{"id":208908,"date":"2026-01-16T16:11:12","date_gmt":"2026-01-16T16:11:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/208908\/"},"modified":"2026-01-16T16:11:12","modified_gmt":"2026-01-16T16:11:12","slug":"polscy-naukowcy-odkryli-nowy-typ-planet-ministerstwo-obcielo-im-srodki-na-istnienie-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/208908\/","title":{"rendered":"Polscy naukowcy odkryli nowy typ planet. Ministerstwo obci\u0119\u0142o im \u015brodki na istnienie"},"content":{"rendered":"

Marcin Wyrwa\u0142: 1 stycznia w presti\u017cowym tygodniku naukowym „Science” ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142, kt\u00f3rego jest pan jednym z g\u0142\u00f3wnych autor\u00f3w. Artyku\u0142 informuje o odkryciu nowego typu planet przez mi\u0119dzynarodowy zesp\u00f3\u0142. Kluczow\u0105 rol\u0119 w nim odgrywali naukowcy z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Jakiej skali jest to odkrycie w \u015bwiatowej astronomii? <\/p>\n

Dr Przemys\u0142aw Mr\u00f3z: Rzeczywi\u015bcie jest to du\u017ca rzecz i nazywamy j\u0105 odkryciem dekady, poniewa\u017c z takimi wydarzeniami w nauce mamy do czynienia niezwykle rzadko. Chodzi tu o odkrycie nowego typu cia\u0142 niebieskich. Takimi osi\u0105gni\u0119ciami by\u0142y na przyk\u0142ad odkrycia pierwszych planet pozas\u0142onecznych czy pulsar\u00f3w. My po raz pierwszy dowiedli\u015bmy istnienia nowej klasy planet pozas\u0142onecznych \u2014 planet swobodnych.<\/p>\n

Czym takie planety r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od dotychczas znanych planet, cho\u0107by od Ziemi? <\/p>\n

S\u0105 to planety, kt\u00f3re nie kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 \u017cadnej gwiazdy, tak jak to si\u0119 dzieje w\u0142a\u015bnie w naszym Uk\u0142adzie S\u0142onecznym, lecz podr\u00f3\u017cuj\u0105 samotnie w przestrzeni kosmicznej.<\/p>\n

Koncepcja swobodnych planet nie jest nowa. Pisali o nich wielcy autorzy science fiction, jak Stanis\u0142aw Lem, bracia Strugaccy czy Poul Anderson. <\/p>\n

Oczywi\u015bcie, takie obiekty istniej\u0105 w wyobra\u017ani tw\u00f3rc\u00f3w science fiction. Jednym z najpopularniejszych w historii chi\u0144skiej kinematografii jest film „W\u0119druj\u0105ca Ziemia” z 2019 r., kt\u00f3ry opowiada w\u0142a\u015bnie o takiej samotnej planecie.<\/p>\n

Ale naukowcy tak\u017ce rozwa\u017cali wyst\u0119powanie tego typu planet. Od ko\u0144ca lat 90. tworzyli symulacje komputerowe opisuj\u0105ce formowanie si\u0119 uk\u0142ad\u00f3w planetarnych, kt\u00f3re wskazywa\u0142y, \u017ce planety mog\u0105 by\u0107 z nich wyrzucane. W szczeg\u00f3lno\u015bci pewne w\u0142asno\u015bci Uk\u0142adu S\u0142onecznego sugeruj\u0105, \u017ce istnia\u0142a w nim co najmniej jedna dodatkowa planeta, kt\u00f3ra zosta\u0142a wyrzucona poza obszar oddzia\u0142ywania S\u0142o\u0144ca. Ale co innego przewidywa\u0107 teoretycznie, \u017ce takie obiekty mog\u0105 istnie\u0107, a co innego \u2014 to udowodni\u0107.<\/p>\n

Od 2017 r. odkrywali\u015bmy pewne kandydatki na planety swobodne. Jednak nie mogli\u015bmy zmierzy\u0107 ich masy, a masa jest tym parametrem, kt\u00f3ry decyduje, czy dany obiekt zaklasyfikujemy jako planet\u0119, czy jako gwiazd\u0119, czy jako br\u0105zowego kar\u0142a, czyli co\u015b pomi\u0119dzy.<\/p>\n

