![\"\"](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/AFP__20250621__49FL9XK__v1__HighRes__IraqKurdsIranClimateWaterDroughtDam.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Prawa autorskie: Photo by Shwan MOHAMMED \/ AFPPhoto by Shwan MOHAM…<\/p>\n
Prawa autorskie: Photo by Shwan MOHAMMED \/ AFPPhoto by Shwan MOHAM…<\/p>\n
Zaloguj si\u0119, aby zapisa\u0107 na p\u00f3\u017aniej<\/p>\n
13 stycznia 2026<\/p>\n
Google News<\/a>Udost\u0119pnij na FacebookuUdost\u0119pnij na TwitterzeUdost\u0119pnij w mailu<\/p>\n \u201eZ\u0142e zarz\u0105dzanie infrastruktur\u0105 w Iranie dzia\u0142a jak reakcja \u0142a\u0144cuchowa: za\u0142amanie wodne uderza w rolnictwo, znikaj\u0105 miejsca pracy, ro\u015bnie migracja, a miasta przyjmuj\u0105 ludzi, kt\u00f3rych nie potrafi\u0105 obs\u0142u\u017cy\u0107\u201d \u2013 m\u00f3wi nam pochodz\u0105cy z Iranu analityk \u015brodowiskowy Nik Kowsar<\/p>\n Google News<\/a>Udost\u0119pnij na FacebookuUdost\u0119pnij na TwitterzeUdost\u0119pnij w mailu<\/p>\n Jakub Szymczak, OKO.press: Jak Iran znalaz\u0142 si\u0119 w dzisiejszej sytuacji gospodarczej? Jak\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 problem\u00f3w s\u0105 sankcje, a gdzie wina le\u017cy po stronie rz\u0105du ira\u0144skiego? <\/p>\n Nik Kowsar<\/a>, analityk sytuacji hydrologicznej i \u015brodowiskowej, bloger polityczny: Ten kryzys wynika przede wszystkim z czynnik\u00f3w wewn\u0119trznych. Sankcje s\u0105 na drugim planie. <\/p>\n W\u0142adza otrzyma\u0142a ju\u017c wiele ostrze\u017ce\u0144 i dobrze o tym wie. Ju\u017c w latach 80. ira\u0144scy eksperci sygnalizowali zagro\u017cenia: nadmierna liczba \u017ale przemy\u015blanych inwestycji, traktowanie rozwoju jako wylewania betonu, nieefektywne transfery do obywateli. <\/p>\n Zarz\u0105dzanie wodami gruntowymi przez ca\u0142y czas trwania Republiki Islamskiej sta\u0142o na niskim poziomie. Megaprojekty infrastrukturalne sta\u0142y si\u0119 kana\u0142em dla nepotyzmu i korupcji. <\/p>\n Wiem to z pierwszej r\u0119ki: w listopadzie 1988 roku m\u00f3j ojciec informowa\u0142 cz\u0142onk\u00f3w gabinetu Mir-Hosseina Musawiego o niebezpiecze\u0144stwie forsowania popytu ponad to, co mog\u0105 wytrzyma\u0107 ira\u0144skie zlewnie i warstwy wodono\u015bne. Cz\u0119\u015b\u0107 tego briefingu opiera\u0142a si\u0119 na raporcie, kt\u00f3ry t\u0142umaczy\u0142em \u2013 ostrzega\u0142 on, \u017ce cieplejszy klimat nasili stres wodny na ca\u0142ym Bliskim Wschodzie. Ju\u017c wtedy kierunek by\u0142 jasny. Nic w tym kierunku nie zrobiono. <\/p>\n Sankcje rzeczywi\u015bcie istniej\u0105 i s\u0105 dotkliwe. Ale re\u017cim mia\u0142 te\u017c w\u0142asn\u0105 sprawczo\u015b\u0107: m\u00f3g\u0142 prowadzi\u0107 polityk\u0119 zagraniczn\u0105 m\u0105drzej, by unikn\u0105\u0107 najgorszych sankcji, i m\u00f3g\u0142 zmniejszy\u0107 podatno\u015b\u0107 Iranu na skutki sankcji poprzez rozs\u0105dniejsze zarz\u0105dzanie \u017cywno\u015bci\u0105 i wod\u0105. <\/p>\n Nawet gdyby sankcje znikn\u0119\u0142y jutro, system nadal b\u0119dzie drenowa\u0142 warstwy wodono\u015bne, dop\u00f3ki nie zostan\u0105 z\u0142amane mechanizmy i sieci w\u0142adzy nagradzaj\u0105ce nadu\u017cywanie i betonocentryczny \u201erozw\u00f3j\u201d. <\/p>\n Podstawowy b\u0142\u0105d jest prosty: Iran powinien by\u0142 \u017cy\u0107 w \u015bwiadomo\u015bci ograniczenia istniej\u0105cych zasob\u00f3w wody i szanowa\u0107 \u015brodowiskowe prawa wodne. Zamiast tego traktowa\u0142 wody podziemne jakby by\u0142y niesko\u0144czone, zamieniaj\u0105c strategiczn\u0105 rezerw\u0119 w du\u017cej mierze nieodnawialny zas\u00f3b. <\/p>\n Jak po latach zaniedba\u0144 wygl\u0105da sytuacja gospodarki wodnej w Iranie? <\/p>\n Iran nie znajduje si\u0119 w stanie suszy. Iran jest dzi\u015b w stanie bankructwa wodnego.