Od pe\u0142noskalowej inwazji Rosji na Ukrain\u0119 w lutym 2022 r., Republika Mo\u0142dawii coraz cz\u0119\u015bciej jest obecna w mediach, a wraz z ni\u0105 \u2014 konflikt o jej separatystyczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, Naddniestrze. Jednak zazwyczaj m\u00f3wi si\u0119 o „lojalnej wobec Kremla, nieuznawanej na arenie mi\u0119dzynarodowej Republice Naddniestrza\u0144skiej”. Ale czym w\u0142a\u015bciwie jest Naddniestrze? Jak powsta\u0142o i czego chce od niego Rosja? DW odpowiada na najwa\u017cniejsze pytania.<\/p>\n
Sk\u0105d pochodzi nazwa Naddniestrze? <\/p>\n
Naddniestrze oznacza „krain\u0119 nad Dniestrem”. W szerszym znaczeniu jest to obszar wzd\u0142u\u017c wschodniego dolnego biegu rzeki Dniestr. Zosta\u0142 zaanektowany przez Imperium Rosyjskie pod koniec XVIII w. W czasach sowieckich Naddniestrze pocz\u0105tkowo by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 Mo\u0142dawskiej Autonomicznej Republiki Radzieckiej w ramach Ukrai\u0144skiej Republiki Radzieckiej.<\/p>\n
Po aneksji Besarabii przez Zwi\u0105zek Radziecki w 1940 r., w ramach paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow, Stalin utworzy\u0142 Mo\u0142dawsk\u0105 Republik\u0119 Radzieck\u0105 z zaanektowanego terytorium oraz w\u0105skiego pasa ziemi w Naddniestrzu. Obszar znany dzi\u015b jako Naddniestrze to pas ziemi o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 200 km, a w niekt\u00f3rych miejscach zaledwie kilku kilometr\u00f3w szeroko\u015bci, wzd\u0142u\u017c lewego brzegu Dniestru. Stanowi oko\u0142o dziesi\u0119ciu procent terytorium Mo\u0142dawii.<\/p>\n
Kto mieszka w Naddniestrzu? <\/p>\n
Szacuje si\u0119, \u017ce obecnie w Naddniestrzu mieszka 360 tys. os\u00f3b, co stanowi oko\u0142o 13 proc. ca\u0142ej populacji Republiki Mo\u0142dawii (2,8 miliona mieszka\u0144c\u00f3w). Wed\u0142ug spisu powszechnego z ko\u0144ca 2015 r. 29,1 proc. zadeklarowa\u0142o si\u0119 jako Rosjanie, 28,6 proc. jako Mo\u0142dawianie, 22,9 procent jako Ukrai\u0144cy, a 14 proc. nie poda\u0142o \u017cadnych informacji o swoim pochodzeniu etnicznym. Na p\u00f3\u0142nocy Naddniestrza, zw\u0142aszcza w wioskach Raszk\u00f3w i Swoboda-Raszk\u00f3w, mieszka te\u017c niewielka spo\u0142eczno\u015b\u0107 pochodzenia polskiego.<\/p>\n
Co ze swobod\u0105 przemieszczania si\u0119 do i z Naddniestrza? <\/p>\n
Podr\u00f3\u017c do i z Naddniestrza jest mo\u017cliwa, ale jest monitorowana i kontrolowana przez nielegalne „kontrole graniczne” prowadzone przez naddniestrza\u0144sk\u0105 stra\u017c graniczn\u0105 i \u017co\u0142nierzy rosyjskich. Dziennikarze maj\u0105 generalnie oficjalny zakaz wjazdu do kraju. W samym Naddniestrzu \u015bcis\u0142ej kontroli podlega tak\u017ce miejscowa ludno\u015b\u0107.<\/p>\n
Czy konflikt w Naddniestrzu by\u0142 wynikiem sporu j\u0119zykowego? <\/p>\n
Sp\u00f3r j\u0119zykowy by\u0142 jedynie pretekstem do konfliktu. Pod koniec lat 80. XX w. w Komunistycznej Partii Mo\u0142dawskiej Republiki Radzieckiej toczy\u0142a si\u0119 walka o w\u0142adz\u0119 mi\u0119dzy reformatorami a prawos\u0142awnymi, w kt\u00f3rej r\u00f3wnie\u017c kwestie narodowo\u015bciowe by\u0142y instrumentalizowane. Na tle szerokiego „ruchu odrodzenia narodowego” reformatorzy, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili rumu\u0144skoj\u0119zyczni Mo\u0142dawianie, postanowili, \u017ce j\u0119zyk rumu\u0144ski (w\u00f3wczas jeszcze nazywany mo\u0142dawskim) mo\u017ce by\u0107 ponownie zapisywany alfabetem \u0142aci\u0144skim, a nie cyrylic\u0105, jak niegdy\u015b zarz\u0105dzi\u0142 Stalin, i og\u0142osili mo\u0142dawski j\u0119zykiem urz\u0119dowym obok rosyjskiego.<\/p>\n
