{"id":221726,"date":"2026-01-23T20:40:18","date_gmt":"2026-01-23T20:40:18","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/221726\/"},"modified":"2026-01-23T20:40:18","modified_gmt":"2026-01-23T20:40:18","slug":"jak-ocalic-swiat-liberalnych-wartosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/221726\/","title":{"rendered":"jak ocali\u0107 \u015bwiat liberalnych warto\u015bci"},"content":{"rendered":"

\u201eWiemy, \u017ce stary porz\u0105dek nie powr\u00f3ci. Nie powinni\u015bmy go op\u0142akiwa\u0107. Nostalgia to nie strategia, ale wierzymy, \u017ce z p\u0119kni\u0119cia mo\u017cemy zbudowa\u0107 co\u015b wi\u0119kszego, lepszego, silniejszego i sprawiedliwszego\u201d \u2013 te s\u0142owa z przem\u00f3wienia<\/a> wyg\u0142oszonego przez premiera Kanady Marka Carneya <\/a>w Davos od wtorku kr\u0105\u017c\u0105 po mediach tradycyjnych i spo\u0142eczno\u015bciowych na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n

Kanadyjski premier nie tylko powiedzia\u0142 to, co my\u015bli wielu obserwator\u00f3w \u015bwiatowej polityki, ale te\u017c da\u0142 nadziej\u0119, \u017ce s\u0142absi wcale nie musz\u0105 ulega\u0107 kaprysom pot\u0119g. Je\u015bli nie b\u0119d\u0105 trwa\u0142y w strategicznym parali\u017cu, wspominaj\u0105c stare, dobre czasy, to maj\u0105 szans\u0119, by w tej nowej rzeczywisto\u015bci ocali\u0107 bliskie sobie warto\u015bci.<\/p>\n

Jak konkretnie mia\u0142oby to wygl\u0105da\u0107?<\/p>\n

Chi\u0144ski zwrot Ottawy<\/p>\n

Dla zrozumienia \u201edoktryny Carneya\u201d istotna by\u0142a wizyta kanadyjskiego premiera w Chinach. W ubieg\u0142y pi\u0105tek Carney i Xi podpisali porozumienie handlowe, obni\u017caj\u0105ce c\u0142a na chi\u0144skie samochody elektryczne oraz kanadyjski rzepak \u2013 za czym do ko\u0144ca roku ma p\u00f3j\u015b\u0107 obni\u017cka ce\u0142 na inne produkty spo\u017cywcze z Kanady.<\/p>\n

Czytaj tak\u017ce
\nRada \u015awiatowego Niepokoju<\/a>
\nPiotr W\u00f3jcik<\/p>\n

Wizyta mia\u0142a jednak nie tylko wymiar handlowy, ale te\u017c symboliczny. Ostatnio szef kanadyjskiego rz\u0105du odwiedzi\u0142 Chiny w 2017 roku. P\u00f3\u017aniej relacje obu kraj\u00f3w uleg\u0142y znacz\u0105cemu pogorszeniu, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 zmian, jakie w polityce wobec Pekinu Kanada<\/a> przyj\u0119\u0142a pod naciskiem USA podczas pierwszej kadencji Trumpa.<\/p>\n

W 2018 roku Kanada aresztowa\u0142a przebywaj\u0105c\u0105 w Vancouver Meng Wangzhou, dyrektork\u0119 finansow\u0105 i c\u00f3rk\u0119 prezesa Huawei. W odpowiedzi Chi\u0144czycy aresztowali dw\u00f3ch przebywaj\u0105cych na terytorium Chin Kanadyjczyk\u00f3w. Ju\u017c w czasie drugiej kadencji Trumpa Kanada ob\u0142o\u017cy\u0142a chi\u0144skie samochody elektryczne c\u0142em w wysoko\u015bci 100 proc., a stal i aluminium w wysoko\u015bci 25 proc., oraz zamkn\u0119\u0142a kanadyjskie biura TikToka.<\/p>\n

