{"id":23817,"date":"2025-09-30T11:19:12","date_gmt":"2025-09-30T11:19:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/23817\/"},"modified":"2025-09-30T11:19:12","modified_gmt":"2025-09-30T11:19:12","slug":"wielki-mysliwiec-islamu-bez-silnikow-z-usa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/23817\/","title":{"rendered":"„Wielki My\u015bliwiec Islamu” bez silnik\u00f3w z USA"},"content":{"rendered":"

\"\"
\n Maciej Szopa
\n <\/a> <\/p>\n

Kongres Stan\u00f3w Zjednoczonych zablokowa\u0142 sprzeda\u017c do Turcji silnik\u00f3w F110-GE-129. Mia\u0142y by\u0107 one wykorzystane w pierwszych seryjnych egzemplarzach samolotu 5. generacji Kaan. Jakie mog\u0105 by\u0107 skutki tej decyzji?<\/p>\n

\"TAI
\n Turecki my\u015bliwiec Kaan w czasie dziewiczego lotu
\n
Autor. TAI<\/p>\n

Silniki F110 najnowszej wersji s\u0105 dzisiaj wykorzystywane do produkcji samolot\u00f3w F-15EX i F-16C\/D Block 70. Turcja – kt\u00f3ra chwali si\u0119, i\u017c jej przemys\u0142 opanowa\u0142 ju\u017c tajniki budowy samolotu 5. generacji i mo\u017ce produkowa\u0107 80 proc. komponent\u00f3w do niego \u2013 stan\u0119\u0142a wobec du\u017cego problemu zwi\u0105zanego z nap\u0119dem. W deklarowanych 80 proc. nie ma bowiem na razie rodzimego tureckiego silnika. F110 mia\u0142 zosta\u0107 posadowiony w pierwszych 20 przedseryjnych samolotach Kaan. Maszyny te mia\u0142y zacz\u0105\u0107 wchodzi\u0107 do s\u0142u\u017cby oko\u0142o 2028, a w latach 30. kolejne egzemplarze mia\u0142y otrzyma\u0107 ju\u017c silniki tureckiej konstrukcji i produkcji.<\/p>\n

Ameryka\u0144skie silniki mia\u0142y w mi\u0119dzyczasie umo\u017cliwi\u0107 szerokie przetestowanie Kaana, szkolenie na nim kadr i zapewni\u0107 mu reklam\u0119 na rynkach mi\u0119dzynarodowych. Warto tutaj przypomnie\u0107, \u017ce Turcja nie tylko sama planuje zakup \u0142\u0105cznie oko\u0142o 250 takich maszyn, ale zdoby\u0142a w tym roku pierwsze zam\u00f3wienie eksportowe na nie. Klientem zosta\u0142a Indonezja, kt\u00f3ra chce pozyska\u0107 ich 48. Powa\u017cne s\u0105 tak\u017ce rozmowy Turcji z Pakistanem na temat sprzeda\u017cy, a nawet produkcji my\u015bliwc\u00f3w 5. generacji w tym kraju. Zainteresowanie deklaruj\u0105 te\u017c inne kraje Bliskiego Wschodu, w tym zaprzyja\u017aniony Azerbejd\u017can.<\/p>\n

Perspektywy s\u0105 wi\u0119c wielkie, a raczej by\u0142yby, gdyby nie to, \u017ce w \u201e20 procentach\u201d, kt\u00f3rych Turcja nadal nie produkuje, znajduje si\u0119 silnik odrzutowy. A ten nale\u017cy do najtrudniejszych do opanowania, zar\u00f3wno je\u017celi chodzi o zaprojektowanie, jak i stabiln\u0105 produkcj\u0119 na odpowiednim poziomie technicznym. Szczeg\u00f3lnie, je\u017celi chodzi o nap\u0119d o wysokich parametrach technicznych, a F110-GE-129 nale\u017cy do najlepszych rozwiaza\u0144 tej klasy na \u015bwiecie z ci\u0105giem 76,3 kN i 131,2 z dopalaczem.<\/p>\n