Wielu mieszka\u0144c\u00f3w kraju, niem\u00f3wi\u0105cych po rumu\u0144sku, obawia\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas ewentualnego zjednoczenia Republiki Mo\u0142dawii z Rumuni\u0105. Prawos\u0142awni komuni\u015bci, w wi\u0119kszo\u015bci Rosjanie, wykorzystali to, proklamuj\u0105c we wrze\u015bniu 1990 r. now\u0105 republik\u0119 radzieck\u0105 na w\u0105skim pasie ziemi na lewym brzegu Dniestru, kt\u00f3r\u0105 p\u00f3\u017aniej nazwali „Naddniestrza\u0144sk\u0105 Republik\u0105 Mo\u0142dawsk\u0105”. Do dzi\u015b pozostaje ona nieuznana na arenie mi\u0119dzynarodowej, nawet przez Rosj\u0119.<\/p>\n
Czy walki o Naddniestrze by\u0142y wojn\u0105 domow\u0105? <\/p>\n
Po uzyskaniu przez Republik\u0119 Mo\u0142dawii niepodleg\u0142o\u015bci w sierpniu 1991 r., wiosn\u0105 1992 r. wybuch\u0142y kilkumiesi\u0119czne krwawe walki mi\u0119dzy prawowitym pa\u0144stwem mo\u0142dawskim a separatystami. Tym ostatnim uda\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 w\u0142adz\u0119 dzi\u0119ki wsparciu 14. Armii Rosyjskiej, licznych „ochotnik\u00f3w” przyby\u0142ych z Rosji oraz rosyjskiej broni. Walki nie by\u0142y wojn\u0105 domow\u0105, poniewa\u017c zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci Mo\u0142dawii, w tym w samym Naddniestrzu, nie popiera\u0142a separatyst\u00f3w. By\u0142a to raczej pierwsza wojna Rosji po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego z krajem, kt\u00f3ry wyzwoli\u0142 si\u0119 spod jarzma imperium. W 1999 r., na szczycie OBWE w Stambule, Rosja zobowi\u0105za\u0142a si\u0119 do wycofania wojsk z Naddniestrza. Do dzi\u015b jednak tak si\u0119 nie sta\u0142o.<\/p>\n
Jaki jest system polityczny w Naddniestrzu? <\/p>\n
Naddniestrza\u0144scy separaty\u015bci utrzymywali i rozszerzali dyktatur\u0119 na wz\u00f3r sowiecki. W Radzie Najwy\u017cszej (parlamencie) reprezentowana jest tylko jedna partia („Odnowa”, 29 mandat\u00f3w) i czterech „niezale\u017cnych” deputowanych. Od 2016 r. „prezydentem” Naddniestrza jest by\u0142y oficer armii Wadim Krasnosielski.<\/p>\n
W regionie nie ma wolnych medi\u00f3w, a prawa cz\u0142owieka i obywatela s\u0105 systematycznie \u0142amane. J\u0119zyk rumu\u0144ski w alfabecie \u0142aci\u0144skim jest nadal zakazany w Naddniestrzu. Od 1992 r. w Naddniestrzu wi\u0119zionych by\u0142o wielu wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, a w\u015br\u00f3d najbardziej znanych by\u0142a grupa skupiona wok\u00f3\u0142 antykomunistycznego dzia\u0142acza mo\u0142dawskiego Ilie Ilascu, kt\u00f3ry by\u0142 wi\u0119ziony w latach 1992\u20132001. Obywatele Mo\u0142dawii z wolnej cz\u0119\u015bci kraju s\u0105 cz\u0119sto porywani w Naddniestrzu pod fa\u0142szywymi pretekstami i wykorzystywani do wymusze\u0144.<\/p>\n
Dlaczego Naddniestrze jest tak wa\u017cne dla Rosji? <\/p>\n
Naddniestrze nale\u017cy rozumie\u0107 przede wszystkim jako swego rodzaju baz\u0119 wojskow\u0105 i operacyjn\u0105 rosyjskich s\u0142u\u017cb wywiadowczych i struktur pa\u0144stwowych, a tak\u017ce jako o\u015brodek prania pieni\u0119dzy. Powszechne oszustwa wyborcze z wykorzystaniem kupowania g\u0142os\u00f3w w Republice Mo\u0142dawii by\u0142y i s\u0105 dokonywane mi\u0119dzy innymi za po\u015brednictwem oddzia\u0142\u00f3w rosyjskich bank\u00f3w w Naddniestrzu.<\/p>\n
Obszar ten jest skutecznie kontrolowany przez grup\u0119 oligarchiczn\u0105 kierowan\u0105 przez by\u0142ego oficera KGB Wiktora Guszczana, kt\u00f3ry wed\u0142ug niepotwierdzonych doniesie\u0144 nadal pracuje dla rosyjskich s\u0142u\u017cb wywiadowczych. W 1993 r. Guszczan by\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem holdingu Sheriff, kt\u00f3ry ma monopol na praktycznie wszystkie sektory gospodarki Naddniestrza. Guszczan i jego bliscy wsp\u00f3\u0142pracownicy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c w\u0142a\u015bcicielami mi\u0119dzynarodowej sieci firm offshore.<\/p>\n
