Historia nierzadko bywa wyj\u0105tkowo kapry\u015bn\u0105 kronikark\u0105 – raz po raz skazuj\u0105c na milczenie nazwiska, kt\u00f3re zdawa\u0142y si\u0119 stworzone do nie\u015bmiertelno\u015bci. Losy Praksedy Marceliny Kocha\u0144skiej – znanej \u015bwiatu jako Marcella Sembrich – zdaj\u0105 si\u0119 stanowi\u0107 koronny dow\u00f3d na t\u0119 bolesn\u0105 regu\u0142\u0119. Nim opad\u0142a jednak kurtyna milczenia, talent bohaterki niniejszych rozwa\u017ca\u0144 pozwoli\u0142 jej wyrwa\u0107 si\u0119 z dusznej galicyjskiej prowincji i sta\u0107 si\u0119 obywatelk\u0105 \u015bwiata, a wi\u0119c dokona\u0107 pozornie niemo\u017cliwego.<\/p>\n
Enfant prodige z galicyjskiej wsi<\/p>\n
Prakseda urodzi\u0142a si\u0119 15 lutego 1858 roku w Wi\u015bniowczyku – niewielkiej wsi na Podolu, wychowa\u0142a natomiast w przykarpackim Bolechowie (wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie obie te miejscowo\u015bci po\u0142o\u017cone s\u0105 w Ukrainie). Muzyka od pocz\u0105tku by\u0142a w domu Kocha\u0144skich chlebem powszednim – dos\u0142ownie i w przeno\u015bni; ojciec przysz\u0142ej artystki – Kazimierz – by\u0142 nauczycielem muzyki i parafialnym organist\u0105, a przy okazji r\u00f3wnie\u017c multiinstrumentalist\u0105. Jej edukacja muzyczna rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tym samym niemal od razu – sze\u015b\u0107 pierwszych lat \u017cycia wystarczy\u0142o na opanowanie gry na skrzypcach oraz fortepianie. Wtedy te\u017c pocz\u0105\u0142 wykuwa\u0107 si\u0119 jej warsztat, na kt\u00f3rym mia\u0142a wkr\u00f3tce wznie\u015b\u0107 gmach swej \u015bwiatowej s\u0142awy.Iskr\u0119 geniuszu dostrzeg\u0142 w Kocha\u0144skiej r\u00f3wnie\u017c Jan Radwan Janowicz – emerytowany nauczyciel i lokalny meloman, kt\u00f3ry postanowi\u0142 sfinansowa\u0107 jej nauk\u0119 w lwowskim Konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego. Tam z kolei trafi\u0142a pod skrzyd\u0142a Wilhelma Stengela – absolwenta konserwatorium w Lipsku (kt\u00f3ry po kilku latach sta\u0142 si\u0119 nie tylko nauczycielem fortepianu, ale i towarzyszem \u017cycia Marceli). Po kilka kolejnych latach – kt\u00f3re wype\u0142ni\u0142o nie tylko szlifowanie warsztatu, ale i praca zarobkowa (Kocha\u0144ska \u015bpiewa\u0142a w ch\u00f3rach lwowskiego teatru czy dawa\u0142a prywatne koncerty na tamtejszych salonach) – wraz z nim zdecydowa\u0142a si\u0119 te\u017c na podr\u00f3\u017c maj\u0105c\u0105 nieodwracalnie pchn\u0105\u0107 j\u0105 ku wielko\u015bci.<\/p>\n
Triumfalny poch\u00f3d „polskiego s\u0142owika”<\/p>\n
W roku 1875 Kocha\u0144ska i Stengel trafili do Wiednia (gdzie Marcela kszta\u0142ci\u0142a si\u0119 pod okiem Viktora Rokitansky’ego), by przenie\u015b\u0107 si\u0119 nast\u0119pnie do Mediolanu (tam z kolei pobiera\u0142a nauki u Giovanniego Battisty Lampertiego). Pierwotnie wi\u0105za\u0142a swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 z fortepianem – na zmian\u0119 tej decyzji wp\u0142yn\u0105\u0107 mia\u0142 za\u015b Ferenc Liszt, kt\u00f3ry wed\u0142ug powielanych (cho\u0107 nie do ko\u0144ca potwierdzonych historycznie) przekaz\u00f3w doceni\u0142 podobno „potr\u00f3jne skrzyd\u0142a” Kocha\u0144skiej, wskazuj\u0105c, \u017ce z r\u00f3wnym powodzeniem mog\u0142aby zosta\u0107 \u015bwiatowej s\u0142awy pianistk\u0105, co tak\u0105 te\u017c skrzypaczk\u0105, lecz winna wybra\u0107 \u015bpiew dla \u015bwiata – ma bowiem „g\u0142os anio\u0142a”.<\/p>\n
