{"id":216138,"date":"2026-01-20T22:30:08","date_gmt":"2026-01-20T22:30:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/216138\/"},"modified":"2026-01-20T22:30:08","modified_gmt":"2026-01-20T22:30:08","slug":"zorza-polarna-w-polsce-jest-piekna-ale-zabojcza-dla-technologii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/216138\/","title":{"rendered":"Zorza polarna w Polsce. Jest pi\u0119kna, ale zab\u00f3jcza dla technologii"},"content":{"rendered":"

\u017beby zrozumie\u0107, dlaczego to zjawisko zago\u015bci\u0142o nad Polsk\u0105, musimy wyj\u015b\u0107 poza romantyczny obraz kolorowego nieba i spojrze\u0107 na szersze t\u0142o, na to, co fizycy nazywaj\u0105 pogod\u0105 kosmiczn\u0105.<\/p>\n

Pogoda kosmiczna jest definiowana jako warunki fizyczne panuj\u0105ce w przestrzeni mi\u0119dzyplanetarnej. Ogromny wp\u0142yw na t\u0119 pogod\u0119 ma S\u0142o\u0144ce, kt\u00f3rego aktywno\u015b\u0107 zmienia si\u0119 w rytmie oko\u0142o 11\u2011letniego cyklu. W fazie maksimum na jego powierzchni pojawiaj\u0105 si\u0119 liczne plamy, a nad nimi dochodzi do gwa\u0142townych proces\u00f3w: rozb\u0142ysk\u00f3w i koronalnych wyrzut\u00f3w masy (CME), kt\u00f3re wystrzeliwuj\u0105 w przestrze\u0144 mi\u0119dzyplanetarn\u0105 miliardy ton na\u0142adowanej materii, nios\u0105cej ogromne ilo\u015bci energii.\u200b<\/p>\n

Mieszkaj\u0105c na Ziemi, jeste\u015bmy w do\u015b\u0107 komfortowej sytuacji. Chroni nas warstwa g\u0119stej atmosfery i magnetosfery, czyli rozleg\u0142ego pola magnetycznego otaczaj\u0105cego nasz\u0105 planet\u0119. O magnetosferze mo\u017cna my\u015ble\u0107 jak o magnetycznej tarczy, kt\u00f3ra zamiast pozwoli\u0107 cz\u0105stkom wiatru s\u0142onecznego uderzy\u0107 prosto w Ziemi\u0119, odchyla je i kieruje ku biegunom.<\/p>\n

Tam, na wysoko\u015bci mi\u0119dzy 100 a 400 km, wysokoenergetyczne cz\u0105stki wiatru s\u0142onecznego zderzaj\u0105 si\u0119 z atomami tlenu i azotu, wzbudzaj\u0105c je. Kiedy atomy oddaj\u0105 t\u0119 energi\u0119, emituj\u0105 \u015bwiat\u0142o, co owocuje \u015bwietlistym pokazem, kt\u00f3ry znamy jako zorz\u0119 polarn\u0105. Problem w tym, \u017ce to, co obserwujemy jako pi\u0119kne barwy na nocnym niebie, jest efektem intensywnego bombardowania magnetosfery przez cz\u0105stki o wysokiej energii, kt\u00f3re mo\u017ce mie\u0107 znacz\u0105ce konsekwencje dla naszego \u017cycia.<\/p>\n

Dlaczego zorza nad Polsk\u0105?<\/p>\n

Obecnie jeste\u015bmy w 25. cyklu s\u0142onecznym<\/a>. Co oznacza, \u017ce jest to po prostu 25. taki cykl zaobserwowany od momentu rozpocz\u0119cia systematycznych obserwacji w po\u0142owie XVIII w. W ka\u017cdym z nich aktywno\u015b\u0107 S\u0142o\u0144ca przechodzi przez cztery fazy: minimum, wzrost, maksimum i spadek. Maksimum s\u0142oneczne tego cyklu osi\u0105gn\u0119\u0142o wysoki poziom na prze\u0142omie 2024 i 2025 r. Nawet je\u015bli szczyt mamy ju\u017c za sob\u0105, S\u0142o\u0144ce wcale nie zwalnia tempa i mo\u017ce jeszcze regularnie dostarcza\u0107 nam wra\u017ce\u0144.<\/p>\n

To, \u017ce niebo wieczorem 19 stycznia nad Polsk\u0105 rozb\u0142ys\u0142o feeri\u0105 barw, by\u0142o efektem w\u0142a\u015bnie takiej wyj\u0105tkowo silnej burzy geomagnetycznej. W normalnych warunkach cz\u0105stki wiatru s\u0142onecznego s\u0105 kierowane przez ziemskie pole magnetyczne w stron\u0119 biegun\u00f3w, tworz\u0105c sta\u0142y, cho\u0107 zmienny, pier\u015bcie\u0144 \u015bwiat\u0142a, tzw. owal zorzowy. Podczas silnych burz geomagnetycznych owale zorzowe staj\u0105 si\u0119 znacznie ja\u015bniejsze i drastycznie zwi\u0119kszaj\u0105 swoj\u0105 \u015brednic\u0119, co pozwala na ich obserwacj\u0119 na znacznie ni\u017cszych szeroko\u015bciach magnetycznych ni\u017c zwykle.<\/p>\n

