie b\u0119d\u0105 przynosi\u0107 tak spektakularnego medialnie uzysku, jak udane ataki dronowe na terenie Rosji. W ten spos\u00f3b Budanow mia\u0142by coraz cz\u0119\u015bciej by\u0107 obiektem krytyki, a nie podziwu, co w efekcie ma „utopi\u0107” jego ranking.<\/p>\n
Kalkulacja ta mo\u017ce by\u0107 istotna w perspektywie wybor\u00f3w prezydenckich na Ukrainie \u2014 ich terminu nikt nie zna, lecz wszyscy czo\u0142owi gracze si\u0119 do nich przygotowuj\u0105. Obecnie \u2014 obok by\u0142ego g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cego Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy Wa\u0142erija Za\u0142u\u017cnego, ambasadora w Wielkiej Brytanii \u2014 Budanow jest najpowa\u017cniejszym potencjalnym kontrkandydatem urz\u0119duj\u0105cego prezydenta, gdyby ten chcia\u0142 si\u0119 ubiega\u0107 o reelekcj\u0119. Wed\u0142ug wi\u0119kszo\u015bci sonda\u017cy wygrywa w drugiej turze w cuglach. W tym kontek\u015bcie operacja „neutralizacja przez awans” by\u0142aby w pe\u0142ni zrozumia\u0142a. Niemniej zdaniem cz\u0119\u015bci obserwator\u00f3w mo\u017cliwa jest te\u017c inna kalkulacja na wypadek rezygnacji Ze\u0142enskiego z wybor\u00f3w \u2014 lojalny Budanow mia\u0142by sta\u0107 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym kontrkandydatem Za\u0142u\u017cnego i gwarantem osobistego bezpiecze\u0144stwa Ze\u0142enskiego. Jak b\u0119dzie \u2014 czas poka\u017ce.<\/p>\n