{"id":191274,"date":"2026-01-07T08:32:08","date_gmt":"2026-01-07T08:32:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/191274\/"},"modified":"2026-01-07T08:32:08","modified_gmt":"2026-01-07T08:32:08","slug":"jak-moglo-nam-to-umknac-znalezlismy-swietego-graala-dla-kosmologii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/191274\/","title":{"rendered":"Jak mog\u0142o nam to umkn\u0105\u0107? Znale\u017ali\u015bmy &#8222;\u015bwi\u0119tego Graala&#8221; dla kosmologii"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"text-lg md:text-xl mb-6 leading-8 md:leading-9 font-inter px-4 md:px-0 relative z-1\" data-v-de169c3e=\"\">Kosmologia lubi porz\u0105dek, cho\u0107 w pewnym sensie jest to &#8222;absurd&#8221;. Kosmosem rz\u0105dzi\u0142 najpierw chaos, a potem do g\u0142osu dosz\u0142o powolne dojrzewanie struktur. Na ko\u0144cu dostali\u015bmy masywne, stabilne gromady galaktyk wype\u0142nione gor\u0105cym gazem. Natomiast zesp\u00f3\u0142 astronom\u00f3w kierowany przez kanadyjskich badaczy w\u0142a\u015bnie znalaz\u0142 obiekt, kt\u00f3ry ten porz\u0105dek mocno wypacza.\u00a0<\/p>\n<p data-start=\"394\" data-end=\"656\">Zaledwie 1,4 miliarda lat po Wielkim Wybuchu \u2014 gdy Wszech\u015bwiat by\u0142 jeszcze &#8222;nastolatkiem&#8221; i robi\u0142 wczesne porz\u0105dki w sobie, ca\u0142y czas m\u00f3wi\u0105c sobie pod nosem: &#8222;six seven, six seven!&#8221;\u00a0 \u2014 odkryto gromad\u0119 galaktyk z podejrzanie gor\u0105cym otoczeniem: jak na to, co m\u00f3wi\u0105 modele. Fizycy musieli najpierw sprawdzi\u0107, czy instrumenty nie oszala\u0142y.<\/p>\n<p data-start=\"1106\" data-end=\"1321\"><a href=\"https:\/\/www.eurekalert.org\/news-releases\/1111391\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow\">Obiekt nazwany SPT2349-56 znajduje si\u0119 oko\u0142o 12 miliard\u00f3w lat \u015bwietlnych od Ziemi.<\/a> Oznacza to, \u017ce astronomowie widz\u0105 go takim, jakim by\u0142 bardzo kr\u00f3tko po narodzinach Wszech\u015bwiata. I tu jest psiak pogrzebany.\n<\/p>\n<p data-start=\"1323\" data-end=\"1731\">Gromada jest m\u0142oda, ale masywna. Jej j\u0105dro ma \u015brednic\u0119 oko\u0142o 500 tysi\u0119cy lat \u015bwietlnych \u2014 por\u00f3wnywaln\u0105 z halo otaczaj\u0105cym Drog\u0119 Mleczn\u0105. W ciasnej przestrzeni upchni\u0119to ponad 30 aktywnych galaktyk, kt\u00f3re produkuj\u0105 gwiazdy ponad 5 000 razy szybciej ni\u017c nasza. I temperatura gazu pomi\u0119dzy nimi przekracza wszystko, co powinno by\u0107 mo\u017cliwe na tym etapie ewolucji kosmosu.<\/p>\n<p>ALMA i spos\u00f3b okre\u015blenia temperatury gazu <\/p>\n<p data-start=\"2020\" data-end=\"2213\">Do obserwacji wykorzystano sie\u0107 radioteleskop\u00f3w ALMA w Chile \u2014 jedno z najczulszych narz\u0119dzi do badania zimnego i gor\u0105cego Wszech\u015bwiata. Najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 tu tzw. efekt Suniajewa-Zeldowicza.<\/p>\n<p>Czytaj dalej poni\u017cej <a href=\"https:\/\/antyweb.pl\/tokamak-rezim-gestosc-plazmy\" aria-label=\"Chiny krocz\u0105 ku prze\u0142omie w produkcji energii. S\u0105 jedn\u0105 nog\u0105 w przysz\u0142o\u015bci\" data-v-34dfeb02=\"\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"> <img src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/tokamak1.jpg\" alt=\"Chiny krocz\u0105 ku prze\u0142omie w produkcji energii. S\u0105 jedn\u0105 nog\u0105 w przysz\u0142o\u015bci\" width=\"294\" height=\"166\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"placeholder__image\" data-v-7665aa9d=\"\"\/><\/a> <a href=\"https:\/\/antyweb.pl\/czestotliwosc-odswiezania-ekranu-120hz-144hz-240hz\" aria-label=\"Raz to zobaczysz i nie wr\u00f3cisz do 60 Hz! W kt\u00f3rym momencie ludzkie oko m\u00f3wi \u201ewystarczy\u201d?\" data-v-34dfeb02=\"\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"> <img src=\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/1767774728_48_czestotliwosc-odswiezania-ekranu-120hz-144hz-240hz-5.jpg\" alt=\"Raz to zobaczysz i nie wr\u00f3cisz do 60 Hz! W kt\u00f3rym momencie ludzkie oko m\u00f3wi \u201ewystarczy\u201d?\" width=\"294\" height=\"166\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"placeholder__image\" data-v-7665aa9d=\"\"\/><\/a> <\/p>\n<p data-start=\"2215\" data-end=\"2535\">Gor\u0105cy gaz w gromadzie galaktyk rozprasza promieniowanie mikrofalowe pozosta\u0142e po Wielkim Wybuchu. Analizuj\u0105c to zniekszta\u0142cenie, mo\u017cna wyliczy\u0107 energi\u0119 termiczn\u0105 gazu mi\u0119dzygalaktycznego, czyli intracluster medium. Wyrafinowany &#8222;termometr kosmiczny&#8221; pokaza\u0142 wynik, kt\u00f3ry nie pasowa\u0142 do podr\u0119cznik\u00f3w. Owa temperatura okaza\u0142a si\u0119 co najmniej pi\u0119ciokrotnie wy\u017csza, ni\u017c przewiduj\u0105 modele dla tak m\u0142odej gromady. Tego nie da si\u0119 zamie\u015b\u0107 pod dywan.