{"id":201426,"date":"2026-01-12T18:22:09","date_gmt":"2026-01-12T18:22:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/201426\/"},"modified":"2026-01-12T18:22:09","modified_gmt":"2026-01-12T18:22:09","slug":"trzech-mocarzy-rozgrywa-swiat-a-europa-albo-stanie-na-nogi-albo-zostanie-rozszarpana-opinia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/201426\/","title":{"rendered":"Trzech mocarzy rozgrywa \u015bwiat. A Europa? Albo stanie na nogi, albo zostanie rozszarpana [OPINIA]"},"content":{"rendered":"

Putin i Trump rozbijaj\u0105 w py\u0142 stary porz\u0105dek \u015bwiata. Wraz z Chinami gro\u017c\u0105 ustanowieniem uk\u0142adu trzech globalnych mocarstw, kt\u00f3ry by\u0142by niestabilny i skrajnie niebezpieczny. Europa musi zacz\u0105\u0107 pracowa\u0107 nad inn\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105 \u2014 wsp\u00f3lnie z pi\u0105t\u0105 pot\u0119g\u0105. To ostatni moment.<\/p>\n

Po rosyjskiej napa\u015bci na Ukrain\u0119 \u00f3wczesny kanclerz Niemiec Olaf Scholz m\u00f3wi\u0142 pod koniec lutego 2022 r. o „prze\u0142omie epok”. Wielu uzna\u0142o to okre\u015blenie za niepotrzebne podkr\u0119canie nastroj\u00f3w i liczy\u0142o, \u017ce \u015bwiatowy porz\u0105dek szybko wr\u00f3ci na dawne tory.<\/p>\n

Tyle \u017ce wojna trwa d\u0142u\u017cej, ni\u017c zak\u0142adano, i coraz wyra\u017aniej wida\u0107, \u017ce porz\u0105dek oparty na warto\u015bciach i regu\u0142ach \u2014 w kt\u00f3ry szczeg\u00f3lnie Europa lubi\u0142a wierzy\u0107 \u2014 jest w mi\u0119dzynarodowej polityce wypierany przez brutaln\u0105 logik\u0119 si\u0142y. Nagle „prze\u0142om epok” zacz\u0105\u0142 brzmie\u0107 a\u017c nazbyt \u0142agodnie, wr\u0119cz jak eufemizm. Trafniejsze by\u0142oby s\u0142owo „p\u0119kni\u0119cie epoki”. I nie chodzi tu wy\u0142\u0105cznie o Rosj\u0119.<\/p>\n

Od zaprzysi\u0119\u017cenia Donalda Trumpa na drug\u0105 kadencj\u0119 prezydenta USA na pocz\u0105tku 2025 r. W\u0142adimir Putin zyska\u0142 partnera w demolowaniu starego \u0142adu. Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od arbitralnej polityki celnej Trumpa, a potem przysz\u0142y rozmowy z Rosj\u0105 o mo\u017cliwym zako\u0144czeniu wojny w Ukrainie<\/a> \u2014 prowadzone pocz\u0105tkowo bez udzia\u0142u pa\u0144stwa, kt\u00f3rego ta wojna dotyczy, czyli Ukrainy.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej pojawi\u0142y si\u0119 ameryka\u0144skie zakusy aneksyjne wobec Grenlandii<\/a>, nale\u017c\u0105cej do Danii, a na pocz\u0105tku bie\u017c\u0105cego roku dosz\u0142o do uderzenia militarnego na Wenezuel\u0119 oraz porwania jej prezydenta Nicolasa Maduro. Co wi\u0119cej, ju\u017c od tygodni ameryka\u0144skie si\u0142y zbrojne zatapia\u0142y na wodach wok\u00f3\u0142 Wenezueli \u0142odzie \u2014 rzekomo dlatego, \u017ce mia\u0142y przewozi\u0107 narkotyki.<\/p>\n

\"Nicolas<\/p>\n

Nicolas Maduro i jego \u017cona Cilia Flores eskortowani przez agent\u00f3w federalnych, Nowy Jork, 5 stycznia 2026 r.XNY\/Star Max\/GC Images \/ Getty Images<\/p>\n