<\/p><\/blockquote>\n Przez dekady re\u017cim prowadzi\u0142 wodny deficyt: nadmiernie pompowano wod\u0119 z warstw wodono\u015bnych, budowano zbyt wiele tam, forsowano transfery mi\u0119dzyzlewniowe oraz rozwijano rolnictwo i przemys\u0142 o bardzo du\u017cym zapotrzebowaniu na wod\u0119 w miejscach, kt\u00f3re nie s\u0105 w stanie tego utrzyma\u0107. <\/p>\n Skutek nie jest przej\u015bciowy. Jest strukturalny: wysychaj\u0105ce rzeki, gin\u0105ce mokrad\u0142a, wyczerpane wody gruntowe i przyspieszaj\u0105ce osiadanie terenu. Tego nie da si\u0119 naprawi\u0107 jednym rokiem wysokich opad\u00f3w, jedn\u0105 now\u0105 tam\u0105 ani kampani\u0105 propagandow\u0105. Dzi\u015b przyszed\u0142 czas sp\u0142aty wodnego d\u0142ugu.<\/p>\n Czy problemy z wod\u0105 maj\u0105 wp\u0142yw na wybuch protest\u00f3w? <\/p>\n Woda jest wa\u017cnym czynnikiem, cho\u0107 nie jest no\u015bnym has\u0142em na transparentach. Ludzie mog\u0105 wychodzi\u0107 na ulice z powodu cen albo represji, ale trwa\u0142y deficyt wodny zamienia codzienne \u017cycie w upokorzenie: suche krany, kolejki po cysterny, zasolone studnie, martwe pola, blackouty wywo\u0142ane za\u0142amaniem systemu woda-energia. <\/p>\n To tak\u017ce nap\u0119dza bezrobocie, upadek rolnictwa, zamieranie ma\u0142ych firm, utrat\u0119 podstaw lokalnych gospodarek. Potem nast\u0119puje przymusowa migracja: wioski pustoszej\u0105, \u015brednie miasta si\u0119 wyludniaj\u0105, a ludzie nap\u0142ywaj\u0105 do miast, kt\u00f3re nie s\u0105 w stanie ich przyj\u0105\u0107. Przez to tworz\u0105 si\u0119 nowe dzielnice biedy. <\/p>\n Dlatego kryzys wodny to kryzys godno\u015bci. Pozbawia ludzi stabilno\u015bci, pracy i mo\u017cliwo\u015bci planowania \u017cycia. A kiedy pa\u0144stwo nie potrafi zapewni\u0107 podstaw i karze za skar\u017cenie si\u0119, gniew nie znika. Wzmacnia si\u0119 i rozprzestrzenia si\u0119. <\/p>\n Tymczasem \u2013 jak m\u00f3wisz \u2013 nie tylko nie wida\u0107 nadziei na popraw\u0119, ale podobne b\u0142\u0119dy w zarz\u0105dzaniu dotycz\u0105 ka\u017cdej cz\u0119\u015bci gospodarki. <\/p>\n Z\u0142e zarz\u0105dzanie infrastruktur\u0105 w Iranie dzia\u0142a jak reakcja \u0142a\u0144cuchowa: za\u0142amanie wodne uderza w rolnictwo, znikaj\u0105 miejsca pracy, ro\u015bnie migracja, a miasta przyjmuj\u0105 ludzi, kt\u00f3rych nie potrafi\u0105 obs\u0142u\u017cy\u0107. <\/p>\n Us\u0142ugi miejskie si\u0119 pogarszaj\u0105, racjonowanie si\u0119 rozszerza, zaufanie upada. Tragedia Iranu polega na tym, \u017ce to za\u0142amanie nie wynika z czynnik\u00f3w naturalnych, uwarunkowa\u0144 geograficznych i przyrodniczych. <\/p>\n Przez tysi\u0105ce lat wody gruntowe, zarz\u0105dzane za pomoc\u0105 kanat\u00f3w<\/a> i \u015bcis\u0142ych spo\u0142ecznych regu\u0142 poboru wody, stanowi\u0142y filar zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Ostatnie mniej wi\u0119cej 75 lat rozwoju opartego na pompach, megaprojektach i politycznej kontroli przekroczy\u0142o te granice. Znormalizowa\u0142o nadmierny pob\u00f3r i zamieni\u0142o strategiczne rezerwy w codzienny bankomat bez limitu. <\/p>\n Co mo\u017cna zrobi\u0107, by naprawi\u0107 t\u0119 sytuacj\u0119? <\/p>\n Droga wyj\u015bcia jest nudna, trudna i konkretna, bo rzeczywisto\u015b\u0107 nie przejmuje si\u0119 has\u0142ami. <\/p>\n I wreszcie: zdecentralizowa\u0107 odporno\u015b\u0107 \u2013 da\u0107 realn\u0105 w\u0142adz\u0119 gminom i radom zlewniowym, a nie tylko dekretom z Teheranu. <\/p>\n Sp\u00f3jrzmy jeszcze na inny kluczowy sektor ira\u0144skiej gospodarki. Iran posiada du\u017ce z\u0142o\u017ca ropy naftowej, ale sektor naftowy nie jest dzi\u015b w dobrej kondycji. Dlaczego? <\/p>\n Sektor naftowy Iranu utkn\u0105\u0142 w trzech wymiarach. <\/p>\n Do tego Iran nie zarz\u0105dza\u0142 m\u0105drze wsp\u00f3lnymi polami naftowymi i gazowymi w Zatoce Perskiej, kt\u00f3re dzieli z arabskimi s\u0105siadami. Kraje po drugiej stronie Zatoki dzia\u0142aj\u0105 szybciej i efektywniej, a Iran zostaje w tyle, trac\u0105c potencjalny doch\u00f3d. <\/p>\n A korupcja nie jest problemem pobocznym \u2013 jest centralna. Szara strefa z ery sankcji stworzy\u0142a pot\u0119\u017cnych beneficjent\u00f3w, kt\u00f3rzy zarabiaj\u0105 na nieprzejrzystych sprzeda\u017cach i przemycie. Te oligarchiczne sieci maj\u0105 ju\u017c swoje odciski w systemie, wi\u0119c reforma nie jest tylko techniczna \u2013 zagra\u017ca ugruntowanym interesom, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 si\u0119 broni\u0107. <\/p>\n Prezydent Pezeszkian zaproponowa\u0142 kilka reform gospodarczych: cz\u0119\u015bciowe uwolnienie kursu riala, niewielkie transfery do gospodarstw domowych. Te ruchy maj\u0105 szans\u0119 na uspokojenie sytuacji? <\/p>\n Patrz\u0105c na ostatnie wydarzenia: likwidacja preferencyjnego kursu walutowego mocno uderzy\u0142a w ma\u0142ych kupc\u00f3w bazarowych, a szok szybko si\u0119 rozla\u0142, zw\u0142aszcza w i tak zubo\u017ca\u0142ych regionach. Zmiana szefa banku centralnego bez dyscypliny fiskalnej i realnej walki z korupcj\u0105 to tylko przestawianie krzese\u0142 na ton\u0105cym statku. <\/p>\n Reforma subsydi\u00f3w mo\u017ce te\u017c bardzo szybko si\u0119 obr\u00f3ci\u0107 przeciwko w\u0142adzy. Te posuni\u0119cia mog\u0105 na papierze kupi\u0107 troch\u0119 czasu. Nie odbudowuj\u0105 zaufania. <\/p>\n Patrz\u0105c z zewn\u0105trz \u2013 jak du\u017ce s\u0105 dzi\u015b protesty i gdzie mog\u0105 nas zaprowadzi\u0107? <\/p>\n Moim zdaniem kluczowa wcale nie jest liczebno\u015b\u0107 protest\u00f3w. Liczy si\u0119 ich trwa\u0142o\u015b\u0107, rozprzestrzenienie geograficzne i udzia\u0142 r\u00f3\u017cnych sektor\u00f3w \u2013 handlowc\u00f3w, robotnik\u00f3w, student\u00f3w, prowincjonalnych miasteczek. Oraz zdolno\u015b\u0107 i wola re\u017cimu do represji. <\/p>\n Wy\u0142\u0105czenie komunikacji i brutalne st\u0142umienie pokazuj\u0105 strach na g\u00f3rze, ale tak\u017ce przypominaj\u0105, \u017ce pa\u0144stwo wci\u0105\u017c dysponuje du\u017c\u0105 si\u0142\u0105. Je\u015bli strajki si\u0119 rozwin\u0105 i koordynacja si\u0119 poprawi, sufit b\u0119dzie r\u00f3s\u0142 