O tym, \u017ce jest to prawdopodobnie najtrudniejszy system, jaki nale\u017cy stworzy\u0107 dla samolotu bojowego, \u015bwiadcz\u0105 chocia\u017cby perypetie Chin. Mocarstwo to, pomimo swego potencja\u0142u, tak naprawd\u0119 do niedawna nie potrafi\u0142o stworzy\u0107 zadowalaj\u0105cego silnika dla w\u0142asnych samolot\u00f3w bojowych. Powstaj\u0105ce w Pa\u0144stwie \u015arodka jednostki nap\u0119dowe osi\u0105ga\u0142y relatywnie zadowalaj\u0105ce parametry techniczne, ale ulega\u0142y bardzo szybkiemu zu\u017cyciu. Z tego powodu Chi\u0144czycy przez lata byli skazani na kupno silnik\u00f3w produkcji rosyjskiej, kt\u00f3re, cho\u0107 gorsze od zachodnich, i tak by\u0142y znacznie lepsze od silnik\u00f3w chi\u0144skich. Po wielu latach Chi\u0144czycy zdo\u0142ali, jak si\u0119 wydaje, osi\u0105gn\u0105\u0107 odpowiedni poziom swoich jednostek nap\u0119dowych. Czy jednak uda si\u0119 tu Turkom \u2013 w kr\u00f3tkim czasie i bez zastrzyk\u00f3w technologii zachodnich? Jest to w\u0105tpliwe. Komentatorzy m\u00f3wi\u0105 o siedmiu latach, jakich potrzeba od dzisiaj do wprowadzenia przetestowanego, seryjnego tureckiego silnika. Przy za\u0142o\u017ceniu maksymalnego finansowania jego projektu ze strony Ankary.<\/p>\n

Jest to r\u00f3wnoznaczne z op\u00f3\u017anieniem wej\u015bcia Kaana do linii w Turcji do mniej wi\u0119cej po\u0142owy lat 30. Oznacza to wi\u0119c powstanie w Turcji ogromnej przepa\u015bci, je\u017celi chodzi o zdolno\u015bci do prowadzenia operacji powietrznych. Przepa\u015bci wzgl\u0119dem przede wszystkim Grecji i\u2026 Izraela, czyli regionalnych posiadaczy F-35A\/I.<\/p>\n

Turecka pozycja os\u0142abnie tak\u017ce wzgl\u0119dem innych s\u0105siad\u00f3w w regionie: Rosji z jej Su-57 i Egiptu, kt\u00f3ry rozwija flot\u0119 Rafale i przymierza si\u0119 do najr\u00f3\u017cniejszych innych samolot\u00f3w. W przypadku tych ostatnich dw\u00f3ch kraj\u00f3w jednak odpowiedzi\u0105 mo\u017ce by\u0107 planowany zakup Eurofighter\u00f3w i najnowszej wersji F-16.<\/p>\n

Przyczyny <\/p>\n

Ameryka\u0144ski parlament nie bez przyczyny zabroni\u0142 sprzeda\u017cy silnik\u00f3w do Turcji. Powod\u00f3w tej decyzji jest tak naprawd\u0119 bardzo wiele. Po pierwsze, ameryka\u0144scy kongresmeni widz\u0105, \u017ce w\u0142adze tureckie traktuj\u0105 sojusz NATO instrumentalnie i prawdopodobnie b\u0119d\u0105 si\u0119 z nim liczy\u0107 do czasu, dop\u00f3ki b\u0119d\u0105 go potrzebowa\u0107. Jednocze\u015bnie Turcja nie ukrywa, \u017ce d\u0105\u017cy do samowystarczalno\u015bci w produkcji uzbrojenia i chce uzyska\u0107 j\u0105 tak\u017ce w przypadku tak skomplikowanego systemu, jak za\u0142ogowy samolot bojowy. Je\u017celi cele te zostan\u0105 osi\u0105gni\u0119te, w\u00f3wczas Turcja stanie si\u0119 mocarstwem pod wieloma wzgl\u0119dami niezale\u017cnym od NATO i USA, a co za tym idzie prowadz\u0105cym w\u0142asn\u0105 polityk\u0119 w regionie. Polityk\u0119, kt\u00f3ra niekoniecznie musi by\u0107 zbie\u017cna z polityk\u0105 ameryka\u0144sk\u0105, np. wzgl\u0119dem Izraela czy Grecji.<\/p>\n

