{"id":231642,"date":"2026-01-29T12:22:11","date_gmt":"2026-01-29T12:22:11","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/231642\/"},"modified":"2026-01-29T12:22:11","modified_gmt":"2026-01-29T12:22:11","slug":"megaszkodniki-z-brazylii-nowe-hybrydy-zagrazaja-calemu-swiatu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/231642\/","title":{"rendered":"Megaszkodniki z Brazylii. Nowe hybrydy zagra\u017caj\u0105 ca\u0142emu \u015bwiatu"},"content":{"rendered":"

Chodzi o dwie \u0107my z rodzaju Helicoverpa: s\u0142onecznic\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 (Helicoverpa zea) oraz s\u0142onecznic\u0119 or\u0119\u017c\u00f3wk\u0119 (Helicoverpa armigera). Oba gatunki od lat nale\u017c\u0105 do najpowa\u017cniejszych szkodnik\u00f3w rolnych na \u015bwiecie. Atakuj\u0105 wiele ro\u015blin uprawnych i potrafi\u0105 szybko uodparnia\u0107 si\u0119 na stosowane metody zwalczania.<\/p>\n

„To zjawisko ma potencja\u0142, by sta\u0107 si\u0119 ogromnym problemem” – przyznaje Chris Jiggins z University of Cambridge.<\/p>\n

S\u0142onecznica ameryka\u0144ska jest gatunkiem rodzimym dla obu Ameryk. Jej g\u0105sienice \u017ceruj\u0105 na wielu ro\u015blinach, w tym na\u00a0kukurydzy, pomidorach, ziemniakach, og\u00f3rkach i bak\u0142a\u017canach. Od dekad powoduje powa\u017cne straty w rolnictwie, szczeg\u00f3lnie w uprawach kukurydzy.<\/p>\n

S\u0142onecznica or\u0119\u017c\u00f3wka wyst\u0119puje natomiast naturalnie w Europie, Azji i Afryce. Ma wyj\u0105tkowo szerokie spektrum ro\u015blin \u017cywicielskich i jest znana z du\u017cej zdolno\u015bci do rozwijania odporno\u015bci na insektycydy. Z tego powodu oba gatunki bywaj\u0105 okre\u015blane w literaturze jako „megaszkodniki”, czyli szkodniki o globalnym znaczeniu gospodarczym, trudne do kontrolowania i powoduj\u0105ce ogromne straty.<\/p>\n

Przez d\u0142ugi czas uwa\u017cano, \u017ce oba gatunki nie krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 w warunkach naturalnych. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 po 2013 r., gdy s\u0142onecznica or\u0119\u017c\u00f3wka zosta\u0142a po raz pierwszy wykryta w Brazylii.<\/p>\n

\"Motyl<\/p>\n

S\u0142onecznica ameryka\u0144skaWikimedia Commons<\/p>\n

Gro\u017ane szkodniki mog\u0105 przemieszcza\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy granicami<\/p>\n

Pojawienie si\u0119 s\u0142onecznicy or\u0119\u017c\u00f3wki w Brazylii mia\u0142o natychmiastowe konsekwencje. W przeciwie\u0144stwie do s\u0142onecznicy ameryka\u0144skiej gatunek ten bardzo dobrze radzi sobie na uprawach soi. „To by\u0142y straty liczone w miliardach dolar\u00f3w dla brazylijskiego rolnictwa” – zauwa\u017ca Jiggins.<\/p>\n

Odpowiedzi\u0105 by\u0142o szybkie upowszechnienie soi Bt, czyli odmian genetycznie zmodyfikowanych tak, aby wytwarza\u0142y bia\u0142ko toksyczne dla owad\u00f3w. Substancja ta pochodzi z bakterii Bacillus thuringiensis i od lat jest wykorzystywana jako biologiczny \u015brodek ochrony ro\u015blin.<\/p>\n

Dzi\u015b ponad 90 proc. soi uprawianej w Brazylii to soja Bt. Przez pewien czas rozwi\u0105zanie to skutecznie ogranicza\u0142o straty, jednak nowe dane wskazuj\u0105, \u017ce jego trwa\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 zagro\u017cona.<\/p>\n