\n<\/p>\n<p>Czarne dziury jak kosmiczne piece <\/p>\n<p data-start=\"2758\" data-end=\"2979\">Sk\u0105d ta energia? Grawitacja nie powinna wystarczy\u0107. Wed\u0142ug klasycznego scenariusza gromady galaktyk nagrzewaj\u0105 si\u0119 stopniowo, w miar\u0119 zapadania i stabilizacji struktury. SPT2349-56 najwyra\u017aniej omin\u0119\u0142a ten etap.<\/p>\n<p data-start=\"2981\" data-end=\"3222\">Badacze wskazuj\u0105 na trzy niedawno odkryte supermasywne czarne dziury w centrum gromady. Aktywne j\u0105dra galaktyk potrafi\u0105 pompowa\u0107 ogromne ilo\u015bci energii w otaczaj\u0105cy gaz, ale dot\u0105d s\u0105dzono, \u017ce ich wp\u0142yw staje si\u0119 dominuj\u0105cy dopiero p\u00f3\u017aniej. Je\u015bli to rzeczywi\u015bcie czarne dziury, to znaczy, \u017ce ich rola w formowaniu wielkoskalowych struktur by\u0142a niedoszacowana.<\/p>\n<p>Kosmiczne niemowl\u0119 z nadmiarem energii <\/p>\n<p data-start=\"3521\" data-end=\"3799\">SPT2349-56 bywa okre\u015blana jako &#8222;dzieci\u0119ca&#8221; gromada galaktyk. Na dziecko jednak nie wygl\u0105da: zachowuje si\u0119 jak doros\u0142y, kt\u00f3ry przed 15 minutami odpi\u0142 &#8222;na hejna\u0142&#8221; dwa Monsterki i dorzuci\u0142 do tego jeszcze jedno espresso. Intensywne formowanie gwiazd, aktywne czarne dziury i przegrzana atmosfera wyst\u0119puj\u0105 tu jednocze\u015bnie \u2014 w bardzo ciasnej przestrzeni. Istny, tw\u00f3rczy sza\u0142.\n<\/p>\n<p data-start=\"3801\" data-end=\"4050\">To zmusza kosmolog\u00f3w do niewygodnych pyta\u0144. Czy nadmiar energii przyspiesza dojrzewanie gromady, czy raczej je destabilizuje? Ile podobnych obiekt\u00f3w przeoczyli\u015bmy, bo po prostu nie spodziewali\u015bmy si\u0119 ich znale\u017a\u0107? I&#8230; jak to wszystko si\u0119 \u0142\u0105czy oraz wzajemnie na siebie wp\u0142ywa?<\/p>\n<p data-start=\"3801\" data-end=\"4050\">Czytaj r\u00f3wnie\u017c:\u00a0<a href=\"https:\/\/antyweb.pl\/naga-czarna-dziura\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow\">Znale\u017ali\u015bmy now\u0105 czarn\u0105 dziur\u0119. Jest\u2026 naga!<\/a><\/p>\n<p>Modele do korekty <\/p>\n<p data-start=\"4088\" data-end=\"4331\">Nikt nie m\u00f3wi o rewolucji polegaj\u0105cej na wyrzuceniu ca\u0142ej kosmologii do \u015bmieci. Co to, to nie. Ale korekta jest nieunikniona. Obserwacja sugeruje, \u017ce narodziny gromad galaktyk mog\u0142y by\u0107 znacznie bardziej gwa\u0142towne i chaotyczne, ni\u017c zak\u0142ada\u0142y dot\u0105d symulacje. Dla nauki to paradoksalnie dobra wiadomo\u015b\u0107. Modele, kt\u00f3re nie s\u0105 wystawiane na pr\u00f3b\u0119, szybko zamieniaj\u0105 si\u0119 w dogmaty, a nauki nie buduje si\u0119 dogmatami. Religi\u0119 natomiast tak. A zatem, przepiszemy podr\u0119czniki, ale wcale nie b\u0119dziemy z tego robi\u0107 wielkiego halo. Po co, skoro nauka i tak jest w tej ca\u0142ej sytuacji &#8222;na plus&#8221;?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kosmologia lubi porz\u0105dek, cho\u0107 w pewnym sensie jest to &#8222;absurd&#8221;. Kosmosem rz\u0105dzi\u0142 najpierw chaos, a potem do g\u0142osu&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":191275,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[120,118,119,42,38,40,39,41,116,114,115,121,117],"class_list":{"0":"post-191274","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-nauka","9":"tag-nauka-i-technika","10":"tag-naukatechnika","11":"tag-pl","12":"tag-poland","13":"tag-polish","14":"tag-polska","15":"tag-polski","16":"tag-science","17":"tag-science-and-technology","18":"tag-sciencetechnology","19":"tag-technika","20":"tag-technology"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115852892084485876","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=191274"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191274\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/191275"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=191274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=191274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=191274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}