Taka perspektywa to zagro\u017cenie nie tylko dla porz\u0105dku publicznego, ale i dla monopolistycznej kontroli pa\u0144stwa nad przemoc\u0105 \u2014 czyli waluty, na kt\u00f3rej opiera si\u0119 putinizm.<\/p>\n
Dla Ukrai\u0144c\u00f3w uczestnicy „specjalnej operacji wojskowej” s\u0105 powszechnie postrzegani jako wykonawcy agresywnej wojny; odpowiedzialno\u015b\u0107 karna jednostek jest jednak ustalana w drodze \u015bledztwa i przed s\u0105dami. Natomiast z punktu widzenia wewn\u0119trznych kalkulacji Kremla sprawa wygl\u0105da pro\u015bciej: nie ka\u017cdy wracaj\u0105cy \u017co\u0142nierz stanie si\u0119 przest\u0119pc\u0105 \u2014 ale nawet niewielki odsetek takich przypadk\u00f3w, przy ogromnej skali, urasta do problemu pa\u0144stwowego.<\/p>\n
Wojna trzyma kraj w ryzach<\/p>\n
We wrze\u015bniu 2025 r. sam prezydent Rosji W\u0142adimir Putin m\u00f3wi\u0142 o „ponad 700 tys.” ludzi w strefie walk. To nie jest suma wszystkich, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli od 2022 r. \u2014 to migawka pokazuj\u0105ca, ilu \u017co\u0142nierzy jest tam w danym momencie. A rzeczywisty „przep\u0142yw” ludzi jest znacznie wi\u0119kszy.<\/p>\n
Rosja przeprowadzi\u0142a te\u017c „cz\u0119\u015bciow\u0105 mobilizacj\u0119” 300 tys. rezerwist\u00f3w we wrze\u015bniu 2022 r. Od tego czasu Kreml stara si\u0119 unikn\u0105\u0107 drugiej masowej mobilizacji, opieraj\u0105c si\u0119 na kontraktach i „ochotnikach”. W lutym 2024 r. minister obrony Siergiej Szojgu twierdzi\u0142, \u017ce w 2023 r. podpisano prawie 540 tys. kontrakt\u00f3w \u2014 co, wed\u0142ug niego, mia\u0142o wystarczy\u0107 do utworzenia nowych armii i dywizji rezerwowych.<\/p>\n
![\"Punkt](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/1768745108_471_xBWk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy84ODAxMGVhNTQ3N2M2MTM4ZjBjNDhhMzA1ODE5YjY0Zi5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n
Punkt werbunkowy w Rostowie nad Donem, Rosja, 31 pa\u017adziernika 2022 r.Anadolu \/ Contributor \/ Getty Images<\/p>\n
W przypadku roku 2024 przekaz oficjalny jest niesp\u00f3jny, ale nadal sugeruje wielk\u0105 fal\u0119 rekrutacji. W grudniu 2024 r. minister obrony Andriej Bie\u0142ousow m\u00f3wi\u0142, \u017ce w tamtym roku na kontrakt zwerbowano „ponad 427 tys.” os\u00f3b \u2014 co portal iStories uzna\u0142 za liczb\u0119 mog\u0105c\u0105 by\u0107 zawy\u017con\u0105 i trudn\u0105 do niezale\u017cnej weryfikacji.<\/p>\n
Inna analiza iStories, oparta na wydatkach federalnego bud\u017cetu, wskazywa\u0142a, \u017ce w 2024 r. mog\u0142o doj\u015b\u0107 nawet do 407 tys. podpisanych kontrakt\u00f3w. Z kolei agencja Reutera cytowa\u0142a w styczniu 2025 r. wiceszefa Rady Bezpiecze\u0144stwa Rosji Dmitrija Miedwiediewa, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 o ok. 450 tys. kontraktowych rekrut\u00f3w w 2024 r. W kolejnym roku Miedwiediew podawa\u0142 ok. 417 tys. podpisanych kontrakt\u00f3w (plus ponad 36 tys. „ochotnik\u00f3w”).<\/p>\n
Je\u015bli to wszystko zsumowa\u0107 \u2014 nawet ostro\u017cnie, nawet zak\u0142adaj\u0105c powt\u00f3rzenia, przed\u0142u\u017canie kontrakt\u00f3w, straty bojowe i fakt, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 ludzi nadal s\u0142u\u017cy \u2014 wniosek jest nieunikniony:<\/p>\n