Musieli\u015bcie wi\u0119c j\u0105 „zwa\u017cy\u0107”. W jaki spos\u00f3b to zrobili\u015bcie? <\/p>\n

Za pomoc\u0105 tzw. mikrosoczewkowania grawitacyjnego w ramach naszego projektu OGLE [Optical Gravitational Lensing Experiment], czyli takiej techniki, w kt\u00f3rej jeste\u015bmy \u015bwiatowymi ekspertami. Co ciekawe, mikrosoczewkowanie grawitacyjne zosta\u0142o przewidziane na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego wieku przez Alberta Einsteina<\/a> w ramach jego og\u00f3lnej teorii wzgl\u0119dno\u015bci. Jednak dopiero my prze\u0142o\u017cyli\u015bmy jego teori\u0119 na realne dzia\u0142anie.<\/p>\n

\"WizjaJ. Skowron \/ \u00a9 \u00a0J. Skowron \/ OGLE<\/p>\n

Wizja artystyczna zjawiska mikrosoczewkowania grawitacyjnego KMT-2024-BLG-0792\/OGLE-2024-BLG-0516, obserwowanego r\u00f3wnocze\u015bnie z obserwatori\u00f3w ziemskich i z satelity Gaia. <\/p>\n

Jak to dzia\u0142a? <\/p>\n

Mikrosoczewkowanie grawitacyjne zachodzi w wyniku zakrzywienia i skupienia promieni \u015bwietlnych przez grawitacj\u0119 masywnych obiekt\u00f3w. Gdy w trakcie obserwacji przez teleskop jaki\u015b masywny obiekt przechodzi dok\u0142adnie na linii pomi\u0119dzy Ziemi\u0105 a jak\u0105\u015b dalsz\u0105 gwiazd\u0105, to jego grawitacja dzia\u0142a jak ogromna soczewka, kt\u00f3ra skupia \u015bwiat\u0142o tej gwiazdy i powoduje jej chwilowe poja\u015bnienie. Mikrosoczewkowanie nie zale\u017cy od jasno\u015bci obiektu-soczewki, pozwala nam wi\u0119c na odkrywanie obiekt\u00f3w ciemnych, kt\u00f3re wymykaj\u0105 si\u0119 tradycyjnym metodom obserwacyjnym.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b uda\u0142o nam si\u0119 odkry\u0107 pierwsze kandydatki na planety swobodne. W tym konkretnym przypadku kluczowe by\u0142o to, \u017ce jednocze\u015bnie prowadzili\u015bmy obserwacje z powierzchni Ziemi, w tym ze stacji obserwacyjnej naszego uniwersytetu w Las Campanas na pustyni Atacama w Chile, oraz z sondy kosmicznej Gaia<\/a> odleg\u0142ej od Ziemi o 1,5 mln km. Dzi\u0119ki temu, \u017ce obserwowali\u015bmy to zjawisko z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych perspektyw, byli\u015bmy w stanie okre\u015bli\u0107, gdzie dok\u0142adnie znajduje si\u0119 planeta i jak\u0105 ma mas\u0119.<\/p>\n

\"ObserwatoriumKrzysztof Ulaczyk \/ Krzysztof Ulaczyk<\/p>\n

Obserwatorium Las Campanas w Chile.<\/p>\n

Sk\u0105d wiedzieli\u015bcie, \u017ce nie jest to jedna z planet tradycyjnych uk\u0142ad\u00f3w planetarnych? <\/p>\n

Poniewa\u017c zaobserwowali\u015bmy tylko jedno kr\u00f3tkotrwa\u0142e poja\u015bnienie badanej gwiazdy. Gdyby w pobli\u017cu naszej planety znajdowa\u0142a si\u0119 gwiazda, to zobaczyliby\u015bmy drugie, d\u0142u\u017csze poja\u015bnienie wywo\u0142ane jej obecno\u015bci\u0105. Nasze obserwacje wykluczaj\u0105 obecno\u015b\u0107 takiej gwiazdy w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 20-30 jednostek astronomicznych od planety, a jedna jednostka astronomiczna to \u015brednia odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy Ziemi\u0105 a S\u0142o\u0144cem.<\/p>\n

Ta nowa planeta nosi nazw\u0119 KMT-2024-BLG-0792\/OGLE-2024-BLG-0516. Co o niej wiadomo? <\/p>\n

