Bob Savic jest dyrektorem do spraw handlu mi\u0119dzynarodowego i doradztwa w zakresie sankcji w Global Policy Institute oraz dyrektorem do spraw doradztwa w zakresie regulacji handlowych i przemys\u0142owych Unii Europejskiej w Federal Trust for Education and Research w Londynie. Jest r\u00f3wnie\u017c profesorem na wydziale stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych i polityki Uniwersytetu Nottingham w Wielkiej Brytanii. Ma ok. 30-letnie do\u015bwiadczenie zawodowe w zakresie prawa transgranicznego.<\/p>\n
Luksusowy megajacht Nord, powi\u0105zany z miliarderem Aleksiejem Mordaszowem, zacumowa\u0142 w wodach Hongkongu 7 pa\u017adziernika 2022 r. Hongkong o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie stosowa\u0142 jednostronnych sankcji zachodnich po zacumowaniu statku w swoich wodach.<\/p>\n
W okresie po zimnej wojnie Stany Zjednoczone cz\u0119sto stosowa\u0142y jednostronne sankcje, aby narzuci\u0107 przeciwnikom koszty ekonomiczne. \u015arodki te mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c na celu wywieranie wp\u0142ywu na polityk\u0119 zagraniczn\u0105 lub wewn\u0119trzn\u0105 s\u0142abszych pa\u0144stw oraz kszta\u0142towanie jej w taki spos\u00f3b, aby wzmocni\u0107 jednobiegunowy status Waszyngtonu.<\/p>\n
Jednak od 2022 r., a prawdopodobnie nawet wcze\u015bniej, systemy sankcji jednostronnych zacz\u0119\u0142y ewoluowa\u0107 w spos\u00f3b, kt\u00f3ry odzwierciedla i przyczynia si\u0119 do powstania wielobiegunowego porz\u0105dku \u015bwiatowego. Jeden ze scenariuszy zak\u0142ada ca\u0142kowity rozpad dotychczasowych zasad, a zachowania g\u0142\u00f3wnie USA i UE paradoksalnie przyczyniaj\u0105 si\u0119 do przyspieszenia tej tendencji.<\/p>\n
Termin „sankcje jednostronne” odnosi si\u0119 do przymusowych \u015brodk\u00f3w gospodarczych, finansowych, handlowych lub technologicznych przyj\u0119tych przez pa\u0144stwo [lub grup\u0119 pa\u0144stw] wobec innego pa\u0144stwa [lub podmiotu niepa\u0144stwowego]. Zazwyczaj sankcje te s\u0105 nak\u0142adane poza zbiorowym systemem wielostronnym, takim jak ramy Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n
Dalszy ci\u0105g artyku\u0142u pod materia\u0142em wideo <\/p>\n
Komentatorzy opisuj\u0105 koncepcj\u0119 wielobiegunowo\u015bci jako d\u0105\u017cenie wielu pa\u0144stw lub blok\u00f3w do uzyskania znacz\u0105cej pot\u0119gi, w przeciwie\u0144stwie do porz\u0105dku jednobiegunowego, w kt\u00f3rym dominuje jedna superpot\u0119ga. W raporcie z Monachijskiej Konferencji Bezpiecze\u0144stwa z 2025 r.<\/a> zauwa\u017cono, \u017ce „obecny system mi\u0119dzynarodowy wykazuje elementy jednobiegunowo\u015bci, dwubiegunowo\u015bci, wielobiegunowo\u015bci i niebiegunowo\u015bci. Jednak wyra\u017anie dostrzegalna jest trwaj\u0105ca zmiana uk\u0142adu si\u0142 w kierunku wi\u0119kszej liczby pa\u0144stw rywalizuj\u0105cych o wp\u0142ywy”. W raporcie stwierdzono ponadto, \u017ce „\u015bwiat wkracza w er\u0119 nasilonych napi\u0119\u0107 […] przechodz\u0105c od jednobiegunowo\u015bci pod przewodnictwem Stan\u00f3w Zjednoczonych do wielobiegunowo\u015bci”.<\/p>\n W tym kontek\u015bcie zachodnie sankcje jednostronne \u2014 zasadniczo sankcje na\u0142o\u017cone przez Stany Zjednoczone i ich europejskich sojusznik\u00f3w \u2014 coraz bardziej koncentruj\u0105 si\u0119 nie tylko na g\u0142\u00f3wnym celu tych \u015brodk\u00f3w, ale tak\u017ce na podmiotach trzecich w postaci sankcji wt\u00f3rnych.<\/p>\n<\/blockquote>\n Tymczasem same cele sankcji pr\u00f3buj\u0105 je omin\u0105\u0107 lub dostosowa\u0107 si\u0119 do wykluczenia z sieci finansowych, handlowych, logistycznych i technologicznych kierowanych przez Zach\u00f3d. Coraz cz\u0119\u015bciej d\u0105\u017c\u0105 one do uzyskania niezale\u017cno\u015bci gospodarczej i budowania alternatywnych sieci gospodarczych.<\/p>\n Dynamika ta zmienia architektur\u0119 globalnej w\u0142adzy, poniewa\u017c jeden dominuj\u0105cy biegun ust\u0119puje miejsca wielu o\u015brodkom w\u0142adzy. Jednostronne sankcje staj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno instrumentem konkurencji, jak i odzwierciedleniem zmian strukturalnych.