Niezale\u017cnie od rzekomego wp\u0142ywu Liszta Marcela postawi\u0142a na \u015bpiew, post\u0119py robi\u0142a za\u015b w tempie b\u0142yskawicznym – zadebiutowa\u0142a na deskach Opery W\u0142oskiej w Atenach, gdzie w czerwcu 1877 roku wykona\u0142a parti\u0119 Elwiry w „Purytanach” Vincenza Belliniego. W tym samym czasie Prakseda Marcelina Kocha\u0144ska sta\u0142a si\u0119 – dzi\u0119ki nazwisku panie\u0144skiemu matki – Marcell\u0105 Sembrich (albo i Stengel-Sembrich, w mi\u0119dzyczasie wysz\u0142a bowiem za Wilhelma – ma\u0142\u017ce\u0144stwem pozostawali za\u015b a\u017c do jego \u015bmierci w roku 1917).<\/p>\n
Ateny szybko okaza\u0142y si\u0119 zaledwie przygrywk\u0105 – z miejsca posypa\u0142y si\u0119 kontrakty na koronne partie w „\u0141ucji z Lammermooru” Gaetana Donizettiego czy „Lunatyczce” Belliniego, cho\u0107 sama zainteresowana szczeg\u00f3ln\u0105 estym\u0105 darzy\u0142a w\u00f3wczas dzie\u0142a Giacoma Meyerbeera. Ten – nieco zapomniany dzi\u015b kompozytor – uchodzi\u0142 w XIX wieku za jednego z w\u0142adc\u00f3w operowej wyobra\u017ani, a w repertuarze Sembrich znalaz\u0142y si\u0119 a\u017c cztery z jego „grands op\u00e9ras” – mi\u0119dzy innymi „Hugenoci” i „Gwiazda P\u00f3\u0142nocy”.<\/p>\n
Ledwie rok po greckim debiucie artystka zakotwiczy\u0142a w Dre\u017anie, staj\u0105c si\u0119 gwiazd\u0105 \u015bwie\u017co odbudowanej Semperoper. Miasto sta\u0142o si\u0119 za\u015b dla niej nie tylko artystycznym domem, gdzie \u015bpiewa\u0142a pod batut\u0105 samego Johannesa Brahmsa, ale i miejscem „ostatecznym” – p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej to w\u0142a\u015bnie tam spocz\u0119\u0142a na wieki. Tymczasem sukces goni\u0142 jednak sukces – w Wiedniu dwukrotnie bisowa\u0142a po owacjach cesarzowej El\u017cbiety i arcyksi\u0119cia Rudolfa, a fama o talencie dotar\u0142a w niemal ka\u017cdy zak\u0105tek Europy. W tym nad Wis\u0142\u0119.<\/p>\n
Gdy w grudniu 1879 roku Marcella stan\u0119\u0142a na scenie warszawskiej Resursy Obywatelskiej, a nast\u0119pnie Teatru Wielkiego, polska prasa prze\u015bciga\u0142a si\u0119 w coraz \u015bmielszych recenzjach. Ledwie dwudziestoletniej \u015bpiewaczce przy fortepianie akompaniowa\u0142 sam Ignacy Jan Paderewski, a krytyka natychmiast obwo\u0142a\u0142a j\u0105 „polskim s\u0142owikiem”. Za same tylko trzy koncerty w Warszawie zainkasowa\u0142a niebotyczn\u0105 kwot\u0119 ponad sze\u015bciu tysi\u0119cy rubli, a wi\u0119c sum\u0119 przewy\u017cszaj\u0105c\u0105 roczn\u0105 pensj\u0119 dyrektorsk\u0105.<\/p>\n
Apetyt ro\u015bnie jednak w miar\u0119 jedzenia. Sembrich rzuci\u0142a wi\u0119c wyzwanie i Londynowi, debiutuj\u0105c w Covent Garden zaledwie rok p\u00f3\u017aniej. Angielsk\u0105 publiczno\u015b\u0107 oczarowa\u0142a w\u00f3wczas tak dalece, \u017ce obecna na widowni szwedzka primadonna Christine Nilsson – w ge\u015bcie najwy\u017cszego uznania – rzuci\u0142a jej pod nogi w\u0142asny bukiet. Sembrich nie by\u0142a tam zreszt\u0105 jedynym polskim akcentem; na \u015bwiatowych scenach – od Londynu po Monte Carlo – partnerowali jej wybitni rodacy, w tym tenor W\u0142adys\u0142aw Mierzwi\u0144ski, s\u0142ynni bracia Jan i Edward Reszkowie, czy stawiaj\u0105cy pierwsze kroki bas Adam Didur. Maj\u0105c dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat Marcella wydawa\u0142a si\u0119 za\u015b si\u0119ga\u0107 sufitu europejskiej kariery.<\/p>\n
Primadonna assoluta i jej „american dream”<\/p>\n