Jest to planeta nieco mniejsza od Saturna<\/a>. Jej masa jest 70 razy wi\u0119ksza od Ziemi. Prawdopodobnie jest to wi\u0119c planeta lodowo-gazowa. Znajduje si\u0119 ok. 10 tys. lat \u015bwietlnych od Ziemi. W skali kosmicznej jest to stosunkowo niedaleko, ale dla nas jest to ogromna odleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Czy b\u0119dzie Nobel? <\/p>\n

Czy opr\u00f3cz warto\u015bci poznawczych wasze odkrycie ma jaki\u015b aspekt czysto praktyczny? <\/p>\n

Astronomia jest nauk\u0105 czysto podstawow\u0105. Niemniej jednak badania astronomiczne, inspirowane takimi odkryciami, mog\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 na rozw\u00f3j lokalnego przemys\u0142u, w tym przypadku na przyk\u0142ad mo\u017ce by\u0107 to produkcja specjalistycznych teleskop\u00f3w i detektor\u00f3w.<\/p>\n

Przypomn\u0119, \u017ce kluczowe w naszym odkryciu by\u0142y jednoczesne obserwacje z Ziemi i oddalonej sondy kosmicznej. Polskie firmy ju\u017c produkuj\u0105 teleskopy kosmiczne, zwykle na u\u017cytek obserwacji Ziemi, na przyk\u0142ad dla wojska. Jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby taki teleskop odwr\u00f3ci\u0107, \u017ceby zamiast na Ziemi\u0119 patrzy\u0142 w niebo i poszukiwa\u0142 nowych obiekt\u00f3w. Mo\u017cemy mie\u0107 zatem teleskopy podw\u00f3jnego zastosowania.<\/p>\n

Inwestycje w polskie misje naukowe ogromnie przyspieszy\u0142yby rozw\u00f3j firm naszego sektora kosmicznego.<\/p>\n

Wracaj\u0105c do wagi waszego odkrycia, kiedy w 1995 r. szwajcarscy astronomowie Michel Mayor i Didier Queloz odkryli pierwsz\u0105 planet\u0119 pozas\u0142oneczn\u0105 przy gwie\u017adzie podobnej do S\u0142o\u0144ca, otrzymali za to Nagrod\u0119 Nobla. Skala waszego odkrycia jest podobna. Czy mo\u017cemy wi\u0119c spodziewa\u0107 si\u0119 tej nagrody dla polskich astronom\u00f3w? <\/p>\n

Konkurencja do Nagrody Nobla jest bardzo du\u017ca. Astronomowie z projektu OGLE otrzymali ju\u017c wiele presti\u017cowych mi\u0119dzynarodowych nagr\u00f3d, nie jest wykluczone, \u017ce to odkrycie zostanie w podobny spos\u00f3b uhonorowane, ale nie wiem, czy b\u0119dzie to a\u017c Nagroda Nobla. Inna sprawa, \u017ce na tak\u0105 nagrod\u0119 czeka si\u0119 zwykle dziesi\u0105tki lat po odkryciu.<\/p>\n

Mayor i Queloz czekali na swoj\u0105 24 lata. <\/p>\n

To i tak szybko, bo nierzadko na Nagrod\u0119 Nobla trzeba czeka\u0107 nawet 30 lub 40 lat.<\/p>\n

\u0141eb w \u0142eb z Harvardem <\/p>\n

Ilu naukowc\u00f3w liczy Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego?<\/p>\n

To oko\u0142o 20 os\u00f3b.<\/p>\n

A ilu naukowc\u00f3w licz\u0105 najmocniejsze wydzia\u0142y astronomii na \u015bwiecie, jak Harvard czy Caltech? <\/p>\n

To s\u0105 setki os\u00f3b.<\/p>\n

A jednak w wielu dziedzinach konkurujecie z nimi jak r\u00f3wny z r\u00f3wnym, a w niekt\u00f3rych nawet ich przewy\u017cszacie. <\/p>\n

Mog\u0119 nieskromnie powiedzie\u0107, \u017ce je\u015bli chodzi o mikrosoczewkowanie grawitacyjne i jego zastosowania, w tym poszukiwanie i badanie planet pozas\u0142onecznych, planet swobodnych, czarnych dziur, a tak\u017ce badania gwiazd zmiennych czy \u017ar\u00f3de\u0142 fal grawitacyjnych, to nale\u017cymy do \u015bwiatowej czo\u0142\u00f3wki. Jest to potwierdzone naszymi licznymi publikacjami w najbardziej presti\u017cowych czasopismach naukowych jak „Nature” czy „Science”.<\/p>\n