Chiny \u2014 trzecie z nowych, imperialnie dzia\u0142aj\u0105cych wielkich mocarstw \u2014 od d\u0142u\u017cszego czasu przeprowadzaj\u0105 jedno \u0107wiczenie wojskowe za drugim, by wywiera\u0107 presj\u0119 na Tajwan i zastrasza\u0107 zar\u00f3wno w\u0142adze, jak i spo\u0142ecze\u0144stwo wyspy. Prowadz\u0105 r\u00f3wnie\u017c zakrojon\u0105 na szerok\u0105 skal\u0119 wojn\u0119 hybrydow\u0105 przeciw Tajwanowi<\/a>. Warto przypomnie\u0107: wed\u0142ug Karty Narod\u00f3w Zjednoczonych nie tylko wojna napastnicza, ale nawet gro\u017aba u\u017cycia si\u0142y militarnej w celu osi\u0105gania cel\u00f3w politycznych jest zakazana.<\/p>\n

Papierowy autorytet ONZ<\/p>\n

Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych, kt\u00f3r\u0105 zwolennicy i obro\u0144cy porz\u0105dku opartego na zasadach upatrywali jako jego stra\u017cnika, w tej sytuacji wygl\u0105da\u0142a na bezradn\u0105 i o\u015bmieszon\u0105. Sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres ostrzega\u0142 i apelowa\u0142<\/a>, ale w praktyce nie odgrywa\u0142 \u017cadnej realnej roli. Zreszt\u0105 USA nawet nie pr\u00f3buj\u0105 ju\u017c uzasadnia\u0107 przed Rad\u0105 Bezpiecze\u0144stwa ONZ stawianych Maduro zarzut\u00f3w handlu narkotykami czy terroryzmu \u2014 ani cho\u0107by spreparowanymi „dowodami”, jak mia\u0142o to miejsce przed wojn\u0105 w Iraku.<\/p>\n

Zamiast tego po prostu rzucaj\u0105 oskar\u017cenia w przestrze\u0144 publiczn\u0105, nie przedstawiaj\u0105c przekonuj\u0105cych dowod\u00f3w. Dok\u0142adnie tak samo post\u0105pi\u0142 ostatnio Kreml w sprawie rzekomego ukrai\u0144skiego ataku dronowego<\/a> na jeden z pa\u0142ac\u00f3w Putina \u2014 po to, by zaostrzy\u0107 swoj\u0105 s\u0142abn\u0105c\u0105 pozycj\u0119 negocjacyjn\u0105. Pod ko\u0142a cynicznej polityki si\u0142y trafi\u0142o nie tylko prawo mi\u0119dzynarodowe, lecz tak\u017ce prawda \u2014 albo przynajmniej elementarna potrzeba m\u00f3wienia w spos\u00f3b, kt\u00f3ry udaje prawd\u0119.<\/p>\n

\n

Trzej g\u0142\u00f3wni gracze robi\u0105, co chc\u0105, i m\u00f3wi\u0105 to, co jest im akurat wygodne. Reszta si\u0119 nie liczy.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Pytanie brzmi jednak: je\u015bli porz\u0105dek \u015bwiata oparty na zasadach i warto\u015bciach rozsypuje si\u0119, bo mno\u017c\u0105 si\u0119 ci, kt\u00f3rzy zasady \u0142ami\u0105, a ci, kt\u00f3rzy ich przestrzegaj\u0105, politycznie przegrywaj\u0105 \u2014 to co (i czy w og\u00f3le co\u015b) mo\u017ce zaj\u0105\u0107 jego miejsce? Obecna sk\u0142onno\u015b\u0107 do przemocy i chaosu nie mo\u017ce by\u0107 ostateczn\u0105 odpowiedzi\u0105, bo przemoc potrafi burzy\u0107 struktury, ale nie potrafi stworzy\u0107 stabilnych i przewidywalnych relacji.<\/p>\n

„Niebezpieczna konfiguracja”<\/p>\n

Aby z chaosu opartego na przemocy zrodzi\u0142 si\u0119 porz\u0105dek si\u0142y, potrzebne s\u0105 pewne regu\u0142y \u2014 cho\u0107 nie b\u0119d\u0105 one obowi\u0105zywa\u0107 wszystkich, a jedynie dotyczy\u0107 wzajemnych relacji wielkich mocarstw. Pa\u0144stwa ma\u0142e i \u015brednie b\u0119d\u0105 wtedy musia\u0142y podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 woli i dyktatowi najwi\u0119kszych \u2014 co ju\u017c dzi\u015b wida\u0107 na przyk\u0142adzie resztkowego re\u017cimu w Wenezueli.<\/p>\n

Taki uk\u0142ad b\u0119dzie porz\u0105dkiem dwu\u2014 albo tr\u00f3jdzielnym: wielcy gracze b\u0119d\u0105 si\u0119 wzajemnie obserwowa\u0107 z nieufno\u015bci\u0105 w mieszance wsp\u00f3\u0142pracy, rywalizacji i konfliktu, pilnuj\u0105c, by \u017caden z nich nie ur\u00f3s\u0142 za bardzo i nie sta\u0142 si\u0119 zbyt dominuj\u0105cy.<\/p>\n