bardzo szybko. Bez organizacji niepokoje mog\u0105 by\u0107 ogromne, ale trudniej przeku\u0107 uliczny \u017car w polityczne rezultaty. <\/p>\n Co mo\u017ce wydarzy\u0107 si\u0119 w najbli\u017cszych tygodniach? <\/p>\n Widz\u0119 kilka \u015bcie\u017cek, a bardzo du\u017co zale\u017cy od tego, jak Stany Zjednoczone i szersza spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowa zareaguj\u0105 na represje. Wy\u0142\u0105czenie komunikacji nie jest usterk\u0105 techniczn\u0105 \u2013 to celowy cios w spo\u0142eczny bunt. <\/p>\n Czym dzisiejsza sytuacja r\u00f3\u017cni si\u0119 od 2017 i 2019 roku, gdy Ira\u0144czycy r\u00f3wnie\u017c t\u0142umnie wychodzili na ulic\u0119 z powod\u00f3w gospodarczych? <\/p>\n W 2017 roku zapalnikiem by\u0142a sytuacja gospodarcza, a protesty szybko rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 na ca\u0142y kraj, cz\u0119sto w obszarach ju\u017c dotkni\u0119tych niedoborami wody i lokalnym upadkiem. <\/p>\n W 2019 roku iskr\u0105 by\u0142a podwy\u017cka cen paliwa, po czym nast\u0105pi\u0142a b\u0142yskawiczna eskalacja i wyj\u0105tkowo brutalna pacyfikacja. Dzisiaj wygl\u0105da to inaczej, poniewa\u017c zdolno\u015bci pa\u0144stwa wydaj\u0105 si\u0119 bardziej kruche w podstawowych sprawach: woda, pr\u0105d, stabilno\u015b\u0107 waluty, codzienne rz\u0105dzenie. <\/p>\n Frustracja jest bardziej skoncentrowana na przetrwaniu i godno\u015bci: nie tylko \u201ejestem biedny\u201d, ale \u201eto pa\u0144stwo nie potrafi prowadzi\u0107 kraju\u201d. <\/p>\n Awaria systemu woda-energia-infrastruktura dotyka bezpo\u015brednio wi\u0119cej gospodarstw domowych, a nieufno\u015b\u0107 jest g\u0142\u0119bsza \u2013 znacznie mniej ludzi wierzy w wewn\u0119trzne cykle reform czy obietnice wyborcze. <\/p>\n Jakie jest najlepsze, ale realistyczne rozwi\u0105zanie dzisiejszej sytuacji? <\/p>\n M\u00f3j preferowany, wci\u0105\u017c realistyczny wynik, to mo\u017cliwy do przeprowadzenia proces przej\u015bciowy, kt\u00f3ry unika zemsty na rz\u0105dz\u0105cych, ale jednocze\u015bnie domaga si\u0119 poci\u0105gni\u0119cia winnych do odpowiedzialno\u015bci. Potrzebna jest konstytucja oparta na prawach cz\u0142owieka, kt\u00f3ra traktuje \u015brodowisko jako publiczny powierniczy maj\u0105tek, a nie \u0142up w\u0142adzy. <\/p>\n To oznacza realne mechanizmy kontroli i ograniczenia w\u0142adzy \u2013 bo tego brakuje w nowoczesnej historii Iranu. Oznacza to tak\u017ce wypchni\u0119cie sektora bezpiecze\u0144stwa z gospodarki: usuni\u0119cie Korpusu Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji Islamskiej i jego sieci z zarz\u0105dzania wod\u0105, budownictwem, portami itd. <\/p>\n Zadaniem w\u0142adzy przej\u015bciowej powinno by\u0107 prozaiczne: chroni\u0107 \u017cycie, przywr\u00f3ci\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107, utrzyma\u0107 podstawowe us\u0142ugi i przygotowa\u0107 wiarygodne wybory. Potrzebne s\u0105 zabezpieczenia: niezale\u017cne s\u0105dy, dziennikarstwo \u015bledcze, audyty i nadz\u00f3r spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego, \u017ceby system nie przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 po prostu w zliberalizowan\u0105 oligarchi\u0119. <\/p>\n Na koniec potrzebny jest narodowy reset w sprawie wody: zarz\u0105dzanie popytem, limity na wody gruntowe, przejrzysto\u015b\u0107, egzekwowalne oceny oddzia\u0142ywania \u015brodowiskowego i spo\u0142ecznego oraz koniec z udawaniem polityki przez patronat. <\/p>\n Iran nie potrzebuje kolejnego zbawcy. Potrzebuje regu\u0142, kt\u00f3re dotycz\u0105 lider\u00f3w politycznych, kt\u00f3rych mo\u017cna rozliczy\u0107.