{"id":202243,"date":"2026-01-13T18:03:12","date_gmt":"2026-01-13T18:03:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/202243\/"},"modified":"2026-01-13T18:03:12","modified_gmt":"2026-01-13T18:03:12","slug":"referendum-zmienilo-historie-grenlandii-oto-jak-wyspa-opuscila-ewg","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/202243\/","title":{"rendered":"Referendum zmieni\u0142o histori\u0119 Grenlandii. Oto jak wyspa opu\u015bci\u0142a EWG"},"content":{"rendered":"

Cho\u0107 prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych mo\u017ce o tym nie wiedzie\u0107, ok. 1000 r. pierwsi Europejczycy w historii pod wodz\u0105 Leifa Erikssona dotarli do Ameryki w\u0142a\u015bnie z Grenlandii. Bliskie relacje arktycznej wyspy, odkrytej wcze\u015bniej przez ojca Leifa, Eryka Rudego, z Europ\u0105 P\u00f3\u0142nocn\u0105 s\u0105 jeszcze starsze.<\/p>\n

Dalsza cz\u0119\u015b\u0107 artyku\u0142u znajduje si\u0119 pod materia\u0142em video: <\/p>\n

90 proc. eksportu Grenlandii to ryby i owoce morza<\/p>\n

Du\u0144ska kontrola nad Grenlandi\u0105 nie jest wi\u0119c rezultatem nowo\u017cytnego kolonializmu, ale du\u017co g\u0142\u0119bszych zwi\u0105zk\u00f3w. W bli\u017cszych nam czasach, czyli w XX w., Grenlandczycy postanowili jednak rozlu\u017ani\u0107 wi\u0119zi nie tylko z Dani\u0105, ale i z ca\u0142ym starym kontynentem. D\u0105\u017cenia do wi\u0119kszej autonomii, aspiracje niepodleg\u0142o\u015bciowe, a wreszcie zmiany prawnego statusu wyspy w du\u017cej mierze wynika\u0142y z interes\u00f3w ekonomicznych. Jakich?<\/p>\n

Czytaj te\u017c: Wystartowali! Ruszy\u0142 arktyczny wy\u015bcig miliarder\u00f3w w Grenlandii<\/a><\/p>\n

Czytaj tak\u017ce w BUSINESS INSIDER<\/p>\n

Nie b\u0119dzie przesady w stwierdzeniu, \u017ce gospodarka Grenlandii w ogromnym stopniu opiera si\u0119 na rybo\u0142\u00f3wstwie. Wed\u0142ug danych, kt\u00f3re przytacza Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego, ryby i owoce morza (przede wszystkim dorsze, halibuty i krewetki) stanowi\u0105 a\u017c 90 proc. eksportu wyspy. Ten za\u015b, jak podaj\u0105 oficjalne pa\u0144stwowe statystyki, w 2023 r. odpowiada\u0142 za 23 proc. grenlandzkiego PKB o wysoko\u015bci 3,3 mld dolar\u00f3w. Sektor odpowiada te\u017c za ok. 15 proc. zatrudnienia.<\/p>\n

\"Port<\/p>\n

Port w Nuuk, stolicy Grenlandii<\/p>\n

|
\n Lasse Jesper Pedersen \/ Shutterstock<\/p>\n

Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 pa\u0144stwowe przedsi\u0119biorstwo Royal Greenland, najwi\u0119ksza firma na wyspie b\u0119d\u0105ca \u015bwiatowym liderem w produkcji krewetek zimnowodnych oraz najwi\u0119ksza firma prywatna Polar Seafood. Pewne znaczenie nadal posiada te\u017c \u0142owiectwo, traktowane jako element kulturowej spu\u015bcizny Inuit\u00f3w. Biuro Analiz PE przytacza, \u017ce rocznie na Grenlandii poluje si\u0119 na 90 tys. fok.<\/p>\n