Naddniestrze jest wa\u017cn\u0105 rosyjsk\u0105 baz\u0105 wojskow\u0105, mog\u0105c\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 Rosji do potencjalnych atak\u00f3w na po\u0142udniowo-zachodni\u0105 Ukrain\u0119 oraz na sam\u0105 Republik\u0119 Mo\u0142dawii. Szacuje si\u0119, \u017ce na tym obszarze stacjonuje 1500 rosyjskich \u017co\u0142nierzy. W pobli\u017cu wsi Cobasna w p\u00f3\u0142nocnym Naddniestrzu znajduje si\u0119 ogromny, poradziecki arsena\u0142 broni, zawieraj\u0105cy oko\u0142o 20 tys. ton amunicji i broni.<\/p>\n
Jak Naddniestrze finansuje swoj\u0105 gospodark\u0119? <\/p>\n
Do pocz\u0105tku 2025 r. Naddniestrze finansowa\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie poprzez rosyjskie dostawy gazu do Republiki Mo\u0142dawii. Cz\u0119\u015b\u0107 gazu, za kt\u00f3ry p\u0142aci\u0142a mo\u0142dawska firma Moldovagaz, by\u0142a wykorzystywana do produkcji energii elektrycznej w Naddniestrzu w elektrowni gazowej Cuciurgan (po\u0142o\u017conej na granicy z Ukrain\u0105), kt\u00f3r\u0105 Naddniestrze sprzedawa\u0142o niezale\u017cnej cz\u0119\u015bci kraju. W ten spos\u00f3b Rosja i Republika Mo\u0142dawii faktycznie finansowa\u0142y re\u017cim naddniestrza\u0144ski.<\/p>\n
Terytorium jest r\u00f3wnie\u017c po\u0142\u0105czone z rosyjskim systemem bankowym. Naddniestrze eksportuje tak\u017ce stal, wyroby metalowe, tekstylia i produkty rolne, niemal wy\u0142\u0105cznie do kraj\u00f3w Unii Europejskiej. Firmy musz\u0105 rejestrowa\u0107 sw\u00f3j eksport w rejestrze celnym prawowitej cz\u0119\u015bci Republiki Mo\u0142dawii.<\/p>\n
Czy konflikt naddniestrza\u0144ski mo\u017ce wkr\u00f3tce zosta\u0107 rozwi\u0105zany? <\/p>\n
Negocjacje w sprawie rozwi\u0105zania konfliktu naddniestrza\u0144skiego trwaj\u0105 od 1993 r., w tym w tzw. formacie 5+2 pod auspicjami OBWE. Jednak Rosja od tamtej pory uniemo\u017cliwia reintegracj\u0119 Naddniestrza z Republik\u0105 Mo\u0142dawii. Od czasu wstrzymania dostaw rosyjskiego gazu do Republiki Mo\u0142dawii na pocz\u0105tku 2025 r. z powodu ukrai\u0144skiego zakazu tranzytu, najwa\u017cniejsze \u017ar\u00f3d\u0142o finansowania Naddniestrza znikn\u0119\u0142o. Doprowadzi\u0142o to do spekulacji o mo\u017cliwym upadku re\u017cimu naddniestrza\u0144skiego. Jednak prawowity rz\u0105d Republiki Mo\u0142dawii nie jest obecnie zainteresowany eskalacj\u0105 konfliktu ani nie dysponuje \u015brodkami militarnymi, aby obali\u0107 re\u017cim naddniestrza\u0144ski.<\/p>\n
Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 pierwotnie na stronach Redakcji Niemieckiej DW<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Od pe\u0142noskalowej inwazji Rosji na Ukrain\u0119 w lutym 2022 r., Republika Mo\u0142dawii coraz cz\u0119\u015bciej jest obecna w mediach,…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21064,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[32,33,311,27,6821,369,34,35,28,31,53,25,52,68,51,55,40,41,47,80,29,30,50,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-21063","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-deutsche_welle","11":"tag-headlines","12":"tag-job","13":"tag-kk","14":"tag-latest-news","15":"tag-latestnews","16":"tag-naglowki","17":"tag-najwazniejsze-artykuly","18":"tag-new_header","19":"tag-news","20":"tag-onet3","21":"tag-onet3d","22":"tag-onet3d_2i","23":"tag-phx","24":"tag-polish","25":"tag-polski","26":"tag-screening_general","27":"tag-swiat","28":"tag-top-stories","29":"tag-topstories","30":"tag-v2021","31":"tag-wiadomosci","32":"tag-world","33":"tag-world-news","34":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21063","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21063"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21063\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21064"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21063"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21063"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21063"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}