Wszystkie te dzia\u0142ania nie uchroni\u0142y Kanady przed chaotycznymi relacjami z po\u0142udniowym partnerem, w tym ci\u0105g\u0142\u0105 gro\u017ab\u0105 wojny handlowej. W tej sytuacji Carney pr\u00f3buje zmniejszy\u0107 zale\u017cno\u015b\u0107 swojego kraju od ameryka\u0144skiej gospodarki. Jak podaje<\/a> \u201eFinancial Times\u201d, dzi\u015b USA s\u0105 odbiorc\u0105 oko\u0142o 75 proc. eksportu Kanady. Carney chce zmniejszy\u0107 ten wska\u017anik do 50 proc. Zwraca si\u0119 wi\u0119c handlowo ku Chinom, kt\u00f3re dzi\u015b \u2013 jak podaje<\/a> \u201eThe Gaurdian\u201d \u2013 przyjmuj\u0105 tylko 4 proc. kanadyjskiego eksportu, ale mog\u0142yby znacznie wi\u0119cej, zw\u0142aszcza przy korzystnych umowach handlowych.<\/p>\n

By zyska\u0107 dost\u0119p do chi\u0144skiego rynku, Carney otwiera Kanad\u0119 na chi\u0144skich elektryk\u00f3w \u2013 co uderza w interesy ameryka\u0144skiego przemys\u0142u samochodowego. Niewykluczone, \u017ce cen\u0119 za bzdury Trumpa o \u201e51. stanie\u201d zap\u0142ac\u0105 pracownicy fabryk Forda czy General Motors w Michigan, stanu, kt\u00f3ry w 2024 roku zn\u00f3w zag\u0142osowa\u0142 na obecnego prezydenta.<\/p>\n

\u201eZmienna geometria zaanga\u017cowania\u201d<\/p>\n

W Pekinie Carney nie tylko negocjowa\u0142 stawki ce\u0142, ale m\u00f3wi\u0142 te\u017c o ludzkich i kulturowych wi\u0119zach \u0142\u0105cz\u0105cych oba pa\u0144stwa. Ponad 5 proc. obywateli Kanady ma chi\u0144skie pochodzenie. Nowe regu\u0142y dotycz\u0105ce przyznawania wiz maj\u0105 u\u0142atwi\u0107 turystyk\u0119 i wymian\u0119 kulturow\u0105. Te powiazania maj\u0105 pom\u00f3c w \u201enowym partnerstwie strategicznym z Chinami\u201d, kt\u00f3re premier Kanady og\u0142osi\u0142\u00a0<\/a>w Pekinie, opieraj\u0105cym si\u0119 na pi\u0119ciu filarach: czystej energii, handlu produktami spo\u017cywczymi, przywi\u0105zaniu do multilateralizmu, bezpiecze\u0144stwie publicznym oraz wi\u0119zach kulturowych.<\/p>\n

S\u0142owa o \u201estrategicznym partnerstwie\u201d z Chinami spotka\u0142y si\u0119 z krytyk\u0105. Carneyowi zarzucano, \u017ce s\u0142usznie krytykuj\u0105c Trumpa i jego polityk\u0119 wobec Kanady jest \u015blepy na to, jak drapie\u017cnym mocarstwem potrafi\u0105 by\u0107 Chiny. Jak ci\u0119\u017cko nie by\u0142oby Kanadzie z Trumpem, przewodnicz\u0105cy Xi nie jest wcale lepsz\u0105 alternatyw\u0105 \u2013 mo\u017cna stre\u015bci\u0107 te g\u0142osy. Pytanie jednak, jak ma dok\u0142adnie wygl\u0105da\u0107 to partnerstwo.<\/p>\n

Kanadyjscy analitycy przekonuj\u0105, \u017ce niekoniecznie musi oznacza\u0107 podobnie g\u0142\u0119bokie zaanga\u017cowanie, jakie oznacza\u0142 do niedawna sojusz ze Stanami. Jak w swojej<\/a> analizie chi\u0144skiej wizyty Carneya pisze na \u0142amach portalu Policy Vina Nadjibulla: \u201eStrategiczne partnerstwo nie musi dzi\u015b koniecznie oznacza\u0107 wsp\u00f3lnych warto\u015bci czy wszechstronnej wsp\u00f3\u0142pracy. Mo\u017ce za to funkcjonowa\u0107 jako pragmatyczna, oparta na interesach rama dla selektywnego zaanga\u017cowania, opartego o jasne granice i zasady\u201d.<\/p>\n

Dlatego, jak zwraca uwag\u0119 Nadjibulla, Carney nic nie m\u00f3wi\u0142 o partnerstwie w takich obszarach, jak sztuczna inteligencja, zaawansowane technologie wojskowe czy wsp\u00f3\u0142praca wywiadowcza \u2013 gdzie chi\u0144skie i kanadyjskie interesy s\u0105 odmienne. Spotykaj\u0105 si\u0119 za to w obszarze handlu czy zielonych technologii, w kt\u00f3rych Kanada przesta\u0142a m\u00f3c liczy\u0107 na swojego po\u0142udniowego s\u0105siada.<\/p>\n