\n

W systemie trzech aktor\u00f3w \u2014 jak ten, kt\u00f3ry zaczyna si\u0119 rysowa\u0107 z USA, Chinami i Rosj\u0105 jako globalnymi mocarstwami \u2014 jest to wyj\u0105tkowo trudne. W takim uk\u0142adzie niemal zawsze nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 koalicji dw\u00f3ch przeciw trzeciemu, a najsilniejsz\u0105 pozycj\u0119 zyskuje ten, o kt\u00f3rego wzgl\u0119dy zabiega pozosta\u0142a dw\u00f3jka.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Aby utrzyma\u0107 t\u0119 przewag\u0119, „trzeci” musia\u0142by utrzymywa\u0107 r\u00f3wny dystans wobec dw\u00f3ch pozosta\u0142ych \u2014 co na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 jest praktycznie niewykonalne. Dlatego w historii politycznej niemal nie znajdziemy trwa\u0142ych system\u00f3w tr\u00f3jmocarstw: upada\u0142y jeszcze w fazie formowania.<\/p>\n

\"Xi<\/p>\n

Xi Jinping, Donald Trump, W\u0142adimir PutinXinhua\/ABACA, SHAWN THEW \/ PAP<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie czyni obecn\u0105 konfiguracj\u0119 \u2014 z Chinami, USA i Rosj\u0105 \u2014 tak niebezpieczn\u0105. Znacznie stabilniejszy by\u0142by natomiast porz\u0105dek pi\u0119ciu wielkich mocarstw, w kt\u00f3rym rola „j\u0119zyczka u wagi” nie jest a\u017c tak decyduj\u0105ca jak w tr\u00f3jk\u0105cie si\u0142. Taka „pi\u0119ciow\u0142adza” (pentarchia), znana z historii Europy od XVII w., kiedy zacz\u0105\u0142 si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 europejski system pa\u0144stw, wykazuje du\u017co wi\u0119ksz\u0105 odporno\u015b\u0107 na zmiany sojuszy i przesuni\u0119cia wp\u0142yw\u00f3w.<\/p>\n

Indie domykaj\u0105 uk\u0142ad?<\/p>\n

Zamiast tylko biadoli\u0107 nad \u0142amaniem prawa mi\u0119dzynarodowego<\/a>, Europejczycy powinni pracowa\u0107 nad tym, by powsta\u0142 taki pi\u0119ciomocarstwowy uk\u0142ad, w kt\u00f3rym mocarstwa „wyrwane z \u0142a\u0144cucha” zn\u00f3w zostan\u0105 wci\u0105gni\u0119te w bardziej regulowan\u0105 struktur\u0119 \u2014 tak\u0105, kt\u00f3r\u0105 da si\u0119 w og\u00f3le nazwa\u0107 „porz\u0105dkiem”.<\/p>\n

\n

Gdyby Unia Europejska potrafi\u0142a przeobrazi\u0107 si\u0119 z kr\u0119c\u0105cego si\u0119 wok\u00f3\u0142 w\u0142asnego podw\u00f3rka zarz\u0105dcy przepis\u00f3w w podmiot zdolny do realnego dzia\u0142ania politycznego, a do tego do\u0142\u0105czy\u0142yby Indie jako pi\u0105ta pot\u0119ga \u2014 i zarazem reprezentant globalnego Po\u0142udnia \u2014 w\u00f3wczas nowa pentarchia sta\u0142aby si\u0119 realnym scenariuszem.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Owszem, by\u0142by to uk\u0142ad ubo\u017cszy normatywnie ni\u017c idealny projekt porz\u0105dku opartego na warto\u015bciach, ale prawdopodobnie by\u0142by najstabilniejszym, na co \u015bwiat mo\u017ce liczy\u0107 w przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Europejczycy b\u0119d\u0105 wi\u0119c musieli wybra\u0107: czy nadal trzyma\u0107 si\u0119 pi\u0119knego snu o wymagaj\u0105cym moralnie porz\u0105dku, w kt\u00f3rym jednak \u0142ami\u0105cy zasady regularnie wygrywaj\u0105 rozgrywki o w\u0142adz\u0119 \u2014 czy te\u017c wzi\u0105\u0107 si\u0119 do budowy wzgl\u0119dnie stabilnej struktury<\/a>, co b\u0119dzie trudne, kosztowne i m\u0119cz\u0105ce, ale mo\u017cliwe i obiecuj\u0105ce.<\/p>\n

