Ich do\u015bwiadczenie bycia przedmiotem cudzych decyzji, eksperyment\u00f3w i politycznych kalkulacji si\u0119ga znacznie g\u0142\u0119biej \u2014 do relacji z Dani\u0105, kt\u00f3ra przez dekady sprawowa\u0142a nad Grenlandi\u0105 realn\u0105 w\u0142adz\u0119. W imi\u0119 „opieki”, „modernizacji” i dla „dobra dzieci”, Du\u0144czycy podejmowali krzywdz\u0105ce Grenlandczyk\u00f3w decyzje. Mogli to robi\u0107, bo Grenlandia jest cz\u0119\u015bci\u0105 Kr\u00f3lestwa Danii, cho\u0107 od 1979 r. posiada autonomi\u0119, poszerzon\u0105 w 2008 r.<\/p>\n
Dyskusja o tym, jak przez ostatnie dekady wygl\u0105da\u0142a sytuacja Grenlandii pod okiem du\u0144skiego rz\u0105du, wybuch\u0142a na nowo po wpisie islandzkiej piosenkarki Bjork.<\/p>\n
„Nawet obecnie Du\u0144czycy traktuj\u0105 Grenlandczyk\u00f3w jak ludzi drugiej kategorii. Wci\u0105\u017c dochodzi do odbierania dzieci rodzicom, nawet tak niedawno, jak w 2025 r. Kolonializm wielokrotnie wywo\u0142ywa\u0142 u mnie dreszcze grozy na plecach. My\u015bl, \u017ce moi grenlandzcy bracia i siostry mogliby przej\u015b\u0107 od jednego okrutnego kolonizatora do drugiego, jest zbyt brutalna, by j\u0105 sobie w og\u00f3le wyobrazi\u0107” \u2014 napisa\u0142a wokalistka.<\/p>\n
Bjork odnios\u0142a si\u0119 we wpisie tak\u017ce do swojej rodzinnej Islandii, kt\u00f3ra do 1918 r. by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 Danii, p\u00f3\u017aniej suwerennym pa\u0144stwem pozostaj\u0105cym w unii personalnej z Kr\u00f3lestwem Du\u0144skim, a w 1944 r. sta\u0142a si\u0119 ca\u0142kowicie niezale\u017cn\u0105 Republik\u0105 Islandzk\u0105.<\/p>\n
„\u017bycz\u0119 wszystkim Grenlandczykom b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa w ich walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Islandczycy odczuwaj\u0105 ogromn\u0105 ulg\u0119, \u017ce uda\u0142o im si\u0119 uwolni\u0107 spod du\u0144skiej w\u0142adzy w 1944 roku” \u2014 napisa\u0142a.<\/p>\n
Jej s\u0142owa odbi\u0142y si\u0119 szerokim echem w krajach nordyckich i sta\u0142y si\u0119 impulsem do ponownej debaty o nierozliczonych aspektach relacji Danii z Grenlandi\u0105. Ciemnych spraw w du\u0144sko-grenlandzkiej historii jest wiele, a cz\u0119\u015b\u0107 z nich wci\u0105\u017c nie doczeka\u0142a si\u0119 pe\u0142nego wyja\u015bnienia i zado\u015b\u0107uczynienia.<\/p>\n
Us\u0142ysza\u0142y: zdejmijcie ubrania. Zbadamy was tam na dole<\/p>\n
W 2025 r. du\u0144ski rz\u0105d z\u0142o\u017cy\u0142 grenlandzkim kobietom oficjalne przeprosiny<\/a>. Zrobi\u0142 to po tym, jak dziennikarskie \u015bledztwa ujawni\u0142y fakt, \u017ce w latach 1965-1991 wprowadzono na wyspie kontrol\u0119 urodze\u0144. Spos\u00f3b, w jaki Du\u0144czycy tego dokonali, jest jedn\u0105 z najbardziej wstydliwych kart w historii ich pa\u0144stwa.<\/p>\n Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo<\/p>\n Co m\u00f3wi\u0142a Bjork o Grenlandczykach? <\/p>\n Jakie by\u0142y przeprosiny du\u0144skiego rz\u0105du w 2025 roku? <\/p>\n Jakie by\u0142y skutki eksperymentu spo\u0142ecznego z 1951 roku? <\/p>\n Co podkre\u015bli\u0142a minister spraw zagranicznych Grenlandii? <\/p>\n W 2023 r. rz\u0105dy Danii i Grenlandii og\u0142osi\u0142y rozpocz\u0119cie w\u0142asnego \u015bledztwa w tej sprawie. Raport bada\u0144 opublikowany zosta\u0142 we wrze\u015bniu ubieg\u0142ego roku. Sk\u0142ada si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci. Ostatnia jest najbardziej szokuj\u0105ca. Nawet dziewczynkom do 12. roku \u017cycia, kt\u00f3re nie by\u0142y aktywne seksualnie, zak\u0142adano wk\u0142adki domaciczne. I nie wyja\u015bniano im, co tak naprawd\u0119 si\u0119 dzieje. Jedna z cytowanych w raporcie kobiet, kt\u00f3rej wk\u0142adk\u0119 za\u0142o\u017cono, gdy mia\u0142a 14 lat, opowiada:<\/p>\n „Kiedy by\u0142y\u015bmy w szkole, kto\u015b wszed\u0142 i powiedzia\u0142: \u00bbDziewczyny, musicie si\u0119 zbada\u0107\u00ab. Zabrano nas do szpitala. Nie wiedzia\u0142y\u015bmy, co si\u0119 stanie. Kiedy dotar\u0142y\u015bmy do lekarza, powiedziano nam: \u00bbZdejmijcie ubrania. Zbadamy was tam na dole\u00ab. Nigdy wcze\u015bniej nie dotykano mnie tam na dole. To by\u0142o bardzo nieprzyjemne. Bardzo bola\u0142o i zacz\u0119\u0142am krwawi\u0107”.<\/p>\n I w\u0142a\u015bnie po opublikowaniu tego raportu rz\u0105d Danii zdecydowa\u0142 si\u0119 na oficjalne przeprosiny. Zapowiedzia\u0142 te\u017c powstanie „Funduszu Pojednania”, kt\u00f3ry ma zapewni\u0107 rekompensat\u0119 Inuitkom, wobec kt\u00f3rych stosowano przymusow\u0105 antykoncepcj\u0119.<\/p>\n To jednak nie pierwszy raz, kiedy rz\u0105d Danii musia\u0142 przeprasza\u0107 Grenlandczyk\u00f3w.<\/p>\n Okrutny eksperyment. „Jedziesz do Danii. To pi\u0119kny kraj”<\/p>\n