Jak to mo\u017cliwe, skoro tam pracuj\u0105 setki naukowc\u00f3w z bud\u017cetami liczonymi w milionach dolar\u00f3w, a bud\u017cet naszego obserwatorium ledwie si\u0119 spina, je\u015bli w og\u00f3le? <\/p>\n

W tym roku bud\u017cet na nasze Obserwatorium by\u0142 jednym z najni\u017cszych w ostatnich kilkunastu latach. To nie jest oczywi\u015bcie tylko problem Obserwatorium, ale og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c niskich wydatk\u00f3w na nauk\u0119 w Polsce, dlatego w wielu dziedzinach jest nam bardzo trudno konkurowa\u0107 z Europ\u0105 Zachodni\u0105 czy Stanami Zjednoczonymi lub jest to wr\u0119cz niemo\u017cliwe.<\/p>\n

Nam p\u00f3ki co udaje si\u0119 zachowa\u0107 ten bardzo wysoki poziom, poniewa\u017c mamy bardzo dobry pomys\u0142 naukowy, czyli projekt mikrosoczewkowania grawitacyjnego OGLE, dzi\u0119ki kt\u00f3remu od ponad 30 lat prowadzimy systematyczne obserwacje niemal dw\u00f3ch miliard\u00f3w gwiazd i dokonujemy wielu prze\u0142omowych odkry\u0107.<\/p>\n

Odkrywcy bez finansowania <\/p>\n

Do niskich bud\u017cet\u00f3w na nauk\u0119 jeste\u015bmy przyzwyczajeni. Jednak wasz wyj\u0105tkowy w skali \u015bwiatowej projekt OGLE opiera si\u0119 na ministerialnych grantach. Jak to si\u0119 dzieje, \u017ce niemal w tym samym czasie, kiedy zesp\u00f3\u0142 OGLE osi\u0105ga prze\u0142omowy sukces naukowy, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego nie przyznaje grantu na utrzymanie infrastruktury tego zespo\u0142u? <\/p>\n

Trudno mi to wyt\u0142umaczy\u0107. Zwykle takie finansowanie jest przyznawane w ramach konkursu na utrzymanie aparatury naukowo-badawczej (tzw. SPUB) na trzy lata, i tak w\u0142a\u015bnie wnioskowali\u015bmy. Pocz\u0105tkowo ministerstwo w og\u00f3le odm\u00f3wi\u0142o finansowania, a po naszym odwo\u0142aniu przyzna\u0142o nam je, ale tylko na rok. Mimo \u017ce od dekad osi\u0105gamy wyniki na \u015bwiatowym poziomie, musimy funkcjonowa\u0107 w niestabilnej sytuacji finansowej, co jest mocno frustruj\u0105ce, i koncentrowa\u0107 si\u0119 na zajmuj\u0105cym cenny czas pisaniu odwo\u0142a\u0144. Zobaczymy, co b\u0119dzie w tym roku, bo z konieczno\u015bci ponownie aplikowali\u015bmy o nasze dalsze istnienie.<\/p>\n

Do pe\u0142nego zestawu waszych problem\u00f3w nale\u017cy doda\u0107 jedyne w Polsce obserwatorium astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego w Ostrowiku, kt\u00f3re jak s\u0142ysz\u0119, tak\u017ce jest na granicy przetrwania? <\/p>\n

Obserwatorium w Ostrowiku jest niezwykle wa\u017cne dla naszego funkcjonowania. Mamy dwie stacje obserwacyjne. Jedna znajduje si\u0119 w Obserwatorium Las Campanas w Chile, w miejscu, w kt\u00f3rym panuj\u0105 jedne z najlepszych na \u015bwiecie warunk\u00f3w do prowadzenia obserwacji nieba z uwagi na pogod\u0119, stabiln\u0105 atmosfer\u0119 oraz du\u017ce zaciemnienie tego obszaru.<\/p>\n