- \n
- setki tysi\u0119cy os\u00f3b znajduj\u0105 si\u0119 na froncie w danym momencie, <\/li>\n
- znacznie ponad milion m\u0119\u017cczyzn mog\u0142o „przewin\u0105\u0107 si\u0119” przez armi\u0119 w ramach mobilizacji i kontrakt\u00f3w od 2022 r., <\/li>\n
- a pa\u0144stwo \u2014 pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej \u2014 b\u0119dzie musia\u0142o poradzi\u0107 sobie z ich powrotem: spo\u0142ecznie, ekonomicznie, psychologicznie i politycznie. <\/li>\n<\/ul>\n
„Ta\u015bmoci\u0105g” wi\u0119zienny<\/p>\n
Wojna sta\u0142a si\u0119 te\u017c czym\u015b w rodzaju wewn\u0119trznego „zaworu bezpiecze\u0144stwa” dla systemu penitencjarnego \u2014 i to zaworu, kt\u00f3rego skutki uboczne mo\u017cna przewidzie\u0107.<\/p>\n
Agencja Reutera informowa\u0142a, \u017ce liczba wi\u0119\u017ani\u00f3w w Rosji gwa\u0142townie spad\u0142a w 2023 r., zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce oko\u0142o 105 tys. osadzonych wypuszczono w latach 2022\u20132023, cz\u0119\u015bciowo w zwi\u0105zku z rekrutacj\u0105 na wojn\u0119. Agencja przytacza\u0142a te\u017c doniesienia, \u017ce najemnicza Grupa Wagnera<\/a> zwerbowa\u0142a ok. 50 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w. Le Monde opisywa\u0142 ten mechanizm jako jeszcze szerszy i coraz bardziej sformalizowany: podawano szacunki rz\u0119du ok. 150 tys. zrekrutowanych wi\u0119\u017ani\u00f3w oraz wskazywano na zmiany w prawie umo\u017cliwiaj\u0105ce podejrzanym i oskar\u017conym „zawieszenie” post\u0119powa\u0144 poprzez wyjazd na front.<\/p>\n
![\"Rosyjscy](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/iRzk9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy8wZWY3ZmVhNDZmMDI0MmVkMDhjOGE1MGIxNjg3ZDVhOC5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\nRosyjscy ochotnicy przechodz\u0105 szkolenie (zdj. ilustracyjne)Vladimir Aleksandrov\/Anadolu Agency via Getty Images \/ Contributor \/ Getty Images<\/p>\n
Ale prawdziwe ryzyko nie polega wy\u0142\u0105cznie na liczbach. Chodzi o logik\u0119, jak\u0105 pa\u0144stwo wytwarza: przemoc staje si\u0119 \u015bcie\u017ck\u0105 do amnestii, pieni\u0119dzy i statusu \u2014 a rozliczenia s\u0105 odk\u0142adane na p\u00f3\u017aniej, rozmywane albo po prostu politycznie niewygodne.<\/p>\n
\n
Na pocz\u0105tku 2024 r. kilka medi\u00f3w donosi\u0142o, \u017ce Rosja zaczyna wycofywa\u0107 u\u0142askawienia dla cz\u0119\u015bci skazanych rekrut\u00f3w i zmienia zasady ich powrotu do domu. To wygl\u0105da tak, jakby Kreml ju\u017c rozumia\u0142, jak destabilizuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107 wypuszczenie do spo\u0142ecze\u0144stwa masy brutalnych sprawc\u00f3w przemocy.<\/p>\n<\/blockquote>\n
„Syndrom ukrai\u0144ski” przy\u0107mi afga\u0144ski precedens<\/p>\n
Rosja ju\u017c kiedy\u015b widzia\u0142a podobny scenariusz \u2014 tylko w mniejszej skali.<\/p>\n