Ostatnia szansa, by nie zosta\u0107 pionkiem<\/p>\n

Pierwszym warunkiem jest polityczna konsolidacja Europy. A to b\u0119dzie mo\u017cliwe tylko wtedy, gdy w UE zasada jednomy\u015blno\u015bci zostanie zast\u0105piona decyzjami wi\u0119kszo\u015bciowymi.<\/p>\n

\n

Nie wszystkim si\u0119 to spodoba, ale lepiej by\u0107 mniejszym, lecz zdolnym do dzia\u0142ania, ni\u017c wielkim i oci\u0119\u017ca\u0142ym kolosem, kt\u00f3ry nie potrafi ruszy\u0107 z miejsca.<\/p>\n<\/blockquote>\n

To oznacza tak\u017ce jedno: prawicowo-populistyczne partie, kt\u00f3re chc\u0105 rozmontowa\u0107 Uni\u0119, nie mog\u0105 zdoby\u0107 realnego wp\u0142ywu politycznego.<\/p>\n

To samo dotyczy NATO: europejska cz\u0119\u015b\u0107 sojuszu powinna otrzyma\u0107 w\u0142asnego europejskiego naczelnego dow\u00f3dc\u0119 i europejski sztab generalny. By\u0142oby to tak\u017ce warunkiem wst\u0119pnym dla europejskiego \u2014 a nie narodowego \u2014 komponentu odstraszania nuklearnego<\/a>. Politycznie sprawna UE i „zeuropeizowane” NATO s\u0105 fundamentem tego, co od dawna nazywa si\u0119 „autonomi\u0105 strategiczn\u0105”.<\/p>\n

Ale to jeszcze nie koniec: r\u00f3wnie\u017c gospodarczo i technologicznie Europa musi sta\u0107 si\u0119 bardziej samodzielna \u2014 zar\u00f3wno wobec Chin, jak i wobec USA. B\u0119dzie to wymaga\u0142o gigantycznego nadrabiania zaleg\u0142o\u015bci, lecz przy odpowiednim skupieniu si\u0142 i kompetencji taki wysi\u0142ek mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 si\u0119 sukcesem. Co wi\u0119cej, Europa zyska\u0142aby wreszcie jasny cel polityczny, kt\u00f3rego od dawna jej brakowa\u0142o. By\u0107 mo\u017ce to wszystko razem stanowi ostatni\u0105 szans\u0119, by Europa nie zosta\u0142a pionkiem w grze wielkich mocarstw.<\/p>\n

Aby t\u0119 szans\u0119 wykorzysta\u0107, trzeba jednak porzuci\u0107 wygodny tryb: oci\u0119\u017ca\u0142o\u015b\u0107, przekonanie o w\u0142asnej nieomylno\u015bci, a potem narzekanie \u2014 oraz narodowy egoizm cz\u0119\u015bci pa\u0144stw cz\u0142onkowskich. To s\u0105 pot\u0119\u017cne hamulce.<\/p>\n

Ale i tu obowi\u0105zuje prosta zasada: kto zbyt p\u00f3\u017ano dostrze\u017ce znaki czasu i nie zareaguje, po pewnym czasie odkryje, \u017ce ostatni poci\u0105g do samodzielnie kszta\u0142towanej przysz\u0142o\u015bci ju\u017c odjecha\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Putin i Trump rozbijaj\u0105 w py\u0142 stary porz\u0105dek \u015bwiata. Wraz z Chinami gro\u017c\u0105 ustanowieniem uk\u0142adu trzech globalnych mocarstw,…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":201427,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[56,32,33,85,189,36,37,27,34,35,28,31,48,160,25,46,42,38,40,39,41,87,47,80,29,30,86,71,26],"class_list":{"0":"post-201426","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-naglowki","8":"tag-article_premium","9":"tag-breaking-news","10":"tag-breakingnews","11":"tag-chiny","12":"tag-europa","13":"tag-featured-news","14":"tag-featurednews","15":"tag-headlines","16":"tag-latest-news","17":"tag-latestnews","18":"tag-naglowki","19":"tag-najwazniejsze-artykuly","20":"tag-nat_styl","21":"tag-nato","22":"tag-news","23":"tag-omp","24":"tag-pl","25":"tag-poland","26":"tag-polish","27":"tag-polska","28":"tag-polski","29":"tag-rosja","30":"tag-screening_general","31":"tag-swiat","32":"tag-top-stories","33":"tag-topstories","34":"tag-unia_europejska","35":"tag-usa","36":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115883523819552011","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/201426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=201426"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/201426\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/201427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=201426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=201426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=201426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}