Jednak aby najlepsi studenci mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu do Chile, najpierw musz\u0105 wyszkoli\u0107 si\u0119 w Ostrowiku, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 40 km od Warszawy. W samym obserwatorium te\u017c s\u0105 prowadzone badania naukowe. Obserwatorium faktycznie jest w kiepskiej sytuacji finansowej, a dodatkowo mieli\u015bmy tam w ostatnich latach tak\u017ce przygody innego typu.<\/p>\n

\"ObserwatoriumMaciej Mucha \/ Maciej Mucha<\/p>\n

Obserwatorium w Ostrowiku.<\/p>\n

Na granicy przetrwania <\/p>\n

Jakie to przygody? <\/p>\n

Aby prowadzi\u0107 skuteczne obserwacje ciemnego nieba, teleskop musi by\u0107 po\u0142o\u017cony w rejonie du\u017cego zaciemnienia, z dala od sztucznych \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a. Tymczasem kiedy Generalna Dyrekcja Dr\u00f3g Krajowych budowa\u0142a szos\u0119 S17 z Warszawy do Lublina, to w pierwszej wersji projektu jeden z w\u0119z\u0142\u00f3w drogowych, wraz z pe\u0142nym o\u015bwietleniem, mia\u0142 si\u0119 znale\u017a\u0107 nad naszym teleskopem. Na szcz\u0119\u015bcie po naszych interwencjach ten w\u0119ze\u0142 uda\u0142o si\u0119 przenie\u015b\u0107 nieco dalej.<\/p>\n

Od lat obserwatorium jest tak\u017ce obudowywane infrastruktur\u0105 miejsk\u0105. S\u0105 wyliczenia, \u017ce je\u015bli deweloperzy postawi\u0105 w tej okolicy jeszcze sze\u015b\u0107 dom\u00f3w, to istnienie tego obserwatorium straci sens ze wzgl\u0119du na nadmierne zanieczyszczenie \u015bwietlne. <\/p>\n

Tu si\u0119 \u015bcieraj\u0105 dwie racje, naukowc\u00f3w i deweloper\u00f3w. Jednak rzeczywi\u015bcie mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce z powodu rozwoju mieszkalnictwa i przemys\u0142u na tym terenie, ju\u017c nied\u0142ugo nie b\u0119dziemy mogli prowadzi\u0107 \u017cadnych istotnie naukowo obserwacji w Ostrowiku. W\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em<\/a>.<\/p>\n

Czy ta sytuacja nie poci\u0105gnie za sob\u0105 pewnego przyczynowo-skutkowego \u0142a\u0144cucha, kt\u00f3ry doprowadzi do degradacji naszej infrastruktury naukowej, a nast\u0119pnie samych naukowc\u00f3w? <\/p>\n

Zamkni\u0119cie obserwatorium w Ostrowiku na pewno poskutkuje tym, \u017ce nasi studenci nie b\u0119d\u0105 mieli praktycznego do\u015bwiadczenia w prowadzeniu obserwacji astronomicznych. Co z kolei mo\u017ce si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 na to, \u017ce b\u0119dzie nam trudniej znale\u017a\u0107 dobrych obserwator\u00f3w do Chile.<\/p>\n

\"StudenciMonika Sitek \/ Monika Sitek<\/p>\n

Studenci podczas pracy w obserwatorium w Ostrowiku.<\/p>\n

Setki planet w planach <\/p>\n

Kiedy tego s\u0142ucham, to odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce nasi naukowcy funkcjonuj\u0105 nie przy wsparciu pa\u0144stwowych instytucji, jak cho\u0107by wspomnianego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego, ale wbrew nim. Je\u015bli jednak uda wam si\u0119 przewalczy\u0107 przetrwanie tak wa\u017cnego o\u015brodka naukowego, jakim jest Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, to jakie s\u0105 dalsze plany, cho\u0107by w odniesieniu do odkrytych w\u0142a\u015bnie planet swobodnych? <\/p>\n

Na razie mamy tylko jedn\u0105 tak\u0105 potwierdzon\u0105 planet\u0119, wi\u0119c oczywi\u015bcie chcieliby\u015bmy odkry\u0107 ich wi\u0119cej, stworzy\u0107 ich pr\u00f3bk\u0119 statystyczn\u0105. Wtedy b\u0119dziemy mogli si\u0119 zorientowa\u0107, jakie maj\u0105 globalne w\u0142asno\u015bci, m.in. masy, odleg\u0142o\u015bci czy pr\u0119dko\u015bci. Wtedy dowiemy si\u0119 wi\u0119cej na temat mechanizm\u00f3w powstawania takich planet, a tak\u017ce przyczyn ich wyrzucenia z w\u0142asnych uk\u0142ad\u00f3w planetarnych.<\/p>\n