Prawdziwy prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 jednak pi\u0119\u0107 lat po debiucie – w 1883 roku. W Nowym Jorku otwiera\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas nowa, ociekaj\u0105ca z\u0142otem \u015bwi\u0105tynia sztuki – Metropolitan Opera, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o przy\u0107mienie starej Academy of Music i stanie si\u0119 symbolem pot\u0119gi nowojorskiej strefy wy\u017cszej (a w\u0142a\u015bciwie najwy\u017cszej). Do dziewiczego sezonu potrzebowano gwiazd. I tak – obok wspomnianej Nilsson i innych s\u0142aw tamtych czas\u00f3w – na afiszu pojawi\u0142a si\u0119 „Marcella Sembrich”.<\/p>\n
Jej debiut w „\u0141ucji z Lammermoor” 24 pa\u017adziernika 1883 roku – zaledwie dwa dni po oficjalnym otwarciu gmachu – okaza\u0142 si\u0119 wydarzeniem bez precedensu. Prasa pisa\u0142a o „per\u0142ach sypi\u0105cych si\u0119 z jej gard\u0142a”, a ameryka\u0144ska publiczno\u015b\u0107 z marszu pokocha\u0142a polsk\u0105 primadonn\u0119. Sembrich-Kocha\u0144ska nie zamierza\u0142a jednak pozosta\u0107 kolejnym „\u0142adnym g\u0142osem”; podczas koncertu benefisowego dla dyrektora Henry’ego Abbeya dokona\u0142a wyczynu, kt\u00f3ry przeszed\u0142 do legendy i kt\u00f3rego (prawdopodobnie) nikt na nowojorskiej scenie ju\u017c nie powt\u00f3rzy\u0142. W ci\u0105gu jednego wieczoru wyst\u0105pi\u0142a bowiem w potr\u00f3jnej roli – zagra\u0142a koncert skrzypcowy Charles-Auguste’a de B\u00e9riota, utwory Fryderyka Chopina na fortepianie, a na koniec za\u015bpiewa\u0142a ari\u0119 Rosiny z „Cyrulika sewilskiego” Gioacchina Rossiniego. Udowodni\u0142a tym samym, \u017ce ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 jest muzyczk\u0105 kompletn\u0105.<\/p>\n
Cho\u0107 mog\u0142aby zosta\u0107 za wielk\u0105 wod\u0105 na zawsze, niespodziewanie postanowi\u0142a wr\u00f3ci\u0107 na Stary Kontynent. Przez kolejne kilkana\u015b\u0107ie lat Sembrich-Kocha\u0144ska dzieli\u0142a sw\u00f3j czas mi\u0119dzy najwi\u0119ksze sceny Europy – w Petersburgu mia\u0142a poruszy\u0107 cara Aleksandra III, w Londynie sam\u0105 kr\u00f3low\u0105 Wiktoria, w Madrycie oklaskiwa\u0142 j\u0105 kr\u00f3l Alfons XII, w Berlinie za\u015b cesarz Wilhelm II obdarowa\u0142 podobno Marcell\u0119 mianem „kr\u00f3lowej \u015bpiewu”.<\/p>\n
Do Nowego Jorku powr\u00f3ci\u0142a w wielkim stylu w 1898 roku, by usankcjonowa\u0107 nale\u017cny jej status „primadonna assoluta”. Pozycja Marcelli w The Met by\u0142a ju\u017c w\u00f3wczas niepodwa\u017calna – \u015bpiewa\u0142a w siedmiu j\u0119zykach, wyst\u0105pi\u0142a w kilkudziesi\u0119ciu operach, a na scen\u0119 wychodzi\u0142a \u0142\u0105cznie blisko pi\u0119\u0107set razy, staj\u0105c si\u0119 jedn\u0105 z absolutnych rekordzistek. Pozostawa\u0142a przy tym nie tylko ulubienic\u0105 publiczno\u015bci, ale i komponuj\u0105cych. Gdy Giacomo Puccini us\u0142ysza\u0142 j\u0105 w „Cyganerii”, mia\u0142 wbiec na scen\u0119 i wr\u0119czy\u0107 jej wieniec, wo\u0142aj\u0105c przy tym: „Voi siete la Mimi!” („Ty jeste\u015b Mimi!”). W 1902 roku Sembrich sta\u0142a si\u0119 te\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 historycznego wydarzenia – Metropolitan Opera po raz pierwszy (i jak do tej pory – jedyny w historii) wystawi\u0142a w\u00f3wczas polsk\u0105 oper\u0119, a wi\u0119c „Manru” Ignacego Jana Paderewskiego (stanowi\u0105c\u0105 jednocze\u015bnie jedyn\u0105 sztuk\u0119 sceniczn\u0105 w dorobku artysty). Sembrich, prywatnie przyjaci\u00f3\u0142ka kompozytora, wcieli\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas w rol\u0119 Ulany.<\/p>\n
W mi\u0119dzyczasie partnerowa\u0142 jej sam Enrico Caruso. Ich g\u0142osy – jej fletowy sopran i jego neapolita\u0144ski tenor – splata\u0142y si\u0119 w zjawiskow\u0105 symbioz\u0119; w „Rigoletcie” wyst\u0119powali wsp\u00f3lnie tak cz\u0119sto, \u017ce stali si\u0119 niemal nieroz\u0142\u0105cznym duetem scenicznym. Zachowane nagrania, cho\u0107 trzeszcz\u0105ce i niedoskona\u0142e, do dzi\u015b daj\u0105 za\u015b poj\u0119cie o magii, jak\u0105 wsp\u00f3lnie tworzyli.<\/p>\n