Historycznie, podczas ekstremalnych burz, takich jak s\u0142ynne Zdarzenie Carringtona z 1859 r.<\/a> czy burza z marca 1989 r., zorze obserwowano niemal na ca\u0142ym \u015bwiecie, widziano je m.in. na Hawajach, Kubie, w Meksyku czy we W\u0142oszech. R\u00f3wnie\u017c w obecnym 25. cyklu s\u0142onecznym mieli\u015bmy taki pokaz. W maju 2024 r. silna aktywno\u015b\u0107 S\u0142o\u0144ca pozwoli\u0142a podziwia\u0107 spektakularne zorze w regionach, gdzie zwykle s\u0105 nieobecne, a jednocze\u015bnie przetestowa\u0142a na \u017cywo odporno\u015b\u0107 naszej infrastruktury technicznej.\u200b<\/p>\n

Satelity w opa\u0142ach?<\/p>\n

Tu dochodzimy do niewygodnej prawdy, zorze s\u0105 jedynie widocznym go\u0142ym okiem objawem zjawiska, kt\u00f3re w przestrzeni kosmicznej wygl\u0105da znacznie mniej romantycznie. Wspomniane burze geomagnetyczne to w rzeczywisto\u015bci zmasowany atak na systemy, na kt\u00f3rych opiera si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesna technologia.<\/p>\n

W trakcie silnych zdarze\u0144, takich jak burze z lutego 2022 r. czy maja 2024 r., g\u00f3rne warstwy atmosfery ulegaj\u0105 wyra\u017anemu ogrzaniu i zag\u0119szczeniu. Dla satelit\u00f3w na niskich orbitach oko\u0142oziemskich (LEO) oznacza to nag\u0142y wzrost oporu atmosferycznego, kt\u00f3ry dos\u0142ownie hamuje ich ruch. W efekcie cz\u0119\u015b\u0107 z nich musi przeprowadza\u0107 awaryjne korekty orbity, a inne, zw\u0142aszcza te na bardzo niskich trajektoriach, mog\u0105 przedwcze\u015bnie wej\u015b\u0107 w g\u0119stsze warstwy atmosfery i sp\u0142on\u0105\u0107. Taki los spotka\u0142 oko\u0142o 40 satelit\u00f3w Starlink<\/a> wystrzelonych w lutym 2022 r. Umieszczone na niskiej orbicie satelity nie przetrwa\u0142y nag\u0142ego wzrostu oporu spowodowanego burz\u0105 geomagnetyczn\u0105.\u200b<\/p>\n

To jednak dopiero pocz\u0105tek listy problem\u00f3w. Bezpo\u015brednie bombardowanie przez wysokoenergetyczne cz\u0105stki wywo\u0142uje tzw. przeskoki bit\u00f3w w pami\u0119ciach i procesorach satelit\u00f3w. Takie pojedyncze b\u0142\u0119dy w zapisie danych potrafi\u0105 zaowocowa\u0107 fantomowymi komendami, b\u0142\u0119dnymi decyzjami system\u00f3w autonomicznych czy utrat\u0105 orientacji satelity na orbicie. Do tego dochodzi \u0142adowanie elektrostatyczne powierzchni i wn\u0119trza podzespo\u0142\u00f3w, prowadz\u0105ce do wy\u0142adowa\u0144 elektrycznych, kt\u00f3re mog\u0105 trwale uszkodzi\u0107 niezwykle delikatn\u0105 elektronik\u0119. Co wi\u0119cej, pod takim ostrza\u0142em degraduj\u0105 te\u017c materia\u0142y paneli s\u0142onecznych. W ekstremalnych przypadkach sprawno\u015b\u0107 ogniw mo\u017ce spa\u015b\u0107 nawet o 30 proc. w wyniku jednego silnego zdarzenia.\u200b<\/p>\n

Cz\u0105stki wiatru s\u0142onecznego potrafi\u0105 te\u017c dos\u0142ownie o\u015blepi\u0107 czujniki gwiazd u\u017cywane do precyzyjnej nawigacji satelit\u00f3w. W po\u0142\u0105czeniu z g\u0119stniej\u0105c\u0105 atmosfer\u0105, kt\u00f3ra zwi\u0119ksza op\u00f3r i utrudnia dok\u0142adne przewidywanie orbit, ro\u015bnie ryzyko kolizji z innymi obiektami, w tym z kosmicznymi \u015bmieciami, kt\u00f3re ju\u017c teraz g\u0119sto zaludniaj\u0105 okolice Ziemi. Innymi s\u0142owy, ka\u017cda silna burza geomagnetyczna to nie tylko pi\u0119kna zorza, ale te\u017c ogromny test dla ca\u0142ej infrastruktury na orbitach.\u200b<\/p>\n