Czytaj tak\u017ce
\nCzy trumpizm zbuduje paneuropejski patriotyzm?<\/a>
\nGalopuj\u0105cy Major<\/p>\n

Carney nazywa ten rodzaj uprawiania polityki \u201ezmienn\u0105 geometri\u0105 zaanga\u017cowania\u201d. Jak m\u00f3wi\u0142 w Davos: \u201eTo budowanie koalicji, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 w ka\u017cdym aspekcie z partnerami, kt\u00f3rzy maj\u0105 wystarczaj\u0105co du\u017co wsp\u00f3lnego, by dzia\u0142a\u0107 wsp\u00f3lnie. W niekt\u00f3rych przypadkach b\u0119dzie to dotyczy\u0107 zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w. To tworzy g\u0119st\u0105 sie\u0107 powi\u0105za\u0144 w handlu, inwestycjach i kulturze, z kt\u00f3rej mo\u017cemy czerpa\u0107, by stawia\u0107 czo\u0142a przysz\u0142ym wyzwaniom i szansom\u201d.<\/p>\n

Si\u0142a i warto\u015bci<\/p>\n

Czemu mia\u0142aby s\u0142u\u017cy\u0107 taka \u201ezmienna geometria zaanga\u017cowania\u201d? Przede wszystkim ochronie interes\u00f3w \u015bredniej wielko\u015bci pa\u0144stw w \u015bwiecie opartym o rywalizacj\u0119 wielkich mocarstw, w kt\u00f3rym mi\u0119dzynarodowe instytucje czy wzajemne powi\u0105zania gospodarcze s\u0105 instrumentalizowane i wykorzystywane przez pot\u0119gi jako narz\u0119dzie przymusu. \u015aredniej wielko\u015bci pa\u0144stwa maj\u0105 wyb\u00f3r: \u201ealbo dzia\u0142aj\u0105c wsp\u00f3lnie zasi\u0105\u015b\u0107 do sto\u0142u, albo znale\u017a\u0107 si\u0119 na nim jako cz\u0119\u015b\u0107 menu\u201d. Negocjuj\u0105c z hegemonem osobno skazuj\u0105 si\u0119 bowiem wy\u0142\u0105cznie na konkurencj\u0119 w uleg\u0142o\u015bci wobec niego.<\/p>\n

Oznacza to konieczno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy tak\u017ce z pa\u0144stwami, kt\u00f3re radykalnie nie podzielaj\u0105 zachodnich warto\u015bci. Ta wsp\u00f3\u0142praca staje si\u0119 jednak czasem paradoksalnie konieczna dla ich obrony. Jak Carney t\u0142umaczy\u0142 w Szwajcarii: \u201eDywersyfikacja na arenie mi\u0119dzynarodowej nie jest wy\u0142\u0105cznie roztropno\u015bci\u0105 ekonomiczn\u0105; jest to materialny fundament uczciwej polityki zagranicznej, poniewa\u017c kraje zyskuj\u0105 prawo do zajmowania stanowisk opartych na zasadach, zmniejszaj\u0105c swoj\u0105 podatno\u015b\u0107 na odwet\u201d. Inaczej m\u00f3wi\u0105c: by wobec Trumpa m\u00f3c zaj\u0105\u0107 stanowisko oparte o warto\u015bci, kraj taki jak Kanada musi by\u0107 mniej zale\u017cny od Stan\u00f3w gospodarczo i robi\u0107 interesy tak\u017ce z Chinami.<\/p>\n

Czytaj tak\u017ce
\nMusimy porozmawia\u0107 o Stephenie<\/a>
\nAgata Pop\u0119da<\/p>\n

Carney wskazuje te\u017c, \u017ce logika rywalizacji wielkich mocarstw ostatecznie podzieli \u015bwiat na kilka fortec. Ten nowy \u015bwiat \u201eb\u0119dzie ubo\u017cszy, bardziej kruchy i mniej zr\u00f3wnowa\u017cony\u201d. Wsp\u00f3\u0142praca \u015bredniej wielko\u015bci pa\u0144stw mo\u017ce stworzy\u0107 si\u0142\u0119 przeciwdzia\u0142aj\u0105c\u0105 tej logice, ratuj\u0105c\u0105 sam\u0105 ide\u0119 \u015bwiata opartego na wsp\u00f3\u0142pracy \u2013 cho\u0107 rozumianej znacznie mniej naiwnie ni\u017c by\u0142a rozumiana jeszcze w ostatniej dekadzie. \u201eNie powinni\u015bmy pozwoli\u0107, by wzrost twardej si\u0142y przes\u0142oni\u0142 nam fakt, \u017ce si\u0142a legitymacji, uczciwo\u015bci i zasad pozostanie du\u017ca, je\u015bli zdecydujemy si\u0119 j\u0105 wykorzysta\u0107 wsp\u00f3lnie\u201d \u2013 wzywa\u0142 Carney w Szwajcarii.<\/p>\n