<\/p>\n Rozszerzenie sankcji jednostronnych<\/p>\n Skala i zakres sankcji jednostronnych na\u0142o\u017conych przez Stany Zjednoczone i ich partner\u00f3w koalicyjnych uleg\u0142y rozszerzeniu od 2022 r., kiedy to Rosja rozpocz\u0119\u0142a wojn\u0119 z Ukrain\u0105<\/a>. Sankcje odwetowe na\u0142o\u017cone przez Chiny i Rosj\u0119 r\u00f3wnie\u017c sta\u0142y si\u0119 szersze.<\/p>\n W og\u0142oszeniach Departamentu Skarbu USA na pocz\u0105tku 2025 r. poinformowano o sankcjach na\u0142o\u017conych na du\u017c\u0105 liczb\u0119 rosyjskich przedsi\u0119biorstw i os\u00f3b fizycznych<\/a>. Coraz wi\u0119cej os\u00f3b w krajach nieobj\u0119tych sankcjami zosta\u0142o r\u00f3wnie\u017c oskar\u017conych o pomoc sankcjonowanym podmiotom rosyjskim i czerpanie korzy\u015bci z powi\u0105za\u0144 z rosyjskim rz\u0105dem.<\/p>\n By\u0142o to dodatkiem do bezprecedensowego na\u0142o\u017cenia przez Departament Skarbu w 2024 r. sankcji wt\u00f3rnych lub eksterytorialnych na instytucje finansowe spoza Stan\u00f3w Zjednoczonych za umo\u017cliwianie „znacz\u0105cych transakcji” z udzia\u0142em sankcjonowanych os\u00f3b rosyjskich i kluczowych sektor\u00f3w wspieraj\u0105cych rosyjski kompleks militarno-przemys\u0142owy.<\/p>\n W rezultacie w okresie od lutego 2022 r. do stycznia 2025 r. Stany Zjednoczone na\u0142o\u017cy\u0142y 976 sankcji wt\u00f3rnych zwi\u0105zanych z Rosj\u0105, a ich roczna liczba stopniowo ros\u0142a: 97 w 2022 r., 264 w 2023 r. i 475 w 2024 r. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 sankcji wt\u00f3rnych dotyczy\u0142a przedsi\u0119biorstw w Chinach (283), Zjednoczonych Emiratach Arabskich (125), Turcji (118) i Indiach (36).<\/p>\n Sankcje wt\u00f3rne a eksterytorialno\u015b\u0107<\/p>\n Rozpowszechnienie sankcji wt\u00f3rnych stanowi jedno z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 w ewolucji \u015brodk\u00f3w przymusu gospodarczego po zako\u0144czeniu zimnej wojny. \u015arodki te sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnym polem, na kt\u00f3rym mechanizmy kontroli porz\u0105dku jednobiegunowego zderzaj\u0105 si\u0119 z si\u0142ami wielobiegunowo\u015bci.<\/p>\n Sankcje wt\u00f3rne r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od sankcji pierwotnych tym, \u017ce nie ograniczaj\u0105 si\u0119 do jurysdykcji bezpo\u015brednio obj\u0119tej sankcjami przez pa\u0144stwo nak\u0142adaj\u0105ce sankcje. Cz\u0119sto stosowane przez Stany Zjednoczone za pomoc\u0105 instrument\u00f3w legislacyjnych, takich jak ustawa o przeciwdzia\u0142aniu przeciwnikom Ameryki poprzez sankcje (CAATSA) oraz seria rozporz\u0105dze\u0144 wykonawczych na mocy ustawy o mi\u0119dzynarodowych uprawnieniach ekonomicznych w sytuacjach nadzwyczajnych (IEEPA), wykraczaj\u0105 one daleko poza tradycyjne granice suwerennej jurysdykcji.<\/p>\n Sankcje wt\u00f3rne maj\u0105 na celu ukaranie podmiot\u00f3w trzecich, kt\u00f3re nie maj\u0105 \u017cadnego zwi\u0105zku z pa\u0144stwem nak\u0142adaj\u0105cym sankcje, w tym przedsi\u0119biorstw, instytucji finansowych, a nawet rz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re utrzymuj\u0105 stosunki gospodarcze z osob\u0105 obj\u0119t\u0105 sankcjami.<\/p>\n<\/blockquote>\n \u015arodki takie sta\u0142y si\u0119 centralnym elementem praktyki sankcyjnej Stan\u00f3w Zjednoczonych, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do Rosji, Iranu i kilku mniejszych przeciwnik\u00f3w.<\/p>\n W kontek\u015bcie zmieniaj\u0105cego si\u0119 porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego skuteczno\u015b\u0107 sankcji wt\u00f3rnych zale\u017cy w znacznym stopniu od reakcji podmiot\u00f3w trzecich, kt\u00f3rych dotycz\u0105 sankcje. Zamiast powszechnego przestrzegania re\u017cimu sankcyjnego, pa\u0144stwa te cz\u0119sto stosuj\u0105 polityk\u0119 selektywnego zaanga\u017cowania lub otwartego oporu. Rosn\u0105ce uzale\u017cnienie od sankcji wt\u00f3rnych pokazuje, \u017ce w \u015brodowisku wielobiegunowym si\u0142a przymusu coraz cz\u0119\u015bciej dzia\u0142a poprzez wywieranie presji na po\u015brednik\u00f3w, a nie tylko na g\u0142\u00f3wny cel.<\/p>\n Chiny<\/p>\n\n
\n