Dodatkowym czynnikiem sprzyjaj\u0105cym krzy\u017cowaniu si\u0119 obu gatunk\u00f3w jest spos\u00f3b prowadzenia upraw w Brazylii. Na ogromnych obszarach kraju soja, kukurydza i bawe\u0142na s\u0105 uprawiane w bliskim s\u0105siedztwie lub w systemie kilku zbior\u00f3w rocznie. Taki krajobraz rolniczy zapewnia g\u0105sienicom Helicoverpa sta\u0142y dost\u0119p do ro\u015blin \u017cywicielskich przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku, co zwi\u0119ksza liczebno\u015b\u0107 populacji i cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 kontakt\u00f3w mi\u0119dzy gatunkami. Zdaniem badaczy w\u0142a\u015bnie te warunki mog\u0142y u\u0142atwi\u0107 zar\u00f3wno hybrydyzacj\u0119, jak i szybkie rozprzestrzenianie si\u0119 gen\u00f3w odporno\u015bci.<\/p>\n

Znaczenie ma r\u00f3wnie\u017c wysoka mobilno\u015b\u0107 doros\u0142ych osobnik\u00f3w. Obie s\u0142onecznice potrafi\u0105 przemieszcza\u0107 si\u0119 na du\u017ce odleg\u0142o\u015bci, korzystaj\u0105c z pr\u0105d\u00f3w powietrznych. Oznacza to, \u017ce geny odporno\u015bci mog\u0105 rozprzestrzenia\u0107 si\u0119 nie tylko lokalnie, lecz tak\u017ce mi\u0119dzy regionami upraw, a potencjalnie tak\u017ce mi\u0119dzy krajami. Naukowcy zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce podobne procesy obserwowano wcze\u015bniej w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, jednak rzadko mia\u0142y one tak wyra\u017any charakter mi\u0119dzygatunkowej wymiany gen\u00f3w o bezpo\u015brednim znaczeniu gospodarczym.<\/p>\n

\"Pole<\/p>\n

Pole uprawne w BrazyliiAFP<\/p>\n

Powsta\u0142y hybrydy najwi\u0119kszych rolniczych szkodnik\u00f3w<\/p>\n

Zesp\u00f3\u0142 badaczy przeanalizowa\u0142 genomy niemal tysi\u0105ca osobnik\u00f3w s\u0142onecznicy ameryka\u0144skiej i s\u0142onecznicy or\u0119\u017c\u00f3wki zebranych w Brazylii w ci\u0105gu ostatnich dziesi\u0119ciu lat. Wyniki pokaza\u0142y, \u017ce dosz\u0142o do intensywnej wymiany gen\u00f3w mi\u0119dzy gatunkami.<\/p>\n

Ok. jedna trzecia populacji s\u0142onecznicy or\u0119\u017c\u00f3wki nosi obecnie geny odporno\u015bci na toksyny Bt.\u00a0Co istotne, geny te pochodz\u0105 od s\u0142onecznicy ameryka\u0144skiej, u kt\u00f3rej odporno\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a si\u0119 rozwija\u0107 wcze\u015bniej, m.in. w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej, gdzie kukurydza Bt jest uprawiana od lat 90.<\/p>\n

Proces dzia\u0142a r\u00f3wnie\u017c w drug\u0105 stron\u0119. Niemal wszystkie badane populacje s\u0142onecznicy ameryka\u0144skiej w Brazylii przej\u0119\u0142y od s\u0142onecznicy or\u0119\u017c\u00f3wki gen zapewniaj\u0105cy odporno\u015b\u0107 na pyretroidy, czyli jedn\u0105 z najcz\u0119\u015bciej stosowanych grup chemicznych insektycyd\u00f3w. „Tempo, w jakim to si\u0119 wydarzy\u0142o, jest zaskakuj\u0105ce” – przyznaje Jiggins.<\/p>\n

W praktyce oznacza to, \u017ce hybrydowe populacje mog\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 odporno\u015b\u0107 na r\u00f3\u017cne klasy \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin. Takie po\u0142\u0105czenie znacz\u0105co utrudnia zwalczanie szkodnik\u00f3w i zwi\u0119ksza ryzyko gwa\u0142townych strat plon\u00f3w.<\/p>\n