Europa zagro\u017ceniem dla \u0142owisk?<\/p>\n

Przywi\u0105zanie do tradycyjnej \u2014 cho\u0107 modernizowanej za pomoc\u0105 nowych technologii i floty \u2014 gospodarki mia\u0142o wp\u0142yw na stosunek Grenlandczyk\u00f3w do integracji europejskiej. W 1953 r. wyspa, ciesz\u0105ca si\u0119 wcze\u015bniej oficjalnym statusem kolonii, zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do Danii<\/a>, a nieca\u0142e dwie dekady p\u00f3\u017aniej, w 1972 r., jej mieszka\u0144cy jako du\u0144scy obywatele wzi\u0119li udzia\u0142 w referendum na temat cz\u0142onkostwa w Europejskiej Wsp\u00f3lnocie Gospodarczej (EWG). 70 proc. Grenlandczyk\u00f3w opowiedzia\u0142o si\u0119 przeciw do\u0142\u0105czeniu do prekursorki dzisiejszej UE, kt\u00f3r\u0105 postrzegano jako zagro\u017cenie dla dalszego swobodnego korzystania z naturalnych zasob\u00f3w grenlandzkiego wybrze\u017ca. <\/p>\n

Czytaj te\u017c: USA rozwa\u017caj\u0105 przekupienie mieszka\u0144c\u00f3w Grenlandii. Tyle mog\u0105 zaoferowa\u0107<\/a><\/p>\n

Dlaczego? Jednym z obszar\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracy w ramach EWG by\u0142o w\u0142a\u015bnie rybo\u0142\u00f3wstwo. Wsp\u00f3lna polityka w tym obszarze zosta\u0142a formalnie wyodr\u0119bniona w 1983 r., ale pierwsze rozporz\u0105dzenia reguluj\u0105ce ten obszar (pocz\u0105tkowo w ramach Wsp\u00f3lnej Polityki Rolnej) pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych.<\/p>\n

\"Statek<\/p>\n

Statek Royal Greenland, najwi\u0119kszej firmy na wyspie<\/p>\n

|
\n astudio \/ Shutterstock<\/p>\n

Grenlandczycy<\/a> chcieli zachowa\u0107 samodzieln\u0105 kontrol\u0119 nad swoimi \u0142owiskami i nie oddawa\u0107 cz\u0119\u015bci decyzyjno\u015bci w tym obszarze dalekim organom wsp\u00f3lnotowym. Obawiali si\u0119 wi\u0119c takich ogranicze\u0144 jak limity po\u0142owowe czy konieczno\u015bci otwarcia w\u0142asnych w\u00f3d dla rybak\u00f3w z innych pa\u0144stw. W referendum z 1972 r. na temat akcesji Danii do EWG przewa\u017cy\u0142y jednak g\u0142osy zwolennik\u00f3w integracji. Rok p\u00f3\u017aniej nordyckie kr\u00f3lestwo sta\u0142o si\u0119 cz\u0142onkiem Wsp\u00f3lnoty. Grenlandczycy, oddaleni od metropolii o tysi\u0105ce kilometr\u00f3w i obdarzeni silnym poczuciem odr\u0119bnej to\u017csamo\u015bci, zostali wi\u0119c „Europejczykami” wbrew w\u0142asnej woli. <\/p>\n

„Prosi\u0107 Bruksel\u0119 o zgod\u0119”<\/p>\n

Co ciekawe, inna zamorska posiad\u0142o\u015b\u0107 Danii, czyli Wyspy Owcze, nie mia\u0142a tego problemu. Od lat czterdziestych ubieg\u0142ego wieku Farerowie cieszyli si\u0119 bowiem rang\u0105 terytorium autonomicznego, kt\u00f3re nie musia\u0142o bra\u0107 udzia\u0142u w referendum akcesyjnym i podda\u0107 si\u0119 jego konsekwencjom. Podobnie jak Grenlandczykom, mieszka\u0144com Wysp Owczych<\/a> te\u017c nie spieszy\u0142o si\u0119 do integracji \u2014 ze zbli\u017conych, zwi\u0105zanych z dost\u0119pem do zasob\u00f3w rybnych, powod\u00f3w. Wyspy do dzi\u015b nie nale\u017c\u0105 wi\u0119c i nigdy nie nale\u017ca\u0142y do UE ani jej poprzedniczki. <\/p>\n