Podczas sowieckiej wojny w Afganistanie przez niemal dekad\u0119 s\u0142u\u017cy\u0142o \u0142\u0105cznie 620 tys. \u017co\u0142nierzy. Jednak w \u017cadnym momencie skala tamtej operacji nie zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do dzisiejszego „tu i teraz” w Ukrainie. Wojna afga\u0144ska stworzy\u0142a rozpoznawalny „syndrom afga\u0144ski”: traum\u0119, wyobcowanie, sieci przemocy, a w p\u00f3\u017anym ZSRR i pierwszych latach po jego upadku \u2014 dryf weteran\u00f3w w stron\u0119 r\u00f3l si\u0142owych w s\u0142abn\u0105cym pa\u0144stwie.<\/p>\n
Nowsze badania pokazuj\u0105, \u017ce weterani Afganistanu mogli stawa\u0107 si\u0119 „specjalistami od przemocy” w warunkach rozpadu pa\u0144stwa \u2014 oferuj\u0105c ochron\u0119 i przymus, a potem wi\u0105\u017c\u0105c si\u0119 z niepa\u0144stwowymi formacjami zbrojnymi, gdy autorytet w\u0142adzy krusza\u0142.<\/p>\n
Tymczasem wojna w Ukrainie tworzy warunki dla jeszcze gro\u017aniejszego syndromu:<\/p>\n
- \n
- skala i intensywno\u015b\u0107: Putin opisywa\u0142 rosyjskie si\u0142y w strefie dzia\u0142a\u0144 jako ponad 700 tys. \u2014 to ju\u017c liczba por\u00f3wnywalna (a nawet wi\u0119ksza) ni\u017c ca\u0142y „kontyngent afga\u0144ski”, tylko osi\u0105gni\u0119ta w znacznie kr\u00f3tszym czasie; <\/li>\n
- rekrutacja wi\u0119zienna: w Afganistanie nie by\u0142o systemowego mechanizmu „z wi\u0119zienia na front”, kt\u00f3ry w wojnie przeciw Ukrainie sta\u0142 si\u0119 norm\u0105; <\/li>\n
- normalizacja brutalno\u015bci w kraju: niezale\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a coraz cz\u0119\u015bciej dokumentuj\u0105 przypadki drastycznej przemocy powi\u0105zanej z powracaj\u0105cymi \u017co\u0142nierzami i wojenn\u0105 socjalizacj\u0105. <\/li>\n<\/ul>\n
Ekspertka ONZ Mariana Kacarowa ostrzega\u0142a przed przemoc\u0105 w Rosji pope\u0142nian\u0105 przez by\u0142ych skaza\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rym skr\u00f3cono wyroki w zamian za walk\u0119, podaj\u0105c szacunek rz\u0119du ok. 170 tys. zrekrutowanych brutalnych przest\u0119pc\u00f3w i opisuj\u0105c powa\u017cne przest\u0119pstwa pope\u0142niane przez powracaj\u0105cych.<\/p>\n
\n
Co wi\u0119cej, \u015bledczy portal Wiorstka informowa\u0142 w grudniu 2025 r., \u017ce powracaj\u0105cy „weterani” mieli od pocz\u0105tku pe\u0142noskalowej inwazji zabi\u0107 i okaleczy\u0107 w Rosji ponad 1000 os\u00f3b \u2014 jako pr\u00f3ba zliczenia tego, co w innych warunkach pozostaje rozproszone po lokalnych aktach spraw i kronikach kryminalnych.<\/p>\n<\/blockquote>\n
Nawet je\u015bli pojedyncze liczby s\u0105 przedmiotem sporu, og\u00f3lny obraz jest sp\u00f3jny: problem przemocy po wojnie pojawi\u0142 si\u0119 jeszcze zanim wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a.<\/p>\n
Odpowied\u017a Kremla<\/p>\n
W tym miejscu logika staje si\u0119 otwarcie polityczna. Kreml nie pr\u00f3buje jedynie „zintegrowa\u0107” weteran\u00f3w \u2014 on pr\u00f3buje przestawi\u0107 zwrotnic\u0119 i na nowo zaprogramowa\u0107 elity.<\/p>\n
Putin coraz cz\u0119\u015bciej przedstawia uczestnik\u00f3w wojny jako „prawdziw\u0105” elit\u0119 narodow\u0105 \u2014 bardziej uprawnion\u0105 do rz\u0105dzenia ni\u017c technokraci, libera\u0142owie, a nawet tradycyjni si\u0142owicy, czyli wp\u0142ywowa grupa ludzi powi\u0105zanych z aparatem bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n