Nie\u015bmiertelne echa ostatniego uk\u0142onu<\/p>\n
Primadonna rozsta\u0142a si\u0119 z nowojorsk\u0105 scen\u0105 po jedenastu sezonach, maj\u0105c ledwie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t jeden lat – wyznawa\u0142a zasad\u0119, \u017ce lepiej odej\u015b\u0107 w pe\u0142ni si\u0142, otoczon\u0105 uwielbieniem, ni\u017c us\u0142ysze\u0107 szeptan\u0105 za plecami ulg\u0119 publiki. Jej po\u017cegnanie 6 lutego 1909 roku by\u0142o tak huczne, \u017ce bilety wyprzedano w dwie godziny, a gal\u0119 u\u015bwietnili najwybitniejsi arty\u015bci i takie te\u017c artystki.<\/p>\n
Po zako\u0144czeniu kariery scenicznej Sembrich nie osiad\u0142a jednak na laurach. Przez kolejne lata z pasj\u0105 kszta\u0142ci\u0142a nowe pokolenia w presti\u017cowych Juilliard School i Curtis Institute. Swoj\u0105 prywatn\u0105 przysta\u0144 znalaz\u0142a natomiast nad jeziorem George w stanie Nowy Jork, w miejscowo\u015bci Bolton Landing – tam te\u017c, w posiad\u0142o\u015bci zwanej „Bay View”, stworzy\u0142a swoje letnie kr\u00f3lestwo.<\/p>\n
Marcella Sembrich-Kocha\u0144ska zmar\u0142a 11 stycznia 1935 roku w apartamencie przy Central Parku. Zgodnie z jej wol\u0105, spocz\u0119\u0142a w Dre\u017anie – mie\u015bcie, kt\u00f3re przed laty sta\u0142o si\u0119 jej drugim domem – w rodzinnym grobowcu u boku m\u0119\u017ca (jako Marcella Praxeda Stengel-Sembrich). Jej azyl w Bolton Landing opar\u0142 si\u0119 jednak pr\u00f3bie czasu, trwaj\u0105c dzi\u015b jako muzeum „The Sembrich”; to przestrze\u0144, w kt\u00f3rej po\u015br\u00f3d scenicznych kreacji i przy niemym fortepianie Steinwaya wci\u0105\u017c wyczuwalna jest obecno\u015b\u0107 dziewczyny z Wi\u015bniewczyka – tej samej, kt\u00f3ra mia\u0142a \u015bmia\u0142o\u015b\u0107, by si\u0119gn\u0105\u0107 po niemo\u017cliwe.<\/p>\n
Spaceruj\u0105c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie po nowojorskim Lincoln Center, warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce podwaliny pod pot\u0119g\u0119 ameryka\u0144skiej opery k\u0142ad\u0142a genialna Polka, dla kt\u00f3rej „trzy pary skrzyde\u0142” okaza\u0142y si\u0119 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko metafor\u0105.<\/p>\n
Masz sugestie, uwagi albo widzisz b\u0142\u0105d? Napisz do nas<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Historia nierzadko bywa wyj\u0105tkowo kapry\u015bn\u0105 kronikark\u0105 – raz po raz skazuj\u0105c na milczenie nazwiska, kt\u00f3re zdawa\u0142y si\u0119 stworzone…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":194546,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[122,42,38,40,39,41,123],"class_list":{"0":"post-194545","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-rozrywka","8":"tag-entertainment","9":"tag-pl","10":"tag-poland","11":"tag-polish","12":"tag-polska","13":"tag-polski","14":"tag-rozrywka"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115861310920577460","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/194545","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=194545"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/194545\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/194546"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=194545"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=194545"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=194545"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}