Ryzyko blackoutu?<\/p>\n

Mo\u017cna by wzruszy\u0107 ramionami: „Trudno, kilka satelit\u00f3w mniej na orbicie, ale przynajmniej mam pi\u0119kne zdj\u0119cie”. Problem w tym, \u017ce technologia, z kt\u00f3rej korzystamy na co dzie\u0144, jest g\u0142\u0119boko zakorzeniona w rozwi\u0105zaniach satelitarnych. Nawigacja, komunikacja i synchronizacja zegar\u00f3w \u2014 to wszystko dzia\u0142a na podstawie sygna\u0142\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z kosmosu.<\/p>\n

Satelity nawigacyjne i telekomunikacyjne stanowi\u0105 kr\u0119gos\u0142up nowoczesnej gospodarki. Systemy GNSS (Global Navigation Satellite Systems) to nie tylko nawigacja w telefonie. To tak\u017ce precyzyjne zegary, kt\u00f3re synchronizuj\u0105 sieci 5G, transakcje na rynkach gie\u0142dowych, a nawet prac\u0119 sieci energetycznych.<\/p>\n

Podczas burzy geomagnetycznej z maja 2024 r. rolnicy w USA i Kanadzie zg\u0142aszali powa\u017cne zak\u0142\u00f3cenia w dzia\u0142aniu system\u00f3w precyzyjnego rolnictwa. Ci\u0105gniki wyposa\u017cone w automatyczne prowadzenie, korzystaj\u0105ce z korekcji sygna\u0142u GPS, musia\u0142y przerwa\u0107 prac\u0119, co prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na realne straty finansowe. Szacunki dla niekt\u00f3rych region\u00f3w m\u00f3wi\u0142y o stratach liczonych w setkach milion\u00f3w dolar\u00f3w.\u200b<\/p>\n

W ekstremalnych przypadkach burze geomagnetyczne mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 tak\u017ce problemy w infrastrukturze naziemnej. Zmienno\u015b\u0107 pola magnetycznego Ziemi indukuje tzw. pr\u0105dy geomagnetyczne (GIC) w d\u0142ugich przewodach, czyli np. liniach energetycznych czy ruroci\u0105gach. Te dodatkowe pr\u0105dy obci\u0105\u017caj\u0105 transformatory, powoduj\u0105c ich przegrzewanie, nasycenie magnetyczne rdzeni i w skrajnym przypadku trwa\u0142e uszkodzenia. Historia zna ju\u017c taki przypadek: w marcu 1989 r. burza geomagnetyczna doprowadzi\u0142a do awaryjnego wy\u0142\u0105czenia sieci w Quebecu. W ci\u0105gu oko\u0142o 90 sekund impuls magnetyczny wywo\u0142a\u0142 kaskadow\u0105 awari\u0119, kt\u00f3ra pozostawi\u0142a 6 mln ludzi bez pr\u0105du przez dziewi\u0119\u0107 godzin.\u200b<\/p>\n

Uzale\u017cnieni od technologii?<\/p>\n

W dzisiejszym g\u0119sto po\u0142\u0105czonym \u015bwiecie taki „magnetyczny zawa\u0142” mia\u0142by znacznie powa\u017cniejsze skutki ni\u017c w ko\u0144c\u00f3wce lat 80. Wed\u0142ug scenariusza opracowanego przez Lloyd\u2019s of London i o\u015brodki badawcze zajmuj\u0105ce si\u0119 ryzykiem, pojedyncze ekstremalne zdarzenie pogodowe w kosmosie mog\u0142oby wygenerowa\u0107 globalne straty ekonomiczne rz\u0119du 2,4 bln dol. w ci\u0105gu pi\u0119ciu lat. Ten scenariusz, cho\u0107 jest ma\u0142o intuicyjny i rzadko obecny w debacie publicznej, jest jak najbardziej realny.\u200b<\/p>\n

Ka\u017cda kolejna zorza, cho\u0107 zachwycaj\u0105ca, jest wi\u0119c przypomnieniem o krucho\u015bci naszej cywilizacji technologicznej. Kolorowe wst\u0119gi \u015bwiat\u0142a nad naszymi g\u0142owami s\u0105 pi\u0119knym efektem ubocznym faktu, \u017ce \u017cyjemy w cieniu gwiazdy, naszego S\u0142o\u0144ca, kt\u00f3re bywa kapry\u015bne. I im bardziej uzale\u017cniamy si\u0119 od technologii zanurzonej w kosmosie, tym powa\u017cniej powinni\u015bmy traktowa\u0107 prognozy pogody, nie tylko tej za oknem, ale te\u017c kosmicznej.<\/p>\n

\u0179R\u00d3D\u0141A:<\/p>\n