Jego refleksje koresponduj\u0105 z tym, co prezydent Finlandii Alexander Stubb napisa\u0142 w swoim artykule<\/a> opublikowanym na \u0142amach \u201eForeign Policy\u201d w grudniu zesz\u0142ego roku \u2013 Carney powo\u0142a\u0142 si\u0119 zreszt\u0105 w Davos na ten tekst. Stubb wychodzi z tej samej diagnozy, co premier Kanady: ko\u0144czy si\u0119 stary \u0142ad, jaki wy\u0142oni\u0142 si\u0119 po ko\u0144cu zimnej wojny, a to, co go zast\u0105pi, b\u0119dzie zale\u017ce\u0107 od takich aktor\u00f3w, jak Unia Europejska. Wizja Stubba jest bardziej przywi\u0105zana do mi\u0119dzynarodowych instytucji ni\u017c ta Carneya \u2013 wzywa on np. do szerokiej reformy ONZ, tak by w Radzie Bezpiecze\u0144stwa stale reprezentowane by\u0142y wszystkie kontynenty i by istnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 usuni\u0119cia z niej pa\u0144stw \u0142ami\u0105cych zasady Karty ONZ, nawet je\u015bli s\u0105 sta\u0142ymi cz\u0142onkami. Jednocze\u015bnie \u201erealizm oparty na warto\u015bciach\u201d, do kt\u00f3rego przyj\u0119cia wzywa Zach\u00f3d Stubb, bliski jest wizji Carneya w diagnozie, \u017ce warto\u015bci kluczowych dla takich aktor\u00f3w jak Kanada czy Unia Europejska nie da si\u0119 obroni\u0107 bez konkretnych zasob\u00f3w, bez gospodarczej i militarnej si\u0142y oraz sieci pragmatycznych sojuszy.<\/p>\n

Zar\u00f3wno prezydent Finlandii, jak i premier Kanady szukaj\u0105 odpowiedzi na pytanie, jak w \u015bwiecie Trumpa, Putina i Xi ocali\u0107 warto\u015bci i wsp\u00f3\u0142prac\u0119. Mo\u017cna dyskutowa\u0107, jak s\u0142u\u017c\u0105 temu konkretne rozwi\u0105zania przyjmowane przez Carneya, z resetem z Chinami na czele. Ale nie mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 kanadyjskiemu przyw\u00f3dcy, \u017ce trafnie diagnozuje problem, przed kt\u00f3rym staje tak\u017ce Unia Europejska i tworz\u0105ce j\u0105 pa\u0144stwa. W tym Polska, gdzie na razie przynajmniej po\u0142owa elity \u2013 ta z PiS i w Pa\u0142acu Prezydenckim \u2013 uznaje, \u017ce je\u015bli najmocniej zalicytuje w uleg\u0142o\u015bci wobec Trumpa, to Polska stanie si\u0119 dzi\u0119ki temu co najmniej regionaln\u0105 pot\u0119g\u0105. \u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201eWiemy, \u017ce stary porz\u0105dek nie powr\u00f3ci. Nie powinni\u015bmy go op\u0142akiwa\u0107. Nostalgia to nie strategia, ale wierzymy, \u017ce z…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":221727,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[32,33,36,37,27,34,35,11903,28,31,25,42,38,40,39,41,29,30,26,18981,18984,29488],"class_list":{"0":"post-221726","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-naglowki","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-featured-news","11":"tag-featurednews","12":"tag-headlines","13":"tag-latest-news","14":"tag-latestnews","15":"tag-liberalizm","16":"tag-naglowki","17":"tag-najwazniejsze-artykuly","18":"tag-news","19":"tag-pl","20":"tag-poland","21":"tag-polish","22":"tag-polska","23":"tag-polski","24":"tag-top-stories","25":"tag-topstories","26":"tag-wiadomosci","27":"tag--europa","28":"tag--gospodarka","29":"tag--usa"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115946351719510390","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/221726","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=221726"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/221726\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/221727"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=221726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=221726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=221726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}