Brazylia jest jednym z najwi\u0119kszych producent\u00f3w i eksporter\u00f3w soi na \u015bwiecie. Surowiec ten trafia nie tylko do przemys\u0142u spo\u017cywczego, ale przede wszystkim do produkcji pasz dla zwierz\u0105t. Spadek plon\u00f3w m\u00f3g\u0142by wi\u0119c prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na wzrost cen \u017cywno\u015bci w wielu krajach.<\/p>\n

Istnieje te\u017c ryzyko po\u015brednich skutk\u00f3w \u015brodowiskowych. Je\u015bli rolnicy b\u0119d\u0105 pr\u00f3bowali rekompensowa\u0107 straty poprzez zwi\u0119kszanie area\u0142u upraw, mo\u017ce to prowadzi\u0107 do dalszego wylesiania i wzrostu emisji gaz\u00f3w cieplarnianych.<\/p>\n

Jednym z kluczowych element\u00f3w spowalniaj\u0105cych rozw\u00f3j odporno\u015bci jest tzw. strategia refugi\u00f3w. Polega ona na pozostawianiu cz\u0119\u015bci upraw bez cech Bt, aby w populacji szkodnik\u00f3w utrzymywa\u0142y si\u0119 osobniki wra\u017cliwe, kt\u00f3re rozcie\u0144czaj\u0105 pul\u0119 gen\u00f3w odporno\u015bci.<\/p>\n

W praktyce jednak zalecenia te nie zawsze s\u0105 przestrzegane. Firmy hodowlane reaguj\u0105, wprowadzaj\u0105c ro\u015bliny produkuj\u0105ce jednocze\u015bnie kilka r\u00f3\u017cnych bia\u0142ek Bt, ale – jak podkre\u015bla Bruce Tabashnik z University of Arizona – jest to rozwi\u0105zanie kosztowne i czasoch\u0142onne. „Najlepiej by\u0142oby jak najd\u0142u\u017cej utrzyma\u0107 skuteczno\u015b\u0107 istniej\u0105cych technologii dzi\u0119ki odpowiedniemu zarz\u0105dzaniu odporno\u015bci\u0105” – zaznacza.<\/p>\n

Problem szerszy ni\u017c jedno krzy\u017cowanie<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 badaczy zwraca uwag\u0119, \u017ce hybrydyzacja nie jest jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em problemu. W Chinach s\u0142onecznica or\u0119\u017c\u00f3wka niezale\u017cnie wykszta\u0142ci\u0142a odporno\u015b\u0107 na pierwsze generacje toksyn Bt.<\/p>\n

„Globalny handel i zmiana klimatu obni\u017caj\u0105 bariery rozprzestrzeniania si\u0119 gatunk\u00f3w” – m\u00f3wi Angela McGaughran z University of Waikato. Jej zdaniem podobne przypadki b\u0119d\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej, tak\u017ce poza Ameryk\u0105 Po\u0142udniow\u0105.<\/p>\n

Badanie pokazuje, \u017ce ochrona upraw nie jest ju\u017c wy\u0142\u0105cznie spraw\u0105 lokalnych decyzji rolniczych. W \u015bwiecie powi\u0105zanych rynk\u00f3w i przyspieszonych proces\u00f3w ewolucyjnych nawet regionalne zjawiska mog\u0105 mie\u0107 globalne konsekwencje.<\/p>\n

Banany, kt\u00f3re si\u0119 nie psuj\u0105? Naukowcy zmodyfikowali im genyAssociated Press\u00a9 2025 Associated Press<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Masz sugestie, uwagi albo widzisz b\u0142\u0105d? Napisz do nas<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Chodzi o dwie \u0107my z rodzaju Helicoverpa: s\u0142onecznic\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 (Helicoverpa zea) oraz s\u0142onecznic\u0119 or\u0119\u017c\u00f3wk\u0119 (Helicoverpa armigera). Oba gatunki…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":231643,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[32,33,27,34,35,28,31,25,40,41,80,29,30,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-231642","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-headlines","11":"tag-latest-news","12":"tag-latestnews","13":"tag-naglowki","14":"tag-najwazniejsze-artykuly","15":"tag-news","16":"tag-polish","17":"tag-polski","18":"tag-swiat","19":"tag-top-stories","20":"tag-topstories","21":"tag-wiadomosci","22":"tag-world","23":"tag-world-news","24":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"https:\/\/pubeurope.com\/@pl\/115978367446828235","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/231642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=231642"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/231642\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/231643"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=231642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=231642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=231642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}