Grenlandczycy na mo\u017cliwo\u015b\u0107 opuszczenia EWG musieli jednak chwil\u0119 poczeka\u0107. Niezb\u0119dnym krokiem w tym kierunku by\u0142o uzyskanie statusu autonomii, co na mocy tzw. zasady Home rule nast\u0105pi\u0142o w 1979 r. Grenlandczycy zyskali mo\u017cliwo\u015b\u0107 samodzielnego decydowania m.in o takich obszarach jak edukacja czy ochrona zdrowia, w przypadku filaru w\u0142asnej gospodarki nadal musieli jednak, jak uj\u0105\u0142 to jeden z miejscowych polityk\u00f3w, „prosi\u0107 Bruksel\u0119 o zgod\u0119 na po\u0142\u00f3w w\u0142asnych ryb”.<\/p>\n

\"Po\u0142\u00f3w<\/p>\n

Po\u0142\u00f3w ryb u wybrze\u017cy Grenlandii<\/p>\n

|
\n Yongyut Kumsri \/ Shutterstock<\/p>\n

„Kwestia rybna” sta\u0142a si\u0119 wi\u0119c leitmotivem debaty nad, formalnie mo\u017cliwym od uzyskania autonomii, wyst\u0105pieniem z EWG. Decyzja nie by\u0142a jednak oczywista \u2014 poza ograniczeniami, przynale\u017cno\u015b\u0107 do Wsp\u00f3lnoty przynosi\u0142a te\u017c Grenlandii korzy\u015bci. Od 1973 do 1981 r. w ramach europejskich funduszy regionalnych na wysp\u0119 oraz innych inwestycji pop\u0142yn\u0119\u0142o \u0142\u0105cznie 962 mln du\u0144skich koron (suma w przybli\u017ceniu odpowiadaj\u0105ca dzisiejszym ok. 396 mln euro).<\/p>\n

Nie bez znaczenia by\u0142 te\u017c dost\u0119p do wsp\u00f3lnego europejskiego rynku. Jak w artykule „Wycofanie si\u0119 Grenlandii z Europejskiej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej. Konstruktywna analiza procesu podejmowania decyzji na poziomie rz\u0105dowym i spo\u0142ecznym” pisze badaczka Tatia Dolidze, zwolennicy wyj\u015bcia liczyli wi\u0119c na uk\u0142ad, kt\u00f3ry zachowa zalety cz\u0142onkostwa przy r\u00f3wnoczesnym odzyskaniu suwerenno\u015bci w priorytetowym obszarze.<\/p>\n

Pierwszy przypadek wyj\u015bcia<\/p>\n

Do referendum w sprawie wyst\u0105pienia dosz\u0142o 23 lutego 1982 r. Przy frekwencji si\u0119gaj\u0105cej prawie 75 proc. z kilkudziesi\u0119ciotysi\u0119cznej populacji wyspy opuszczenie EWG popar\u0142o 52 proc. g\u0142osuj\u0105cych. Decyzja wesz\u0142a w \u017cycie trzy lata p\u00f3\u017aniej \u2014 1 lutego 1985 r. Grenlandia \u2014 nadal stanowi\u0105c terytorium zale\u017cne Danii \u2014 wyst\u0105pi\u0142a z Europejskiej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej. <\/p>\n

Jak zauwa\u017cy\u0142 wtedy dziennikarz „The Guardian” Derek Brown, „green-exit” by\u0142 pierwszym przypadkiem opuszczenia struktur europejskich od przyj\u0119cia w 1957 r. w Rzymie Traktatu ustanawiaj\u0105cego Europejsk\u0105 Wsp\u00f3lnot\u0119 Gospodarcz\u0105. Na kolejne, dono\u015bniejsze wyj\u015bcie, kt\u00f3re wybra\u0142a ojczyzna Browna<\/a>, trzeba by\u0142o czeka\u0107 do 2020 r., ju\u017c jednak sam wynik grenlandzkiego referendum wywo\u0142a\u0142 w Brukseli niepok\u00f3j o stworzenie precedensu i mo\u017cliwy efekt zach\u0119ty dla eurosceptyk\u00f3w w innych pa\u0144stwach i regionach.<\/p>\n