<\/p>\n ; Dziennikarz OKO.press od 2018 roku, wsp\u00f3\u0142kierownik dzia\u0142u spo\u0142eczno-gospodarczego (razem z Katarzyn\u0105 Kojzar). Publikowa\u0142 te\u017c m.in. w Res Publice Nowej, Miesi\u0119czniku ZNAK i magazynie \u201eKontakt\u201d. Absolwent Polskiej Szko\u0142y Reporta\u017cu, arabistyki na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu i historii na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie. Autor reporta\u017cu historycznego „Ja \u0142ebk\u00f3w nie dawa\u0142em. Procesy przed \u017bydowskim S\u0105dem Spo\u0142ecznym” (Czarne, 2022) o powojennych rozliczeniach wewn\u0105trz polskiej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. W OKO.press pisze g\u0142\u00f3wnie o gospodarce i polityce mi\u0119dzynarodowej oraz Bliskim Wschodzie.<\/p>\n Dziennikarz OKO.press od 2018 roku, wsp\u00f3\u0142kierownik dzia\u0142u spo\u0142eczno-gospodarczego (razem z Katarzyn\u0105 Kojzar). Publikowa\u0142 te\u017c m.in. w Res Publice Nowej, Miesi\u0119czniku ZNAK i magazynie \u201eKontakt\u201d. Absolwent Polskiej Szko\u0142y Reporta\u017cu, arabistyki na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu i historii na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie. Autor reporta\u017cu historycznego „Ja \u0142ebk\u00f3w nie dawa\u0142em. Procesy przed \u017bydowskim S\u0105dem Spo\u0142ecznym” (Czarne, 2022) o powojennych rozliczeniach wewn\u0105trz polskiej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. W OKO.press pisze g\u0142\u00f3wnie o gospodarce i polityce mi\u0119dzynarodowej oraz Bliskim Wschodzie.<\/p>\n Copyright \u00a9 2016 – 2026. Made with love by OKO.press team. All Rights Reserved.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Prawa autorskie: Photo by Shwan MOHAMMED \/ AFPPhoto by Shwan MOHAM… Prawa autorskie: Photo by Shwan MOHAMMED \/…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":202769,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[32,33,36,37,27,34,35,28,31,25,42,38,40,39,41,29,30,26],"class_list":{"0":"post-202768","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-naglowki","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-naglowki","16":"tag-najwazniejsze-artykuly","17":"tag-news","18":"tag-pl","19":"tag-poland","20":"tag-polish","21":"tag-polska","22":"tag-polski","23":"tag-top-stories","24":"tag-topstories","25":"tag-wiadomosci"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115890267379034372","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/202768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=202768"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/202768\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/202769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=202768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=202768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=202768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n
\n
<\/a>Jakub Szymczak <\/a><\/p>\n