Inn\u0105 kwesti\u0105 s\u0105 te\u017c tureckie plany eksportowe wobec Kaana. Samolot ten b\u0119dzie konkurentem dla wyrob\u00f3w ameryka\u0144skich. Prawdopodobnie gorszym ni\u017c F-35A, ale by\u0107 mo\u017ce posiadaj\u0105cym lepszy stosunek koszt-efekt od Lightninga II. Co wi\u0119cej, Turcja chce oferowa\u0107 ten samolot pa\u0144stwom, kt\u00f3rym USA odm\u00f3wi\u0142o F-35. Wspomniana Indonezja jest tutaj najlepszym przyk\u0142adem. Pojawienie si\u0119 tej konstrukcji mo\u017ce doprowadzi\u0107 wi\u0119c do zachwiania r\u00f3wnowagi si\u0142 w wielu miejscach na \u015bwiecie na niekorzy\u015b\u0107 sojusznik\u00f3w Waszyngtonu. Kaan w r\u0119kach Pakista\u0144czyk\u00f3w m\u00f3g\u0142by zagrozi\u0107 pozycji Indii, kt\u00f3re nie kupuj\u0105 F-35. Ich w\u0142asny samolot AMCA b\u0119d\u0105 rozwijali jeszcze przez wiele lat, a nawet zakup Su-57 mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 zakupem maszyny s\u0142abszej od konstrukcji tureckiej. Zakup Kaana przez zaprzyja\u017anione kraje Zatoki Perskiej mo\u017ce z kolei zachwia\u0107 pozycj\u0105 Izraela.<\/p>\n

Stany Zjednoczone zauwa\u017cy\u0142y te\u017c zmian\u0119 w tureckiej polityce zakupowej. Wcze\u015bniej Ankara planowa\u0142a kupno w USA najnowszych F-16 i pakiet\u00f3w modernizacyjnych do cz\u0119\u015bci ju\u017c posiadanej floty. Ostatnio jednak zmieni\u0142a te za\u0142o\u017cenia i chcia\u0142a raczej pozyskiwa\u0107 silniki i inne brakuj\u0105ce podzespo\u0142y oraz technologie do nich. Tego rodzaju d\u0105\u017cenie do niezale\u017cno\u015bci niepewnego partnera nie mog\u0142o si\u0119 podoba\u0107.<\/p>\n

Mo\u017cliwe skutki <\/p>\n

Obecna sytuacja mo\u017ce pchn\u0105\u0107 Turcj\u0119 w obj\u0119cia pa\u0144stw takich jak Rosja czy Chiny. Mo\u017ce to zmusi\u0107 j\u0105 do zakupu silnik\u00f3w pochodz\u0105cych z tych kraj\u00f3w. By\u0142oby to dalsze pog\u0142\u0119bienie przepa\u015bci mi\u0119dzy Turcj\u0105 a reszt\u0105 NATO po nies\u0142awnym zakupie system\u00f3w S-400 Triumf w 2019 roku.<\/p>\n

Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce USA poza kijem ma dla Turcji tak\u017ce marchewk\u0119. W czasie niedawnego spotkania prezydenta Trumpa z prezydentem Erdoganem, Trump deklarowa\u0142 \u201eprost\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119\u201d powrotu Turcji do programu F-35, po spe\u0142nieniu kilku prostych warunk\u00f3w. Warunki te to zapewne pozbycie si\u0119 system\u00f3w S-400, czyli przyczyny ca\u0142ego konfliktu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Maciej Szopa Kongres Stan\u00f3w Zjednoczonych zablokowa\u0142 sprzeda\u017c do Turcji silnik\u00f3w F110-GE-129. Mia\u0142y by\u0107 one wykorzystane w pierwszych seryjnych…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":23818,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[32,33,7476,7475,27,7477,34,35,28,31,25,40,41,80,29,30,192,26,82,83,84],"class_list":{"0":"post-23817","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-swiat","8":"tag-breaking-news","9":"tag-breakingnews","10":"tag-f110","11":"tag-f110-ge-129","12":"tag-headlines","13":"tag-kaan","14":"tag-latest-news","15":"tag-latestnews","16":"tag-naglowki","17":"tag-najwazniejsze-artykuly","18":"tag-news","19":"tag-polish","20":"tag-polski","21":"tag-swiat","22":"tag-top-stories","23":"tag-topstories","24":"tag-turcja","25":"tag-wiadomosci","26":"tag-world","27":"tag-world-news","28":"tag-worldnews"},"share_on_mastodon":{"url":"","error":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23817","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23817"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23817\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23818"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23817"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23817"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.europesays.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23817"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}