\"Nuuk\"<\/p>\n

Nuuk<\/p>\n

|
\n Chris Christophersen \/ Shutterstock<\/p>\n

Tymczasem Grenlandczycy wyszli na ca\u0142ej sprawie ca\u0142kiem nie\u017ale. Ze statusem tzw. terytorium zamorskiego (ang. Oversea country and territory) wyspa posiada dzi\u015b umow\u0119 stowarzyszeniow\u0105 z UE, a jej eksport cieszy si\u0119 uprzywilejowanym dost\u0119pem do unijnego rynku. Grenlandia udost\u0119pnia swoje \u0142owiska europejskim partnerom (p\u0142atne sprzedawanie licencji by\u0142o jednym z pomys\u0142\u00f3w na zapewnienie wyspie dochod\u00f3w po wyj\u015bciu z EWG), w zamian otrzymuj\u0105c z Brukseli wsparcie finansowe.<\/p>\n

Czytaj te\u017c: Donald Trump chce kupi\u0107 Grenlandi\u0119. To nie pierwszy raz, gdy USA robi\u0105 co\u015b podobnego<\/a><\/p>\n

Miliony euro p\u0142yn\u0105 na Grenlandi\u0119<\/p>\n

Wed\u0142ug danych Biura Analiz PE, Grenlandia jest najwi\u0119kszym beneficjentem spo\u015br\u00f3d wszystkich stowarzyszonych z Uni\u0105 terytori\u00f3w zamorskich, a w latach 2021-2027 trafi do niej \u0142\u0105cznie 225 mln euro; niemal tyle ile do 12 pozosta\u0142ych terytori\u00f3w (w tym m.in Polinezji Francuskiej i Nowej Kaledonii). W listopadzie 2023 r. UE i Grenlandia zawar\u0142y dodatkowo strategiczne partnerstwo ws. dost\u0119pu do surowc\u00f3w krytycznych<\/a>, a wsp\u00f3\u0142praca dotyczy te\u017c inwestycji w zielone technologie.<\/p>\n

Nieocenionym wsparciem dla wyspy s\u0105 te\u017c dotacje bud\u017cetowe od rz\u0105du w Kopenhadze, kt\u00f3re, zgodnie z danymi z bazy Statista, w 2023 r. opiewa\u0142y na \u0142\u0105czn\u0105 sum\u0119 9,6 mld du\u0144skich koron \u2014 42 proc. grenlandzkiego PKB. „Zielona wyspa”, w stron\u0119 kt\u00f3rej zwracaj\u0105 si\u0119 dzi\u015b oczy ca\u0142ego \u015bwiata, znajduje si\u0119 w nie najgorszym po\u0142o\u017ceniu.<\/p>\n

\"Poziom<\/p>\n

Poziom eksportu i ceny owoc\u00f3w morza z Grenlandii<\/p>\n

|
\n Danmarks Nationalbank \/ Danmarks Nationalbank<\/p>\n

Prawdopodobnie jednak ryzyko z\u0142amania tabu niestosowania si\u0142y mi\u0119dzy sojusznikami \u2014 w przypadku aneksji przez USA \u2014 by\u0142oby mniejsze, gdyby formalne relacje Grenlandii z Europ\u0105 <\/a>by\u0142y silniej umocowane. W ostatnich dniach przybywa g\u0142os\u00f3w o potrzebie szybkiego do\u0142\u0105czenia wyspy do UE, nie wiadomo jednak, czy \u017c\u0105dny dost\u0119pu do surowc\u00f3w i szlak\u00f3w handlowych lokator Bia\u0142ego Domu nie oka\u017ce si\u0119 szybszy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Cho\u0107 prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych mo\u017ce o tym nie wiedzie\u0107, ok. 1000 r. pierwsi Europejczycy w historii pod wodz\u0105…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":202244,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[32,33,36,37,27,34,35,28,31,25,42,38,40,39,41,29,30,26],"class_list":{"0":"post-202243","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-naglowki","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-news","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-top-stories","24":"tag-topstories","25":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115889111412027252","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/202243","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=202243"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/202243\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/202244"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=202243"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=202243"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=202243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}