To nie jest tylko propaganda<\/a>: ten przekaz jest instytucjonalizowany przez takie kana\u0142y jak program „Czas bohater\u00f3w” oraz inicjatywy awans\u00f3w i nominacji dla weteran\u00f3w.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo <\/p>\n
Europejska Rada Spraw Zagranicznych (ECFR) argumentowa\u0142a, \u017ce rosn\u0105ca rola weteran\u00f3w poszerzy koalicj\u0119 elit opowiadaj\u0105cych si\u0119 za d\u0142ugofalow\u0105 konfrontacj\u0105 z Zachodem, tworz\u0105c grup\u0119 interesu, kt\u00f3ra korzysta na permanentnej mobilizacji i napi\u0119ciu. Jamestown opisywa\u0142 „Czas bohater\u00f3w” jako narz\u0119dzie przekszta\u0142cania wybranych uczestnik\u00f3w wojny w lojaln\u0105 elit\u0119 oraz budowania wra\u017cenia, \u017ce s\u0142u\u017cba wojskowa to droga do presti\u017cowej kariery cywilnej \u2014 po to, by uprzedzi\u0107 frustracj\u0119 po wojnie.<\/p>\n
Financial Times zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce program sprzedaje si\u0119 „wiarygodno\u015bci\u0105 frontow\u0105”, a cz\u0119\u015b\u0107 g\u0142o\u015bnych uczestnik\u00f3w by\u0142a oskar\u017cana przez w\u0142adze ukrai\u0144skie o zbrodnie wojenne. To rodzi pytania, jaka „elita” powstaje i jakie normy wprowadzi do rz\u0105dzenia.<\/p>\n
\n
Ten scenariusz zawiera sprzeczno\u015b\u0107 wpisan\u0105 w sam\u0105 konstrukcj\u0119: Kreml chce mie\u0107 weteran\u00f3w blisko (jako kontrolowan\u0105 klas\u0119 polityczn\u0105 i symbol legitymizacji), ale jednocze\u015bnie boi si\u0119 weteran\u00f3w jako czynnika niekontrolowanego (uzbrojonych sieci, w\u015bciek\u0142ych ludzi, kryminalnych przedsi\u0119biorc\u00f3w czy politycznych rywali).<\/p>\n<\/blockquote>\n
Zako\u0144czenie wojny zmusza\u0142oby t\u0119 sprzeczno\u015b\u0107 do wyj\u015bcia na jaw. Kontynuowanie wojny j\u0105 odracza \u2014 i pozwala pa\u0144stwu dalej kanalizowa\u0107 przemoc na zewn\u0105trz, jednocze\u015bnie selekcjonuj\u0105c i „hoduj\u0105c” w \u015brodku tylko tych weteran\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 dla systemu akceptowalni.<\/p>\n
Co to oznacza dla Europy i Ukrainy<\/p>\n
Rosja ukszta\u0142towana przez taki scenariusz nie b\u0119dzie po prostu „poranionym pa\u0144stwem”. To b\u0119dzie pa\u0144stwo, kt\u00f3re zinstytucjonalizowa\u0142o to\u017csamo\u015b\u0107 wojenn\u0105 i rozszerzy\u0142o spo\u0142eczn\u0105 baz\u0119 przemocy.<\/p>\n
Dla Europy i Ukrainy zagro\u017cenia nie s\u0105 abstrakcyjne.<\/p>\n
Po pierwsze: transgraniczna przest\u0119pczo\u015b\u0107 i przemoc zwykle rosn\u0105, gdy du\u017ce grupy ludzi wracaj\u0105 z wojny o wysokiej intensywno\u015bci, maj\u0105 ograniczone perspektywy cywilne i szerokie nieformalne powi\u0105zania. W przypadku Rosji te powi\u0105zania mog\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 weteran\u00f3w, resztki prywatnych armii, sieci rekrutacji wi\u0119ziennej i lokalne uk\u0142ady patronackie. To \u017cyzny grunt dla przemytu, obiegu broni, brutalnych us\u0142ug „egzekucyjnych” i modeli biznesowych opartych na korupcji<\/a>.<\/p>\n
![\"Rosyjscy](\"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/n0Ok9lBaHR0cHM6Ly9vY2RuLmV1L3B1bHNjbXMvTURBXy82YjFlZTZmYzkyMWRlMTUzMWJlNjIwYjc5NTZjYTVkYi5qcGeRlQLNB.jpeg\")
<\/p>\n