Tymi samymi \u015brodkami? <\/p>\n

Jest nadzieja, \u017ce znacznie je rozszerzymy. W najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci ruszaj\u0105 dwie wielkie misje kosmiczne i w obie zaanga\u017cowani s\u0105 naukowcy z naszego Obserwatorium. We wrze\u015bniu NASA planuje wystrzeli\u0107 jeden ze swoich flagowych teleskop\u00f3w, Teleskop Kosmiczny im. Nancy Grace Roman, kt\u00f3rego \u015brednica zwierciad\u0142a b\u0119dzie wielko\u015bci s\u0142ynnego teleskopu Hubble’a, czyli nieco ponad dwa metry, natomiast jego pole widzenia b\u0119dzie 100 razy wi\u0119ksze od tamtego teleskopu. To znaczy, \u017ce jedno zdj\u0119cie da nam tyle informacji, ile uzyskiwali\u015bmy ze 100 zdj\u0119\u0107 teleskopu Hubble’a.<\/p>\n

Jednym z eksperyment\u00f3w, kt\u00f3re ma wykona\u0107 ten ameryka\u0144ski teleskop, b\u0119d\u0105 obserwacje zjawisk mikrosoczewkowania w kierunku centrum naszej Galaktyki. Przewidujemy, \u017ce w ten spos\u00f3b uda nam si\u0119 odkry\u0107 nawet kilkaset zjawisk mikrosoczewkowania spowodowanych przez planety swobodne.<\/p>\n

\"TeleskopMateria\u0142y prasowe NASA \/ Materia\u0142y prasowe NASA<\/p>\n

Teleskop Nancy Grace Roman.<\/p>\n

Uczestnicz\u0119 te\u017c w projekcie chi\u0144skim, Earth 2.0, kt\u00f3ry jest planowany na 2028 r. Tam zostanie wystrzelony nieco mniejszy, 35-centymetrowy teleskop, kt\u00f3ry z odleg\u0142o\u015bci 1,5 mln km od Ziemi tak\u017ce umo\u017cliwi nam poszukiwanie planet swobodnych i mierzenie ich mas.<\/p>\n

Czy w planach jest te\u017c poprawa sytuacji naszych astronom\u00f3w z Uniwersytetu Warszawskiego? <\/p>\n

Finansowanie nauki w Polsce pozostaje na bardzo niskim poziomie. Na razie nauka nie znajduje si\u0119 w\u015br\u00f3d priorytet\u00f3w naszego pa\u0144stwa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Marcin Wyrwa\u0142: 1 stycznia w presti\u017cowym tygodniku naukowym „Science” ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142, kt\u00f3rego jest pan jednym z g\u0142\u00f3wnych…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":208909,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[56,10811,120,118,20419,119,53,52,68,51,55,42,32391,38,40,39,41,116,114,115,47,121,1348,117,39876,20407,50,9529],"class_list":{"0":"post-208908","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-nauka-i-technika","8":"tag-article_premium","9":"tag-kosmos_loty_w_kosmos_badania_kosmosu_kosmologia_przestrzen_kosmiczna_wszechswiat_astronomia","10":"tag-nauka","11":"tag-nauka-i-technika","12":"tag-nauka_naukowiec_naukowcy_naukowczyni_badania_naukowe","13":"tag-naukatechnika","14":"tag-new_header","15":"tag-onet3","16":"tag-onet3d","17":"tag-onet3d_2i","18":"tag-phx","19":"tag-pl","20":"tag-planety","21":"tag-poland","22":"tag-polish","23":"tag-polska","24":"tag-polski","25":"tag-science","26":"tag-science-and-technology","27":"tag-sciencetechnology","28":"tag-screening_general","29":"tag-technika","30":"tag-technologia","31":"tag-technology","32":"tag-teleskop","33":"tag-uw_uniwersytet_warszawski","34":"tag-v2021","35":"tag-ziemia"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":"Validation failed: Text character limit of 500 exceeded"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/208908","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=208908"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/208908\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/208909"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=208908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=208908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=208908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}